Một chuyển đổi dài hạn, không phải đổi ngôn ngữ qua đêm
Đưa tiếng Anh thành ngôn ngữ thứ hai trong trường học là kế hoạch mở rộng việc sử dụng tiếng Anh từ môn học riêng sang môi trường dạy, học và sinh hoạt học đường, theo lộ trình phù hợp với năng lực từng địa bàn. TP.HCM đã công bố kế hoạch triển khai đề án giáo dục này trong 20 năm, từ 2026 đến 2045, với ba giai đoạn nối tiếp nhau. Điểm đáng chú ý không nằm ở khẩu hiệu, mà ở cách thành phố đặt bước chuẩn bị trước các mục tiêu phổ cập: trường học phải rà soát nguồn lực, đội ngũ và chương trình trước khi mở rộng việc dạy môn học bằng tiếng Anh. Cách đi theo từng nấc có lý hơn một mốc áp dụng đồng loạt, bởi điều kiện giữa các phường, xã và cơ sở giáo dục không giống nhau. Thành công vì thế cần được nhìn qua năng lực sử dụng tiếng Anh thực tế, không chỉ qua số trường ghi tên vào kế hoạch.
Giai đoạn đầu: xây nền và thử sức mở rộng
Giai đoạn 2026–2030 tập trung chuẩn bị điều kiện triển khai. Riêng năm học 2026–2027, các đơn vị sẽ được phổ biến mục tiêu, đánh giá năng lực thực hiện, lập kế hoạch hành động và khảo sát trình độ tiếng Anh của 100% cán bộ quản lý, giáo viên, nhân viên. Chương trình dạy bằng tiếng Anh và giáo dục tích hợp hiện có cũng được rà soát, điều chỉnh theo Nghị định 222/2025/NĐ-CP. Sang năm học 2027–2028, mục tiêu chuyển từ khảo sát sang bồi dưỡng và tổ chức: 20–30% nhân sự tham gia nâng cao năng lực tiếng Anh; ít nhất 30% cơ sở được bồi dưỡng phương pháp dạy môn học bằng tiếng Anh, STEM và STEAM; ít nhất 30% trường xây dựng môi trường sử dụng tiếng Anh, còn 15% cơ sở tổ chức dạy môn học bằng ngôn ngữ này.
Đến năm học 2029–2030, các chỉ tiêu tăng thêm khoảng 10 điểm phần trăm: 30–40% nhân sự được bồi dưỡng, ít nhất 40% cơ sở hình thành môi trường tiếng Anh và 30% tổ chức dạy môn học bằng tiếng Anh. Đây là phép thử quan trọng: thành phố cần chứng minh việc mở rộng không làm chất lượng giờ học suy giảm, thay vì chỉ chạy theo tỷ lệ.
Từ phổ cập năng lực đến môi trường song ngữ
Giai đoạn 2031–2035 đặt trọng tâm huy động nguồn lực để hoàn thành các chỉ tiêu hằng năm. Đến năm 2035, thành phố hướng tới 100% cán bộ quản lý và giáo viên đạt chuẩn năng lực tiếng Anh theo kế hoạch; 100% cơ sở hoàn thành bồi dưỡng phương pháp dạy môn học bằng tiếng Anh, thiết kế chương trình giảng dạy bằng tiếng Anh và xây dựng môi trường tiếng Anh học đường. Khoảng 50% cơ sở giáo dục phổ thông dự kiến thực hiện chương trình giáo dục tích hợp theo nhu cầu tự nguyện của người học. So với các mức khởi đầu ở giai đoạn một, đây là bước tăng quy mô rất lớn. Nó cũng cho thấy tiếng Anh trường học không thể chỉ dựa vào tiết ngoại ngữ: giáo viên các môn khác, chương trình học và môi trường giao tiếp đều phải thay đổi.
Giai đoạn cuối, 2036–2045, hướng đến củng cố bền vững: duy trì và phát triển năng lực đội ngũ, thường xuyên cập nhật phương pháp, nâng tỷ lệ trường phổ thông có chương trình tích hợp lên 60–70%, đồng thời hiện đại hóa và mở rộng môi trường học tập song ngữ. Thành phố cho phép địa bàn còn hạn chế về điều kiện kinh tế - xã hội, cơ sở vật chất, giáo viên hoặc khả năng xã hội hóa đi theo tiến độ phù hợp, ưu tiên củng cố nền tảng để tránh tạo áp lực. Đây là điểm hợp lý nhất của kế hoạch: mục tiêu chung tham vọng, nhưng đường đi có thể khác nhau. Với học sinh và gia đình, giá trị sau cùng phải là cơ hội học tập tốt hơn, không phải một chương trình hình thức.
Thước đo nên là chất lượng sử dụng
Lộ trình tiếng Anh của TP.HCM có cấu trúc rõ: chuẩn bị trong giai đoạn đầu, mở rộng nguồn lực và năng lực đến năm 2035, rồi hoàn thiện môi trường song ngữ trong chặng cuối. Nhưng các tỷ lệ chỉ có ý nghĩa nếu đi cùng giáo viên đủ khả năng giảng dạy, chương trình phù hợp và cơ hội tiếp cận công bằng giữa các trường. Việc phân nhịp theo điều kiện địa phương giúp kế hoạch thực tế hơn, song cũng đòi hỏi theo dõi sát để khoảng cách giữa các khu vực không trở thành khoảng cách học tập kéo dài. Vì vậy, nên đánh giá đề án bằng chất lượng dạy và học, mức độ sử dụng tiếng Anh trong đời sống trường học và sự tiến bộ của người học. Tầm nhìn 20 năm đáng ủng hộ nếu từng mốc được thực hiện có trách nhiệm; mục tiêu cuối cùng không phải biến tiếng Anh thành khẩu hiệu, mà thành công cụ học tập thật sự.
