Tinh gọn đầu mối nhưng mở rộng gánh nặng quản lý
Sáp nhập trường học là việc hợp nhất các cơ sở giáo dục thành đầu mối quản lý lớn hơn, nhưng không nhất thiết làm giảm số địa điểm dạy học hoặc rút ngắn khoảng cách giữa chúng. Sau gần hai tháng vận hành mô hình mới, một số địa phương ở Khánh Hòa đề xuất tách trường quy mô lớn hoặc tổ chức lại điểm trường, cho thấy tinh gọn hành chính không thể là thước đo duy nhất của hiệu quả. Tháng 8/2026, tỉnh xây dựng phương án sắp xếp mạng lưới trường học; số đầu mối giảm 66%, nhưng toàn tỉnh vẫn có 18 trường trên 100 lớp, chủ yếu tại đô thị đông dân. Quy mô lớn có thể tập trung nguồn lực trên giấy, nhưng nếu trường chính, phân hiệu và điểm trường cách xa nhau, việc điều hành dễ trở thành bài toán chạy theo địa bàn. Điều cần đánh giá không chỉ là đã giảm bao nhiêu đầu mối, mà là học sinh có được học tập đồng đều và người quản lý có thể theo sát từng cơ sở hay không.
Cơ sở vật chất không đồng đều, học sinh chịu thiệt trước
Những bất cập hiện rõ trong lịch học và sinh hoạt của học sinh. Tại một điểm trường phụ thuộc Phân hiệu 4, Trường Tiểu học Tây Nha Trang, cơ sở chỉ có ba phòng học và chưa có phòng máy tính. Học sinh bán trú phải về nhà vào trưa thứ Tư rồi được phụ huynh đưa sang điểm chính để học Tin học; sân bãi hạn chế cũng khiến các em ít cơ hội tham gia hoạt động trải nghiệm. Một phụ huynh cho biết việc đón con giữa trưa rồi đưa trở lại trường vào đầu giờ chiều gây khó khăn, trong khi điều kiện học tập ở điểm phụ kém hơn. Đây không phải bất tiện hành chính nhỏ: nó chuyển gánh nặng tổ chức từ nhà trường sang gia đình và tạo khác biệt về cơ hội giữa học sinh cùng một trường. Sáp nhập trường học mà không đi kèm phương án cân bằng phòng học, thiết bị và hoạt động thì lợi ích tinh gọn khó bù được phần thiệt thòi này.
Hai hướng điều chỉnh, chưa có phương án cuối cùng
Các kiến nghị ở Nha Trang cho thấy địa phương đang cân nhắc hai cách xử lý khác nhau. Tại Bắc Nha Trang, sau khi 26 trường mầm non, tiểu học và THCS được sáp nhập thành ba trường theo cấp học, Đảng ủy phường đề nghị chuyển 13 điểm trường thành phân hiệu. Theo phương án, trường mầm non có một trường chính và tám phân hiệu, tiểu học có một trường chính và mười phân hiệu, còn THCS có một trường chính và năm phân hiệu. Các phân hiệu vẫn thuộc trường, do hiệu trưởng điều hành thống nhất, không có pháp nhân hay bộ máy quản lý riêng. Trong khi đó, UBND phường Tây Nha Trang đề xuất tách trường tiểu học và THCS thành hai trường độc lập mỗi cấp sau khi kết thúc năm học. Phường Nam Nha Trang cũng đề xuất tách các trường quá lớn. Chuyển điểm trường thành phân hiệu giữ nguyên đầu mối; tách trường thì tăng đầu mối nhưng có thể thu hẹp phạm vi quản lý. Chưa rõ phương án nào sẽ được chấp thuận, tiêu chí lựa chọn là gì và nguồn lực quản lý, nhân sự sẽ được bố trí ra sao.
Thước đo phải là chất lượng quản trị và quyền lợi học sinh
Áp lực không chỉ nằm ở con số lớp học. Trường Mầm non Bắc Nha Trang có 80 nhóm, lớp với 2.118 trẻ; trường tiểu học có 248 lớp, 9.912 học sinh; trường THCS có 176 lớp, 8.010 học sinh. Một số điểm trường cách trụ sở phân hiệu hơn 10 km, khiến việc kiểm tra, giám sát và xử lý công việc bị hạn chế. Nhân viên y tế, thư viện và thiết bị cũng phải luân phiên phục vụ nhiều địa điểm, trong khi cán bộ quản lý khó có mặt kịp thời ở mọi nơi. Sở Giáo dục và Đào tạo Khánh Hòa đang tổng hợp kiến nghị, rà soát các trường lớn, nhiều phân hiệu và địa bàn rộng để tham mưu giải pháp. Đây là bước cần thiết, nhưng rà soát phải đi sâu vào điều kiện từng cơ sở, lịch học, nhân lực và khả năng hỗ trợ học sinh. Mô hình trường học phù hợp không nhất thiết là trường nhỏ nhất hay ít đầu mối nhất; đó là mô hình bảo đảm trách nhiệm quản lý rõ ràng và cơ hội học tập không phụ thuộc nơi trẻ theo học.
Tách trường quy mô lớn có thể giúp ban giám hiệu gần giáo viên và học sinh hơn, nhưng bản thân việc chia trường không tự khắc phục thiếu phòng máy, sân bãi hay nhân viên chuyên trách. Ngược lại, giữ nguyên đầu mối và chuyển thêm điểm thành phân hiệu cũng chỉ có ý nghĩa nếu phân công, ủy quyền và giám sát được tổ chức thực chất. Khánh Hòa cần công khai căn cứ lựa chọn giữa hai hướng, xác định thời điểm điều chỉnh và bảo đảm các quyết định không làm gián đoạn năm học. Kết quả cuối cùng nên được đo bằng việc học sinh có lịch học thuận tiện, dịch vụ hỗ trợ kịp thời và điều kiện giữa các cơ sở công bằng hơn.
