Đào tạo nghề ngắn hạn: định nghĩa và ý nghĩa tại Huế
Đào tạo nghề ngắn hạn là các khóa học thực hành có thời lượng vài tháng, tập trung vào một nhóm kỹ năng nghề cụ thể và đi kèm hướng dẫn áp dụng trực tiếp vào công việc, giúp lao động yếu thế nhanh chóng có tay nghề, tự tạo việc làm và ổn định thu nhập trong bối cảnh kinh tế còn nhiều bấp bênh. Tại Huế, những khóa đào tạo nghề ngắn hạn dành cho hộ nghèo, cận nghèo và người mới thoát nghèo đang trở thành “đòn bẩy” quan trọng trong Chương trình mục tiêu quốc gia Giảm nghèo bền vững giai đoạn 2021-2025. Từ năm 2023 đến nửa đầu năm 2026, Trung tâm GDNN-GDTX Khu vực 1 TP Huế đã tổ chức tổng cộng 46 lớp học nghề, tiếp sức cho hàng ngàn học viên thuộc các diện khó khăn này. Những con số ấy cho thấy đây không còn là giải pháp phụ, mà là trụ cột của chính sách an sinh địa phương.
Từ quán cơm, gánh ốc đến vườn cây: tự lập kinh tế từ kiến thức nghề
Điểm nổi bật của các lớp đào tạo nghề ngắn hạn ở Huế là tính thực dụng rõ ràng: học để làm, và làm tốt hơn để thoát nghèo. Học viên như chị Đặng Thị Ngọc Thuận – chủ quán cơm bụi nhỏ ở chợ Phú Hậu – từng chỉ nấu bằng kinh nghiệm. Sau khóa Kỹ thuật chế biến món ăn và Vệ sinh an toàn thực phẩm, chị học cách chọn nguyên liệu sạch, sơ chế đúng, tính định lượng và giá thành, bảo quản đảm bảo vệ sinh. Kết quả, quán cơm có phương pháp bài bản hơn, kinh doanh ổn định, tạo niềm tin cho thực khách và mang lại nguồn thu nhập vững để lo gia đình. Các chị bán ốc, bán bánh ướt thịt nướng, bún đậu mắm tôm cũng dùng kiến thức mới để chuẩn hóa quy trình, mở quán tại nhà, nuôi sống cả gia đình. Ở lĩnh vực nông nghiệp, hộ cận nghèo học kỹ thuật trồng hoa cây cảnh ba tháng đã áp dụng ngay vào vườn nhà, nâng giá trị kinh tế và ổn định kinh tế gia đình.
Kết hợp kỹ năng nghề và kỹ năng mềm: chìa khóa cho lao động yếu thế
Nếu Huế cho thấy sức mạnh của đào tạo nghề ngắn hạn với lao động nghèo, thì các mô hình đào tạo nghề gắn với kỹ năng mềm cho người khuyết tật lại cho thấy một chiều cạnh khác của sự tự lập kinh tế. Tại một trường cao đẳng kinh tế – kỹ thuật, dự án “Tự tin khởi nghiệp” đã tuyển 99 học viên tham gia học nghề, trong đó có 81 người khuyết tật được đào tạo các nghề chăm sóc da, pha chế đồ uống, làm bánh. Riêng khu vực Thanh Trì có 25 học viên khuyết tật học pha chế, chia thành 2 lớp, với thời gian đào tạo 3 tháng. Họ không chỉ học kỹ thuật nghề mà còn được trang bị đến 7 kỹ năng mềm như giao tiếp, thuyết trình, làm việc nhóm, quản lý tài chính cá nhân. Việc gắn đào tạo nghề với kỹ năng mềm đã giúp người khuyết tật hiểu rõ điểm mạnh, điểm yếu, điều chỉnh thái độ phục vụ, làm khách hàng hài lòng và quay lại nhiều lần. Đây là điểm các chương trình ở Huế cần học hỏi nếu muốn mở rộng cơ hội cho nhóm lao động yếu thế là người khuyết tật.
Những câu chuyện cụ thể: từ tự ti đến tự tin làm ăn
Nhìn vào từng trường hợp, ta thấy đào tạo nghề ngắn hạn không chỉ dạy “nghề”, mà thay đổi cả tâm thế. Ở lớp pha chế dành cho người khuyết tật, học viên Trương Trung Anh – bị tật tay phải, động kinh và liệt nửa người – sau khóa học đã thành thạo kỹ thuật pha chế, đồng thời biết quản lý tài chính cá nhân và giao tiếp tự tin hơn. Nguyễn Hồng Liên, từng mơ làm giáo viên nhưng bị tai biến khiến tay yếu, tưởng như cánh cửa nghề nghiệp đóng lại; nhờ tham gia lớp pha chế, cô đã học kỹ năng giao tiếp, thuyết trình, làm CV và ấp ủ kế hoạch làm phục vụ tại quán gần nhà hoặc bán đồ uống tại nhà và online. Từ phía Huế, những phụ nữ U50 như chị Thuận vốn e ngại vì tuổi tác, sau vài tháng đi học lại đã nói thẳng: “Điều đáng quý nhất sau khóa học không chỉ là tấm chứng chỉ, mà là cảm giác mình học được nghề, làm nghề tốt hơn và tự tin hơn với công việc mình đang làm”. Tự tin chính là vốn khởi nghiệp quan trọng nhất mà các lớp nghề đã trao cho họ.
Kết luận: muốn giảm nghèo bền vững, phải đầu tư vào con người
Những gánh hàng rong, quán ăn nhỏ, vườn cây cảnh hay chiếc xe cà phê của người khuyết tật đều có một điểm chung: phía sau chúng là các khóa đào tạo nghề ngắn hạn, được thiết kế phù hợp với lao động yếu thế và gắn với nhu cầu thực tế của địa phương như Huế. Khi đào tạo nghề đi kèm kỹ năng mềm, người học không chỉ biết làm mà còn biết tính toán, giao tiếp, tự tin hòa nhập và tự quyết con đường mưu sinh của mình. Đó là khác biệt giữa hỗ trợ tạm thời và tạo năng lực tự lập kinh tế lâu dài. Giảm nghèo bền vững không thể dựa vào trợ cấp mãi; nó phải bắt đầu từ việc tin rằng người nghèo, người khuyết tật có thể trở thành chủ thể của chính cuộc đời họ, nếu xã hội chịu đầu tư nghiêm túc vào giáo dục nghề nghiệp và kỹ năng sống. Huế đã chứng minh điều đó bằng con số lớp học, bằng những quán ăn, vườn cây và câu chuyện đời đổi khác từng ngày.
