Đào tạo nghề vùng nông thôn: Từ khái niệm đến chìa khóa thoát nghèo
Đào tạo nghề vùng nông thôn là những chương trình huấn luyện ngắn hạn, linh hoạt về thời gian và địa điểm, được thiết kế theo nhu cầu thực tế của người lao động ở thôn bản, nhằm bổ sung kiến thức, kỹ năng sản xuất và kinh doanh, giúp họ tạo sinh kế bền vững, tăng thu nhập và thoát khỏi nghèo đói một cách lâu dài, thay vì phụ thuộc vào trợ cấp hay làm ăn theo thói quen.Ở vùng biên giới Lạng Sơn, người dân ban ngày làm ruộng, ban đêm vẫn canh cánh chuyện miếng cơm manh áo. Nếu chỉ kêu gọi nỗ lực cá nhân, họ khó có thể tự thoát khỏi tình trạng yếu thế. Chính vì vậy, việc đưa các khóa đào tạo nghề linh hoạt tới tận thôn, bản – thay vì bắt người học phải bỏ việc để lên trường cả ngày – là một sự thay đổi tư duy chính sách. Đây không phải hoạt động dạy cho biết, mà là can thiệp trực tiếp vào chất lượng nguồn lao động, cách làm ăn và cơ hội việc làm của lao động dân tộc thiểu số.
Lớp học về thôn, giờ học ngoài ruộng: Cách tháo nút thắt thời gian và chi phí
Bài toán lớn nhất ở vùng biên không phải thiếu người muốn học nghề, mà là thiếu thời gian và điều kiện để đi học. Phần lớn học viên là lao động chính trong gia đình, nếu rời đồng áng cả ngày để đến trung tâm thì thu nhập bị ảnh hưởng trực tiếp. Thêm vào đó là chi phí đi lại, nỗi lo “học xong có việc không”, “không có vốn mở xưởng”, khiến nhiều người ngại học hoặc bỏ dở giữa chừng. Nhận thấy nút thắt ấy, Trung tâm Giáo dục nghề nghiệp – Giáo dục thường xuyên, Tin học và Ngoại ngữ tỉnh Lạng Sơn đang đẩy mạnh các chương trình đào tạo dưới 3 tháng, tổ chức vào buổi tối và ngày nghỉ, giảm lý thuyết, tăng 80% thời gian thực hành để người dân hiểu và làm được ngay. Điểm đột phá là sáng kiến đưa lớp học tới trực tiếp nhà văn hóa thôn, giúp học viên không phải đi xa trong đêm tối và giữ được nhịp sản xuất thường ngày. Đây là cách tiếp cận coi người nghèo là chủ thể, tôn trọng nhịp sống của họ, thay vì bắt họ “nhập vào” mô hình trường lớp cứng nhắc.
Tả Lèng: Khi kỹ năng nghề gắn với sinh kế bền vững
Ở xã vùng cao Tả Lèng (Lai Châu), đời sống người dân Mông, Dao, Kinh vẫn chủ yếu dựa vào nông nghiệp, nhưng nhiều hộ làm theo kinh nghiệm nên năng suất và hiệu quả kinh tế chưa tương xứng với tiềm năng. Thay vì chấp nhận thực trạng, địa phương chủ động xem đào tạo nghề là giải pháp trọng tâm để nâng cao chất lượng lao động, tạo sinh kế bền vững và giảm nghèo dài hạn. “Xã hiện có 13 bản với hơn 12.700 nhân khẩu, tỷ lệ hộ nghèo còn 11,68%, hộ cận nghèo 5,76%” – số liệu cho thấy áp lực phải đổi cách làm chứ không thể giữ nguyên mô hình cũ. Hằng năm, xã phối hợp với cơ quan chuyên môn khảo sát nhu cầu học nghề của người dân và nhu cầu của thị trường để chọn nghề phù hợp, gắn với quy hoạch phát triển kinh tế tại chỗ. Các lớp học chuyển dần từ nặng lý thuyết sang chú trọng thực hành, hướng dẫn trực tiếp kỹ thuật chăm sóc cây trồng, vật nuôi để người học áp dụng ngay trong gia đình. Cách làm này biến chứng chỉ thành năng lực cụ thể, chứ không phải tờ giấy treo tường.
Từ trồng nấm đến chăn nuôi gà: Kỹ năng tăng thu nhập cho lao động dân tộc thiểu số
Điểm đáng giá của các khóa đào tạo nghề vùng nông thôn ở Tả Lèng là lựa chọn nghề gắn sát với điều kiện sản xuất thực tế. Từ đầu tháng 7/2026, xã đã mở 3 lớp ngắn hạn cho 90 lao động nông thôn, gồm 2 lớp kỹ thuật trồng nấm tại bản Chù Lìn và Mào Phô, 1 lớp kỹ thuật chăn nuôi gà ở Mào Phô. Trồng nấm rơm được chọn vì thời gian sinh trưởng ngắn, tận dụng rơm rạ và phụ phẩm nông nghiệp, không cần diện tích lớn nhưng tạo thêm nguồn thu. Đó là mô hình điển hình của kỹ năng tăng thu nhập: ít vốn, dễ làm, đầu ra rõ. Câu chuyện của anh Giàng A Phổng, 2000, ở bản Mào Phô, cho thấy sự khác biệt giữa sản xuất theo kinh nghiệm và sản xuất có kỹ thuật. Qua khóa học, anh hiểu rõ quy trình trồng, chăm sóc, phòng trừ sâu bệnh, thu hoạch và bảo quản nấm rơm, kỳ vọng áp dụng kiến thức để thử nghiệm mô hình tại gia đình, mở thêm hướng phát triển kinh tế và tăng thu nhập. Quan trọng hơn, người học có thêm niềm tin để mạnh dạn đổi cách làm, không tiếp tục chấp nhận mức sống thấp vì thiếu kỹ năng.
Đào tạo nghề không dừng ở lớp học: Chuỗi liên kết để người dân thật sự thoát khỏi nghèo đói
Nếu đào tạo nghề chỉ kết thúc ở buổi bế giảng và tấm chứng chỉ, nguy cơ người dân làm lại theo thói quen cũ và rơi trở lại nghèo đói là rất rõ. Giá trị của những chương trình đang triển khai ở Lạng Sơn và Tả Lèng nằm ở chỗ chúng được đặt trong một chuỗi liên kết rộng: từ khảo sát nhu cầu, chọn nghề, tổ chức lớp, tới tạo việc làm, hỗ trợ sinh kế, kết nối thị trường. Ở vùng biên, các cơ sở đào tạo đang tăng cường phối hợp với trung tâm giới thiệu việc làm cấp tỉnh để liên tục cập nhật thông tin tuyển dụng phù hợp trình độ tay nghề, duy trì liên lạc với học viên, tư vấn tháo gỡ khó khăn trong quá trình làm thực tế, và kết nối họ với ngân hàng chính sách để vay vốn khởi nghiệp. Tại Tả Lèng, chính quyền định hướng thu hút doanh nghiệp, lập hợp tác xã, tổ hợp tác để liên kết sản xuất, tiêu thụ sản phẩm và khuyến khích chuyển đổi diện tích kém hiệu quả sang cây trồng, vật nuôi giá trị cao. Khi người dân được học nghề đúng nhu cầu, có việc làm ổn định và tiếp cận thị trường, đào tạo nghề trở thành động lực để lao động dân tộc thiểu số chủ động vươn lên, xây dựng sinh kế bền vững chứ không chỉ “biết nghề” cho có.
