Bồi dưỡng nghiệp vụ để quản lý di sản tốt hơn
Tập huấn di sản văn hóa là hoạt động bồi dưỡng kiến thức và kỹ năng chuyên môn cho những người phụ trách quản lý, bảo vệ và phát huy giá trị di sản vật thể, phi vật thể cùng các bộ sưu tập liên quan. Ngày 29/10/2026 tại Nha Trang, Cục Di sản văn hóa thuộc Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch khai mạc chương trình bồi dưỡng nghiệp vụ dành cho lực lượng này. Gần 300 đại biểu, học viên từ nhiều địa phương tham dự, gồm lãnh đạo cơ quan văn hóa cấp tỉnh và cán bộ chuyên môn tại bảo tàng, ban quản lý, trung tâm bảo tồn, di tích. Quy mô ấy cho thấy đây không phải buổi cập nhật dành riêng cho một nhóm nhỏ: năng lực của những người trực tiếp xử lý công việc tại địa phương cũng cần được đặt vào trọng tâm. Chương trình hướng đến việc nâng cao nhận thức, kiến thức và kỹ năng trong quản lý, bảo vệ, phát huy di sản, hiện vật, cổ vật, bảo vật quốc gia, bảo tàng và di sản tư liệu.
Quy mô lớn phản ánh áp lực của ngành
Sự tham gia của khoảng 300 đại biểu khiến khóa tập huấn có ý nghĩa như một diễn đàn trao đổi liên địa phương, bên cạnh mục tiêu bồi dưỡng nghiệp vụ di sản. Thành phần dự chương trình gồm đại diện Hội đồng Di sản văn hóa quốc gia, lãnh đạo các sở văn hóa, thể thao và du lịch cấp tỉnh, cùng cán bộ tại các thiết chế và địa điểm di sản trên cả nước. Đó là nhóm cần có kiến thức cập nhật để tham mưu, áp dụng chính sách và xử lý tình huống cụ thể, thay vì chỉ nắm quy định trên giấy. Bối cảnh càng đòi hỏi sự chuẩn bị này: Việt Nam có hơn 40.000 di tích lịch sử và gần 70.000 di sản văn hóa phi vật thể, trong khi công tác bảo tồn chịu sức ép từ biến đổi khí hậu, đô thị hóa, thiếu nguồn lực, xung đột giữa bảo tồn với mục tiêu phát triển kinh tế và thương mại hóa quá mức. Đào tạo vì vậy cần gắn với bài toán thực địa.
Năng lực chuyên môn phải đi cùng thận trọng
Thông điệp đáng chú ý từ chương trình là nâng cao nghiệp vụ không đồng nghĩa với áp dụng công nghệ hay giải pháp mới bằng mọi giá. Phó Chủ tịch UBND tỉnh Khánh Hòa Trần Hòa Nam nhấn mạnh rằng việc ứng dụng công nghệ trong lĩnh vực văn hóa phải bảo đảm dữ liệu chính xác, đáng tin cậy và tôn trọng giá trị nguyên gốc của di sản. Đây là nguyên tắc thiết thực: dữ liệu sai có thể dẫn đến đánh giá sai, còn cách làm thiếu cân nhắc có thể để lại hệ quả lâu dài. Những người làm quản lý di sản văn hóa cần thận trọng khi đánh giá, chặt chẽ khi tham vấn và chính xác khi triển khai. Thách thức cũng không dừng ở bảo tồn vật thể: nguồn tin nêu tình trạng cổ vật giả phổ biến, cho thấy năng lực thẩm định và phối hợp chuyên môn cần được củng cố. Tập huấn chỉ phát huy giá trị khi kiến thức được chuyển thành quy trình làm việc đáng tin cậy.
Kết quả cần được đo bằng thực hành
Chương trình khai mạc tại Nha Trang là bước khởi đầu cần thiết, nhưng hiệu quả sau cùng phải thể hiện ở chất lượng tham mưu và cách xử lý công việc tại từng địa phương. Thứ trưởng Hoàng Đạo Cương đề nghị cán bộ, công chức ngành văn hóa chủ động nâng cao chuyên môn, đổi mới tư duy và phương thức thực hiện. Yêu cầu ấy hợp lý trước sức ép ngày càng phức tạp lên di sản, song cũng đặt ra trách nhiệm biến nội dung bồi dưỡng thành năng lực thực tế: nhận diện rủi ro, bảo vệ giá trị gốc và áp dụng công nghệ có kiểm chứng. Với gần 300 học viên đến từ nhiều đơn vị, khóa tập huấn tạo cơ hội kết nối những người cùng làm công tác bảo tồn và quản lý. Kết luận rõ ràng là: quy mô tham dự đáng ghi nhận, nhưng thành công của chương trình sẽ phụ thuộc vào việc kiến thức mới có giúp công tác quản lý di sản văn hóa chính xác, thận trọng và bền vững hơn hay không.
