Tách trường là điều chỉnh quy mô quản trị, không phải đổi tên trên giấy
Tách trường sau sáp nhập là việc tổ chức lại các cơ sở giáo dục đang nằm dưới một đầu mối quản lý lớn thành nhiều trường phù hợp hơn với số học sinh, điểm trường và địa bàn phục vụ. Đề xuất tách trường Khánh Hòa vì thế đặt ra câu hỏi thiết thực: mô hình tinh gọn đầu mối có còn hiệu quả khi trách nhiệm điều hành dồn lên quá ít người đứng đầu? Ngày 27/10, phường Nam Nha Trang báo cáo tỉnh về hoạt động của các trường công lập sau sắp xếp; phường Tây Nha Trang cũng đề xuất chia riêng trường tiểu học và trung học cơ sở vào cuối năm học này. Đây chưa phải quyết định triển khai. Nhưng việc hai địa phương cùng kiến nghị cho thấy sáp nhập trường học có thể giảm số đầu mối hành chính mà chưa chắc giảm khối lượng công việc thực tế. Mạng lưới trường học cần được đánh giá bằng khả năng quản lý và chất lượng phục vụ học sinh, không chỉ bằng số trường trên danh sách.
Quy mô khổng lồ đang kéo giãn năng lực điều hành
Tại Nam Nha Trang, 20 trường công lập trước đây được gộp thành ba trường theo cấp học, giảm 17 đầu mối. Sau sắp xếp, trường tiểu học có 232 lớp, 9.656 học sinh tại tám địa điểm; trường trung học cơ sở có 182 lớp, 8.207 học sinh tại sáu địa điểm; trường mầm non có 51 nhóm, lớp với 1.372 trẻ. Đây là quy mô khiến khái niệm siêu trường công lập không còn là cách nói cường điệu: hiệu trưởng phải theo dõi chuyên môn, nhân sự, tài chính, tài sản và an toàn tại nhiều cơ sở, có nơi cách nhau nhiều kilômét. Theo báo cáo của phường, trường trung học cơ sở còn thiếu 28 giáo viên và 16 nhân viên hỗ trợ; ở tiểu học, hai kế toán và một văn thư phục vụ tám cơ sở. Gánh nặng này có thể thu hẹp thời gian dự giờ, hỗ trợ giáo viên và xử lý kịp thời việc phát sinh.
Vấn đề không chỉ nằm ở con số học sinh. Các điểm trường khác nhau về điều kiện cơ sở vật chất và đặc điểm người học, trong khi việc phân công phó hiệu trưởng ở từng nơi không thay thế được đầy đủ thẩm quyền và trách nhiệm của hiệu trưởng. Nếu đầu mối quản lý quá rộng, sự chậm trễ dễ đi xuống tận lớp học: từ kiểm tra chuyên môn, tổ chức bán trú đến y tế học đường. Vì vậy, kiến nghị tách trường có cơ sở, nhưng cần tránh xem việc tăng số trường là lời giải tự động cho thiếu nhân lực.
Phương án chia trường cần đi cùng lộ trình và nguồn lực
Nam Nha Trang đề xuất tăng trường mầm non từ một lên hai, tiểu học từ một lên ba và trung học cơ sở từ một lên hai hoặc ba; tổng cộng dự kiến thành bảy đến tám trường. Tây Nha Trang cũng đề nghị mỗi trường tiểu học và trung học cơ sở hiện nay được chia thành hai trường riêng, dự kiến vào cuối năm học. Hướng điều chỉnh này hợp lý nếu các đơn vị mới có ranh giới tuyển sinh, nhân sự quản lý và nguồn lực hành chính phù hợp. Nếu chỉ chia tên trường nhưng vẫn thiếu giáo viên, kế toán, văn thư và cơ chế phối hợp giữa các cơ sở, áp lực có thể chuyển từ một đầu mối lớn sang nhiều đơn vị thiếu năng lực.
Thời điểm cũng quan trọng. Các trường mới hoạt động chưa lâu sau đợt sắp xếp; thay đổi giữa năm có thể làm xáo trộn tên gọi, phù hiệu, sách vở và công tác điều hành. Bởi vậy, phương án chờ kết thúc năm học là thận trọng hơn, miễn là thời gian chờ được dùng để khảo sát từng điểm trường, lấy ý kiến nhà trường và tính đủ nhân lực. Sáp nhập từng giúp tinh giản đầu mối theo định hướng chung, nhưng không nên coi số lượng trường giảm là thước đo duy nhất của hiệu quả.
Ngành giáo dục đang tổng hợp trước khi cấp tỉnh xem xét
Ngày 28/10, Giám đốc Sở Giáo dục và Đào tạo Khánh Hòa Vũ Ngọc Đương cho biết sở đang tổng hợp báo cáo của các xã, phường về những cơ sở quy mô lớn, nhiều cấp học, nhiều phân hiệu hoặc địa bàn rộng, nhất là trường có trên 100 lớp. Các kiến nghị sẽ được báo cáo Thường trực Tỉnh ủy, Ban Thường vụ và UBND tỉnh để xem xét. Như vậy, đề xuất hiện nay vẫn ở bước rà soát, chưa phải quyết định chia tách. Cách xử lý đúng không phải chấp thuận đồng loạt hay giữ nguyên bằng mọi giá, mà là đối chiếu từng mô hình với khoảng cách địa lý, số học sinh, nhân lực và tác động đến việc học.
Khánh Hòa nên coi việc tổ chức lại mạng lưới trường học là bài toán chất lượng quản trị: trường mới phải gần học sinh hơn về điều hành, giáo viên được hỗ trợ tốt hơn và trách nhiệm rõ ràng hơn. Nếu các tiêu chí ấy không được bảo đảm, tách trường chỉ tạo thêm thủ tục. Nếu được chuẩn bị kỹ và thực hiện vào thời điểm phù hợp, điều chỉnh có thể khắc phục điểm nghẽn mà đợt sáp nhập để lại. Kết luận cần dựa trên hiệu quả thực tế tại mỗi địa bàn, chứ không chỉ trên mục tiêu giảm hay tăng đầu mối.
