Công nghệ chỉ có ý nghĩa khi học sinh được chạm vào
Giáo dục số ở vùng cao là việc dùng công nghệ phù hợp để giúp học sinh tiếp cận kiến thức, thực hành kỹ năng và tạo ra sản phẩm học tập, bất kể trường lớp còn cách xa trung tâm. Điều ấy không bắt đầu từ những phòng máy hoàn hảo, mà từ sự kiên trì của người đứng lớp. Cô Đoàn Thị Phương Thảo, người gắn bó với ngành giáo dục 18 năm và hiện công tác tại Trường TH&THCS Yên Minh, Tuyên Quang, hiểu rõ điều kiện dạy học miền núi. Máy tính đôi khi không đủ, thiết bị và mạng internet thiếu ổn định; ở nhà, nhiều em ít được dùng máy tính hay thiết bị thông minh. Nếu chỉ nghe giảng, học sinh khó có cơ hội luyện tập. Vì thế, mỗi tiết Tin học cần mở ra cơ hội để các em tự thao tác, thử nghiệm và khám phá.

Từ một tiết Tin học đến kỹ năng số
Thảo không xem công nghệ là phần trang trí cho bài giảng. Cô chọn công cụ theo khả năng tiếp cận và mục tiêu học tập: Scratch giúp học sinh làm quen với tư duy lập trình bằng thao tác trực quan; PowerPoint tương tác, Quizizz và Plickers hỗ trợ bài học và củng cố kiến thức; Canva cùng một số công cụ trí tuệ nhân tạo giúp cô xây dựng học liệu. Sáng kiến “Ứng dụng một số phần mềm công nghệ để dạy tốt môn Tin học lớp 4” xuất phát từ một nhu cầu cụ thể: để học sinh miền núi được thực hành thường xuyên hơn, dù thiết bị và đường truyền còn hạn chế. Cô hướng dẫn từng bước, khuyến khích các em không ngại làm sai và tự tìm cách hoàn thành nhiệm vụ. Với học sinh vùng cao, được dùng máy tính, khám phá ứng dụng mới và tạo sản phẩm của riêng mình không phải trải nghiệm nhỏ; đó là lúc khoảng cách với công nghệ bớt xa.

Lương Thị Kim Huệ biến trải nghiệm thành lớp học
Lương Thị Kim Huệ hiểu những trở ngại từ phía người học vì chính cô lớn lên ở Cao Bằng, nơi địa hình đồi núi, khoảng cách và việc đi lại có thể hạn chế cơ hội tiếp cận học liệu chuyên sâu. Tình yêu Địa lí giúp Huệ bước qua những rặng núi trong tưởng tượng rồi đến giảng đường: năm 2022, cô giành giải Nhì môn Địa lí trong kỳ thi học sinh giỏi quốc gia THPT. Sau khi tốt nghiệp Xuất sắc ngành Sư phạm Địa lí, hệ Chất lượng cao, Trường Đại học Sư phạm Hà Nội, Huệ tiếp tục học cao học. Cô còn giành giải Nhất cuộc thi xây dựng và triển khai bài giảng về phòng, chống thiên tai và thích ứng với biến đổi khí hậu năm 2025, rồi đoạt giải Nhì Giải thưởng Khoa học và Công nghệ dành cho sinh viên trong các cơ sở giáo dục đại học năm 2026. Những thành quả ấy có ý nghĩa, nhưng điều gắn câu chuyện của cô với học sinh vùng cao là lựa chọn chia sẻ kiến thức.

Lớp học trực tuyến không xóa hết khoảng cách, nhưng mở thêm lối đi
Từ ký ức học tập ở quê nhà và sự đồng cảm với những em thiếu cơ hội ôn luyện chuyên sâu, Huệ tổ chức lớp học trực tuyến môn Địa lí, chia sẻ tài liệu và đồng hành cùng học sinh trong quá trình ôn thi. Học trực tuyến vùng cao không thể tự động giải quyết chuyện đường truyền, thiết bị hay điều kiện học tập tại mỗi gia đình; nhưng lớp học qua mạng giúp các em có thêm một con đường đến với kiến thức mà không phải phụ thuộc hoàn toàn vào khoảng cách nơi chốn. Huệ còn tìm cách ứng dụng trí tuệ nhân tạo để hỗ trợ học tập và tự ôn, xem công nghệ là công cụ bổ trợ chứ không thay vai trò người thầy. Hai hành trình của Thảo và Huệ nhắc rằng giáo dục số không nằm ở số lượng ứng dụng được đưa vào lớp. Giá trị nằm ở việc công nghệ được điều chỉnh theo hoàn cảnh, để học sinh có cơ hội học, thực hành và tiến xa hơn.







