Từ kết nối mạng đến quyền chủ động bán hàng
Công nghệ số vùng cao là việc người dân và chính quyền sử dụng công cụ, dữ liệu và kỹ năng trực tuyến để cải thiện sản xuất, quảng bá sản phẩm và kết nối với thị trường. Giá trị của nó không nằm ở số điện thoại thông minh hay một phiên phát trực tiếp, mà ở khả năng giúp người làm ra nông sản chủ động tìm khách hàng thay vì chỉ trông chờ vào người thu mua tại địa phương. Cuối tháng 6/2026, Tuần lễ trải nghiệm thu hoạch lê Nậm Pung tại xã Mường Hum, Lào Cai có thêm “Phiên chợ số”, nơi người dân, đoàn viên thanh niên và hội viên phụ nữ phát trực tiếp, giới thiệu quả lê cùng vùng trồng. Chị Lý Gi Su, người Hà Nhì có vườn lê tại thôn Kin Chu Phìn 2, sau khi được hướng dẫn cách trình bày nguồn gốc, đặc điểm sản phẩm và nhận đơn đã tự livestream, có những đơn hàng đầu tiên. Đây là bước mở rộng thiết thực cho tiêu thụ nông sản: người sản xuất trực tiếp kể câu chuyện của sản phẩm và tiếp cận khách ngoài chợ truyền thống.
Kỹ năng số phải đi cùng năng lực sản xuất
Bán được hàng trên mạng không thay thế được kỹ thuật canh tác, cũng không bảo đảm đầu ra nếu sản phẩm thiếu chất lượng hoặc giao hàng không đúng hẹn. Vì vậy, phổ cập kỹ năng số cần đi cùng đào tạo nghề và hướng dẫn kỹ thuật, để người dân vừa biết tìm thông tin, vừa có năng lực làm ra sản phẩm đáp ứng nhu cầu thị trường. Tại Đắk Lắk, Chương trình mục tiêu quốc gia 1719 đã hỗ trợ 6.654 hộ và nhóm hộ, tập trung vào chăn nuôi, chuyển đổi cây trồng, chuyển giao kỹ thuật, đào tạo nghề và kỹ năng số. Năm 2024, gia đình anh Y Zoen Niê ở buôn Khanh, xã Cư Pui chuyển diện tích mì kém hiệu quả sang trồng dứa với hỗ trợ giống và phân bón; sau 16 tháng, vụ đầu thu 70 triệu đồng, cao hơn nhiều lần so với trồng mì. Kết quả này cho thấy sinh kế vùng dân tộc bền hơn khi hỗ trợ ban đầu được nối với kiến thức và cách làm phù hợp.
Tập huấn cần bám sát nhu cầu từng địa phương
Kỹ năng số chỉ tạo ra thay đổi khi người dân biết dùng nó vào việc cụ thể: tra cứu giá, tìm kiến thức nông nghiệp, ghi nhật ký sản xuất hay bảo vệ tài khoản trước lừa đảo. Tại xã Ia Lốp, Đắk Lắk, các lớp tập huấn kỹ năng số dành cho cán bộ và người dân giúp họ tiếp cận công nghệ, khai thác thông tin phục vụ công việc và đời sống. Người học nghề chăn nuôi cũng có thể tự tìm thông tin, kinh nghiệm trên internet để áp dụng vào gia đình. Các hội nghị tập huấn chuyển đổi số ở cấp xã hướng dẫn cán bộ gắn khoa học và công nghệ với xây dựng nông thôn mới, giảm nghèo bền vững và phát triển kinh tế - xã hội vùng dân tộc thiểu số, miền núi. Nội dung gồm quản lý sản xuất, nhật ký điện tử, truy xuất nguồn gốc, quảng bá và tiêu thụ sản phẩm; đồng thời hướng dẫn bảo vệ dữ liệu cá nhân, phòng ngừa lừa đảo. Điểm hỗ trợ tại xã, thôn cũng quan trọng: kỹ năng sẽ khó duy trì nếu người dân không có nơi hỏi khi gặp vướng mắc.
Bán hàng trực tuyến cần cả chuỗi hậu cần
Livestream có thể đưa đặc sản đến trước mắt khách hàng, nhưng không thể tự giải quyết chất lượng, đóng gói, vận chuyển hay khả năng đáp ứng đơn hàng. Với nông sản tươi theo mùa, thiếu bảo quản và kế hoạch thu hoạch có thể biến sự quan tâm trên mạng thành trải nghiệm mua hàng kém. Quảng bá trực tuyến vì thế phải được xem là một mắt xích trong chuỗi tiêu thụ, không phải chiến dịch rời rạc. Cách làm ở Mường Hum kết hợp giới thiệu sản phẩm với vùng trồng, hoạt động thu hoạch và câu chuyện người sản xuất, giúp khách hiểu rõ hơn thứ họ đang mua. Hướng đi này phù hợp với kế hoạch xây dựng hệ sinh thái “Kết nối không gian số - Phát triển buôn làng thông minh” giai đoạn 2026–2030, theo Quyết định 404/QĐ-BDTTG ngày 30/6/2026. Các chỉ tiêu dự kiến gồm hỗ trợ khoảng 500 sản phẩm đặc trưng lên môi trường số và khoảng 100 hợp tác xã, tổ hợp tác, hộ kinh doanh tham gia thương mại điện tử. Muốn đạt hiệu quả lâu dài, hỗ trợ công nghệ phải đi kèm nguồn lực cho truy xuất, vận chuyển và tổ chức đầu ra.
Công nghệ chỉ có ý nghĩa khi sinh kế được cải thiện
Các công cụ số không thể thay thế đường sá, dịch vụ hậu cần hay thị trường ổn định. Nhưng nếu được đặt trong chương trình đào tạo nghề, hướng dẫn sản xuất và hỗ trợ thương mại, chúng có thể giảm khoảng cách giữa người làm ra nông sản với người mua. Đó mới là thước đo phù hợp: người dân có thêm lựa chọn, hiểu giá trị sản phẩm và tự tin hơn khi quyết định sản xuất. Những phiên bán lê trực tuyến, lớp học kỹ năng số và chương trình tập huấn cho cán bộ địa phương đều cho thấy chuyển đổi số không cần bắt đầu bằng mô hình phức tạp. Cần bắt đầu từ nhu cầu thật, sản phẩm có chất lượng và sự hỗ trợ đủ lâu để người dân làm chủ công cụ. Khi quảng bá đi đôi với thông tin minh bạch, khả năng giao hàng và kỹ thuật sản xuất, công nghệ số mới trở thành một phần của sinh kế vùng dân tộc — chứ không chỉ là màn hình sáng lên trong một phiên chợ.






