Lời cảnh báo của Hyundai: nếu nới lỏng rào cản, ô tô Trung Quốc Mỹ sẽ là cuộc chơi mới
Câu hỏi trung tâm của tranh luận hiện nay là liệu việc nới lỏng thuế quan nhập khẩu xe và các rào cản thương mại ô tô có khiến ô tô Trung Quốc tràn ngập thị trường ô tô Mỹ, tái định hình cấu trúc cạnh tranh, lợi nhuận của các hãng lâu đời và tạo ra một sân chơi mới nơi ưu thế về giá và công nghệ điện hóa trở thành đòn bẩy chính của các nhà sản xuất từ quốc gia tỷ dân.
CEO Hyundai Jose Munoz cảnh báo rằng chỉ cần Mỹ “chào đón” xe Trung Quốc, thị trường ô tô Mỹ có thể ngay lập tức bị áp đảo bởi làn sóng sản phẩm đến từ quốc gia này. Cảnh báo không mang tính lý thuyết: tại Anh, nơi không áp thuế lên ô tô Trung Quốc, các thương hiệu Trung Quốc đã chiếm khoảng 15% lượng xe mới đăng ký, biến một thị trường từng giàu lợi nhuận thành sân chơi cạnh tranh khắc nghiệt. Khi Washington cân nhắc điều chỉnh rào cản thương mại ô tô, lời cảnh báo của Hyundai là lời nhắc rằng chính sách không chỉ ảnh hưởng đến giá xe, mà còn định đoạt ai sống sót trong cuộc đua ô tô điện toàn cầu.
Ô tô Trung Quốc đang thắng nhờ giá và trợ cấp – và đây là điều Mỹ sợ
Ô tô Trung Quốc gần như bị “cấm cửa” khỏi ô tô Trung Quốc Mỹ hiện tại không phải vì thiếu năng lực, mà vì hàng rào thuế quan nhập khẩu xe cực kỳ dày: riêng xe điện phải chịu mức thuế khoảng 100%, khiến việc đưa xe trực tiếp từ Trung Quốc vào Mỹ gần như không khả thi về kinh tế. Đó là bức tường bảo vệ mà Munoz lo sẽ bị đục thủng nếu chính quyền mới coi việc thu hút nhà máy Trung Quốc là ưu tiên chính sách công nghiệp.
Không thể phủ nhận các hãng xe Trung Quốc đang gia tăng thị phần đáng kể trên thị trường toàn cầu, đặc biệt ở Anh và châu Âu, nơi rào cản thương mại ô tô thấp hơn. Theo một nhận định đáng trích dẫn, tại một số thị trường châu Âu, xe Trung Quốc vẫn có giá thấp hơn khoảng 30-40% so với các đối thủ ngay cả khi đã bị áp thuế. Lợi thế giá này không chỉ đến từ quy mô sản xuất, mà còn từ trợ cấp nhà nước và các ưu đãi phi thị trường mà Hội đồng Chính sách Ô tô Mỹ lên tiếng phàn nàn – chính xác là kiểu cạnh tranh mà các hãng Mỹ và Hàn Quốc cho rằng không công bằng.
Kịch bản Anh – châu Âu: bài học cho Mỹ nếu mở cửa xe Trung Quốc
Munoz có lý khi dùng Anh và châu Âu làm phép so sánh cho thị trường ô tô Mỹ: đó là hai phòng thí nghiệm sống cho thấy điều gì xảy ra khi xe Trung Quốc được vào thị trường gần như không rào cản. Anh từng là thị trường ô tô phát triển, lợi nhuận cao, nhưng nay những mẫu xe bán chạy nhất lại thuộc về thương hiệu Trung Quốc, chính vì nước này không áp thuế quan đối với xe từ quốc gia tỷ dân. Khi tỷ trọng xe Trung Quốc đạt 15% lượng đăng ký mới ở Anh, đó không còn là hiện tượng bên lề mà là dịch chuyển quyền lực rõ rệt.
Liên minh châu Âu đã phản ứng bằng thuế quan lên xe điện Trung Quốc sau khi kết luận các hãng Trung Quốc hưởng lợi từ trợ cấp nhà nước không công bằng, đồng thời xây dựng quy định “Made in Europe” yêu cầu tỷ lệ linh kiện nội địa nhất định để xe được bán. Dù vậy, ngay cả các biện pháp này cũng chưa xóa được hết lợi thế về giá. Điều này gửi một thông điệp quan trọng đến Washington: nếu Mỹ bỏ hẳn rào cản trong khi châu Âu phải gia cố, dòng xe Trung Quốc tràn ngập không phải là một rủi ro trừu tượng mà là kịch bản có số liệu và tiền lệ cụ thể.
Nước cờ chính trị của Trump: nhà máy Trung Quốc trên đất Mỹ là con dao hai lưỡi
Điều khiến các hãng như Hyundai lo nhất không chỉ là xe nhập khẩu mà là chính sách Washington có thể cho phép nhà sản xuất Trung Quốc xây dựng nhà máy ngay trên lãnh thổ Mỹ. Tổng thống Donald Trump từng phát biểu tích cực về khả năng “hoan nghênh” các hãng xe Trung Quốc nếu họ sản xuất tại Mỹ và dùng lao động Mỹ, so sánh điều này với làn sóng đầu tư của các hãng Nhật trước đây. Về mặt chính trị, đó là thông điệp tạo việc làm; về mặt kinh tế, đó lại là lời mời đối thủ được hưởng cả lợi thế chi phí lẫn ưu thế địa lý.
Không ngẫu nhiên khi Hội đồng Chính sách Ô tô Mỹ đại diện cho Ford, General Motors, Stellantis đã nhanh chóng ra tuyên bố phản hồi các phát ngôn này, nhấn mạnh rằng hãng xe Trung Quốc đang có lợi thế từ trợ cấp và các ưu thế phi thị trường. CEO Ford Jim Farley thậm chí nói với nhân viên rằng lãnh đạo hãng dự kiến thương hiệu Trung Quốc có thể thâm nhập thị trường ô tô Mỹ trong 5–10 năm tới. Nói cách khác, các ông lớn Mỹ và Hàn đã chuẩn bị cho việc chơi trên sân nhà với đối thủ có chi phí thấp hơn – và họ muốn tường rào chính sách được xây chắc trước khi trận đấu bắt đầu.
Mỹ cần chiến lược ô tô mới: bảo hộ thông minh thay vì đóng cửa tuyệt đối
Điều thú vị là Munoz không phủ nhận sức mạnh công nghệ của ngành ô tô Trung Quốc; ông từng giám sát hoạt động của Nissan tại Trung Quốc và đánh giá cao tốc độ phát triển của họ. Vấn đề ông đặt ra không phải “có nên cho xe Trung Quốc vào hay không”, mà là “cho vào bằng điều kiện nào để thị trường ô tô Mỹ không bị áp đảo, còn các hãng hiện diện tại Mỹ vẫn có khả năng sinh lời”. Đây là góc nhìn thực tế hơn là bảo hộ mù quáng: chấp nhận Trung Quốc là người chơi lớn, nhưng ép họ tham gia cuộc chơi trên những luật lệ ít lệch cán cân nhất có thể.
Từ các bài học Anh – châu Âu, lựa chọn hợp lý cho Mỹ không phải là phá bỏ toàn bộ rào cản thương mại ô tô, mà là tái thiết chúng theo hướng bảo hộ thông minh: quy định nội địa hóa, giám sát trợ cấp, ứng xử bình đẳng với mọi hãng đặt nhà máy trên đất Mỹ, kể cả Trung Quốc. Nếu Washington chọn con đường “cửa mở nhưng có điều kiện”, người mua xe Mỹ có thể hưởng lợi từ giá cạnh tranh và công nghệ mới, trong khi ngành công nghiệp nội địa không bị nhấn chìm bởi làn sóng xe Trung Quốc tràn ngập thiếu kiểm soát. Còn nếu rào cản thuế quan nhập khẩu xe bị dỡ bỏ vội vàng, cảnh báo của Hyundai rất có thể sẽ chuyển thành hiện thực không mấy dễ chịu cho các hãng Mỹ – Hàn.
