Robot hình người và bước ngoặt quyền lực công nghệ
Robot hình người là những cỗ máy có hình dạng, tư thế và chuyển động mô phỏng con người, được thiết kế để thực hiện các nhiệm vụ từ lao động công nghiệp, dịch vụ thương mại đến hỗ trợ đời sống, và ngày càng trở thành biểu tượng cho cuộc đua quyền lực công nghệ giữa các siêu cường. Trong nửa đầu năm 2026, khoảng 19.100 robot hình người đã được xuất xưởng trên toàn thế giới, gần gấp 4 lần so với cùng kỳ năm ngoái. Đằng sau con số tăng tốc này là một sự thật ít dễ chịu với Washington: các công ty robot hình người Trung Quốc hiện chiếm hơn 97% thị trường robot hình người toàn cầu, trong khi các doanh nghiệp Mỹ bị đẩy xuống nhóm theo sau. Đây không chỉ là câu chuyện về một phân khúc công nghệ mới nổi, mà là chỉ dấu cho sự dịch chuyển cán cân quyền lực trong toàn bộ thị trường robot toàn cầu.
Sự thống trị của robot hình người Trung Quốc trên thị trường robot toàn cầu
Động lực thống trị của robot hình người Trung Quốc thể hiện rõ qua cấu trúc thị trường. Trong nửa đầu năm 2026, Agibot có trụ sở tại Thượng Hải đã nổi lên là nhà sản xuất lớn nhất, cung cấp khoảng 8.400 robot và chiếm 44% thị phần toàn cầu. Unitree Robotics ở Hàng Châu cung cấp khoảng 5.900 robot, đưa hai doanh nghiệp này trở thành cặp song mã dẫn dắt thị trường. Khối lượng hàng hóa của cả hai công ty vượt trội đáng kể so với các nhà sản xuất hàng đầu của Mỹ như Tesla, Figure AI hay Agility Robotics. Dự kiến lượng xuất xưởng robot hình người trong cả năm nay sẽ đạt khoảng 60.000 chiếc, và đến năm 2030 có thể tăng lên 500.000 chiếc. Nếu xu hướng này giữ nguyên, thế hệ robot hình người tiếp theo trong thị trường robot toàn cầu rất có thể sẽ mang “hộ chiếu” Trung Quốc cả về thiết kế lẫn hệ sinh thái phần mềm.
Mỹ tụt hậu và chiều sâu cạnh tranh công nghệ Mỹ Trung
Mỹ không thiếu những cái tên hào nhoáng trong lĩnh vực robot hình người, nhưng lại thiếu điều quan trọng nhất: quy mô thương mại. Khi khối lượng hàng hóa của các nhà sản xuất Trung Quốc vượt trội các đối thủ Mỹ, cuộc cạnh tranh công nghệ Mỹ Trung trong mảng này đang bị kéo lệch rõ rệt. Việc Mỹ cấm nhập khẩu robot hình người và robot bốn chân mới của Trung Quốc, cùng một số linh kiện, với lý do rủi ro an ninh quốc gia và an ninh mạng, là phản ứng phòng thủ hơn là chiến lược tấn công. Thay vì chứng minh ưu thế công nghệ bằng sản phẩm, Washington đang dựng thêm rào cản thương mại và an ninh. Vấn đề là các rào cản đó không làm Trung Quốc chậm lại, mà có thể khiến hệ sinh thái robot hình người của Mỹ bị cô lập trong chính sân nhà.
Hậu thuẫn nghiên cứu: nền móng sức mạnh robot Trung Quốc
Điều đáng lo hơn với Mỹ nằm ở tầng sâu của hệ sinh thái công nghệ: nghiên cứu và phát triển. Theo một báo cáo khoa học và công nghệ của Nhật Bản công bố ngày 7.8, Trung Quốc đã củng cố vị thế là nước hàng đầu thế giới trong nghiên cứu khoa học. Quốc gia này đã vượt Mỹ về số lượng bài báo khoa học được công bố từ năm 2017, dẫn đầu về số bài báo thuộc nhóm 10% và 1% được trích dẫn nhiều nhất trong vài năm gần đây. Sự nhảy vọt đó được thúc đẩy bởi đầu tư mạnh từ khối doanh nghiệp, đặc biệt trong các ngành quang học, điện tử và máy tính – những lĩnh vực cốt lõi để phát triển robot hình người. Khi nền tảng tri thức nghiêng về phía Bắc Kinh, lợi thế cạnh tranh trong các thế hệ robot hình người tiếp theo nhiều khả năng sẽ tiếp tục thuộc về Trung Quốc, bất chấp các hàng rào địa chính trị.
Triển vọng và rủi ro: cuộc đua chưa ngã ngũ nhưng mô hình đã định hình
Mặc dù số lượng robot hình người thực sự làm ra giá trị kinh tế còn hạn chế, sự hỗ trợ và tài trợ của chính phủ Trung Quốc đang thúc đẩy mạnh mẽ việc ứng dụng chúng trong công nghiệp và thương mại. Tỷ trọng robot được dùng cho mục đích công nghiệp, thương mại đã tăng từ khoảng một nửa lên hơn 70% chỉ trong một năm, cho thấy Bắc Kinh quyết tâm biến lĩnh vực này thành vũ khí chiến lược trong cạnh tranh công nghệ Mỹ Trung. Tuy nhiên, các rủi ro địa chính trị có thể làm chậm nhịp tăng trưởng thị trường robot hình người toàn cầu. Cấm vận, kiểm soát xuất khẩu và chia tách chuỗi cung ứng sẽ khiến cuộc đua trở nên đắt đỏ và phân mảnh hơn. Dù vậy, thực tế hiện tại khá rõ: nếu Mỹ không nhanh chóng xây lại năng lực sản xuất và nền tảng nghiên cứu, kỷ nguyên robot hình người mở ra với trục công nghệ xoay quanh Trung Quốc chứ không phải Thung lũng Silicon.
