Từ năng lực số đến làm chủ AI: bước ngoặt nghề giáo
Giáo viên Việt Nam học làm chủ AI là quá trình chuyển từ năng lực số cơ bản sang khả năng vận dụng công cụ trí tuệ nhân tạo vào thiết kế bài giảng, quản lý lớp học, đánh giá học sinh và xử lý công việc hành chính, sao cho phù hợp chương trình học, đối tượng người học và yêu cầu chuyển đổi số trường học. Điểm cốt lõi của chuyển đổi này không phải là “biết bật máy, mở phần mềm”, mà là biến kỹ năng số giáo dục thành năng lực nghề nghiệp mới: phân tích nhu cầu, chọn đúng công cụ, kiểm chứng thông tin AI tạo ra và chỉnh sửa sản phẩm cho phù hợp mục tiêu dạy học. Digital transformation và sự phát triển của AI đang đặt ra yêu cầu chuyên môn hoàn toàn khác đối với giáo viên và cán bộ quản lý. Nếu chỉ dừng ở mức dùng công nghệ một cách thụ động, nhà giáo sẽ bị chính công nghệ bỏ lại phía sau.
Phú Thọ: đào tạo AI cho giáo viên gắn với thực tiễn lớp học
Phú Thọ đang cho thấy một cách tiếp cận đáng chú ý: đào tạo AI cho giáo viên không tách rời nhiệm vụ chuyên môn, mà gắn trực tiếp với quản lý, giảng dạy và phát triển nghề nghiệp. Trong năm học 2025-2026, ngành Giáo dục tổ chức 12 khóa tập huấn về khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số và khai thác cơ sở dữ liệu cho đội ngũ quản lý, giáo viên. Đây không chỉ là các lớp “cập nhật kiến thức”, mà là bước dựng nền cho kỹ năng số giáo dục của toàn hệ thống. Tại Trường THPT Nguyễn Thị Giang, phong trào “phổ cập kỹ năng số” được lồng vào công việc thường ngày: giáo viên được khuyến khích học trực tuyến, tham gia chuyên đề về ứng dụng AI trong thiết kế bài giảng, xây dựng học liệu số. Kết quả là 100% giáo viên dùng nền tảng số để quản lý lớp, trao đổi chuyên môn và hỗ trợ học sinh, giúp giờ học tương tác hơn và học sinh chủ động tự học.
Thí điểm giáo dục AI và chuyển đổi số trường học ở Phú Thọ, Ninh Bình
Điểm nhấn mạnh mẽ của Phú Thọ là đưa AI vào chương trình chính khóa: bám theo khung thí điểm của Bộ GD&ĐT, Sở chọn 18 trường (6 tiểu học, 6 THCS, 6 THPT) triển khai giáo dục AI với 406 lớp và 19.344 học sinh tham gia. Đây không chỉ là trải nghiệm mới cho học sinh, mà là “áp lực tích cực” buộc giáo viên phải nâng cấp năng lực, từ soạn giáo án đến kiểm tra đánh giá. Công nghệ và AI dần trở thành công cụ quen thuộc để xây dựng kế hoạch bài dạy, thiết kế học liệu, tổ chức hoạt động học và ra đề, chấm bài. Ở Ninh Bình, chuyển đổi số trường học đã bước ra khỏi giai đoạn thử nghiệm. 100% cơ sở giáo dục dùng phần mềm quản lý nhà trường và học bạ số; tính đến tháng 6/2026, 35.383 giáo viên hoàn thành khóa học Khung năng lực số. Đây là câu nói đáng trích dẫn: “Tại Ninh Bình, tính đến tháng 6/2026, 35.383 giáo viên đã hoàn thành khóa học Khung năng lực số”. Tuy nhiên, tỉnh thẳng thắn thừa nhận khoảng cách từ hoàn thành khóa học đến hình thành năng lực thực tế vẫn còn khá xa.
TP.HCM: từ hạ tầng số đến ứng dụng AI dạy học và quản lý
Tại TP.HCM, chuyển đổi số trường học đang dịch chuyển trọng tâm: từ mua sắm hạ tầng, cài đặt phần mềm sang đổi mới cách dạy, cách học và cách quản lý. Nhiều trường tự tổ chức chương trình đào tạo AI cho giáo viên, mời chuyên gia tới hướng dẫn, giúp cán bộ, giáo viên làm quen với việc tương tác với AI, dùng công cụ này để thiết kế kế hoạch bài học và hỗ trợ học sinh học tập. Ở một số nơi, AI bắt đầu hiện diện trong quản lý phi chính quy: tư vấn hướng nghiệp, hỗ trợ ra quyết định cho học sinh, giảm áp lực cho giáo viên trong các khâu cố vấn. Chuyển đổi số không dừng ở lớp học. Một trường THPT tại TP.Thủ Đức đưa hầu hết quy trình hành chính, quản lý vào môi trường số khép kín qua phần mềm quản lý công việc trực tuyến: xử lý hồ sơ, đăng ký lớp học, đánh giá kết quả, đánh giá cán bộ quản lý và giáo viên…. Đây là minh chứng rõ ràng rằng ứng dụng AI dạy học đang song hành với dùng công nghệ số cho giám sát, điều hành nhà trường, tạo thành một hệ sinh thái quản lý mới.
Từ tập huấn diện rộng đến phát triển nghề nghiệp cá nhân hóa
Nhìn từ Ninh Bình, bài toán không còn là “có tập huấn hay không” mà là “sau tập huấn làm được đến đâu”. Khi AI ngày càng được dùng trong soạn giảng, xây dựng học liệu, kiểm tra, đánh giá, ngành Giáo dục của tỉnh đã chỉ ra rằng chênh lệch năng lực số buộc phải chuyển từ bồi dưỡng diện rộng sang bồi dưỡng phù hợp từng nhóm giáo viên, cán bộ quản lý. Giáo viên như cô Phùng Thị Thương thừa nhận: biết dùng công cụ chỉ là bước đầu; điều quan trọng là biết chọn nội dung phù hợp, kiểm chứng thông tin và điều chỉnh sản phẩm AI theo yêu cầu môn học và đối tượng học sinh. TP.HCM cũng đi theo hướng này: hiệu trưởng Trường TH Thụy Kêu nhấn mạnh đào tạo kỹ năng số phải gắn với nhu cầu từng môn và công việc chuyên môn, quan trọng hơn cả là rèn khả năng chọn công cụ phù hợp, dùng đúng mục đích và điều chỉnh cách sử dụng theo nhu cầu học sinh. Phú Thọ xác định tiếp tục đẩy mạnh chuyển đổi số toàn diện, đưa hồ sơ chuyên môn, giáo án, tài liệu lên môi trường số, mở rộng mô hình lớp học số, trường học thông minh và tăng cường ứng dụng AI trong quản lý, dạy học.
