Một bước tiến ngoại giao đúng thời điểm
Chuyến thăm Nhật Bản của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm là hoạt động ngoại giao cấp cao nhằm thúc đẩy quan hệ Việt Nam – Nhật Bản trong khuôn khổ Đối tác Chiến lược toàn diện và mở rộng hợp tác vì hòa bình, thịnh vượng khu vực. Từ ngày 8 đến 11/11/2026, ông Tô Lâm cùng phu nhân và đoàn đại biểu cấp cao Việt Nam thăm chính thức Nhật Bản.
Ý nghĩa của chuyến đi nằm ở thời điểm và tính tiếp nối. Thủ tướng Nhật Bản Takaichi Sanae đã thăm Việt Nam vào tháng 5 cùng năm, tạo nên nhịp trao đổi cấp cao hai chiều hiếm có trong một năm. Đại sứ Nhật Bản Ito Naoki xem đây là cơ hội đưa quan hệ Đối tác Chiến lược toàn diện lên tầm cao mới. Trong bối cảnh khu vực và thế giới biến động nhanh, việc duy trì đối thoại thường xuyên giúp hai bên phối hợp lợi ích, thay vì để quan hệ chỉ dựa vào những tuyên bố chung.
Ngoại trưởng Lê Hoài Trung đánh giá chuyến thăm đạt kết quả quan trọng, góp phần nâng tầm quan hệ, tăng cường hiểu biết và củng cố hợp tác trên cả bình diện song phương lẫn đa phương. Điểm đáng chú ý là định hướng chuyển từ quan hệ hợp tác sang vai trò “đối tác đồng hành, đồng kiến tạo, cùng có lợi”. Đây là bước chuyển có ý nghĩa thực chất: hai nước không chỉ trao đổi lợi ích, mà còn cùng hình thành năng lực phát triển và ứng phó với bất ổn.
Từ ưu tiên chiến lược đến hợp tác có chiều sâu
Muốn quan hệ Việt Nhật tiến xa, các cam kết cần chuyển thành dự án và năng lực cụ thể. Hai bên nhấn mạnh những lĩnh vực có thể định hình tăng trưởng dài hạn: trí tuệ nhân tạo, chất bán dẫn, chuyển đổi số, chuyển đổi xanh, khoáng sản quan trọng, an ninh lương thực và nông nghiệp. Đây không phải danh sách hợp tác để làm đẹp tuyên bố; chúng gắn trực tiếp với năng lực công nghệ, khả năng bảo đảm nguồn cung và sức chống chịu của nền kinh tế.
Một thay đổi đáng kỳ vọng là cùng nghiên cứu, phát triển, sản xuất và tìm nguồn cung, thay vì chỉ làm ra một số mặt hàng rồi xuất khẩu. Cách tiếp cận này có thể giúp doanh nghiệp hai nước tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng khu vực và toàn cầu. Chuyến thăm cũng tạo khuôn khổ chính trị để thúc đẩy những ưu tiên ấy: hai bên ký 11 thỏa thuận giữa các cơ quan, địa phương và khoảng 60 thỏa thuận hợp tác doanh nghiệp. Số lượng thỏa thuận tự nó chưa bảo đảm thành công; thước đo sẽ là dự án được triển khai, công nghệ được chuyển giao và giá trị được tạo ra tại cả hai nước.
Ngoại giao và kinh tế vì thế gắn chặt với nhau. Hợp tác Việt Nhật về công nghệ và chuỗi cung ứng có thể giúp Việt Nam nâng chất lượng tăng trưởng, đồng thời mở rộng cơ hội cho doanh nghiệp Nhật tại một cứ điểm sản xuất giàu tiềm năng. Để chuyển các định hướng thành kết quả, hai bên cần duy trì cơ chế theo dõi rõ ràng và tháo gỡ kịp thời trở ngại cho doanh nghiệp.
Giao lưu người dân là phần không thể thiếu
Một quan hệ chiến lược sẽ khó bền nếu chỉ vận hành ở cấp lãnh đạo và doanh nghiệp. Đại sứ Ito Naoki nhấn mạnh giao lưu nhân dân, văn hóa và hợp tác giữa các địa phương là một trong ba trụ cột được chú trọng trong chuyến thăm. Với người dân, điều đó có thể hiện ra qua việc đi lại thuận tiện hơn, cơ hội học tập và làm việc rộng hơn, cũng như sự hiểu biết trực tiếp giữa cộng đồng hai nước.
Mở rộng các chuyến bay thẳng và chuyến bay thuê chuyến được xem là điều kiện quan trọng để tăng lượng người đi lại; hai bên cũng muốn quảng bá sức hấp dẫn của mỗi nước tới người dân nước kia. Đường bay thẳng giữa Việt Nam và Hokkaido đang được lên kế hoạch. Những kết nối này có giá trị vượt ra ngoài du lịch: chúng tạo thuận lợi cho giao lưu học thuật, văn hóa và liên kết địa phương.
Các mốc tiếp theo giúp duy trì đà hợp tác: sự kiện giao lưu giữa các địa phương lần thứ ba dự kiến tổ chức tại Việt Nam vào năm 2027, còn năm 2028 đánh dấu 55 năm thiết lập quan hệ ngoại giao. Đây là cơ hội để biến thiện chí ngoại giao thành quan hệ gần gũi hơn trong đời sống thường ngày.
Động lực mới phải được đo bằng kết quả
Chuyến thăm Nhật Bản tạo nền tảng chính trị thuận lợi, nhưng chưa phải đích đến. Giá trị của nó sẽ được xác định bằng khả năng thực hiện các thỏa thuận, đưa hợp tác công nghệ vào sản xuất, tăng liên kết chuỗi cung ứng và mở rộng cơ hội giao lưu cho người dân. Nếu những ưu tiên này được triển khai đều đặn, Đối tác Chiến lược toàn diện sẽ trở thành một khuôn khổ sống động, thay vì chỉ là danh xưng ngoại giao.
Thông điệp “đồng hành, đồng kiến tạo” cũng đặt ra yêu cầu hai bên chia sẻ trách nhiệm và lợi ích, đồng thời tôn trọng mục tiêu phát triển của nhau. Quan hệ Việt Nhật có thêm động lực không chỉ vì lãnh đạo hai nước gặp gỡ trong cùng một năm, mà vì chuyến đi gắn ngoại giao với các lĩnh vực thiết yếu và những kế hoạch nối dài qua nhiều năm. Bước tiếp theo là biến đồng thuận cấp cao thành tiến độ cụ thể, để người dân và doanh nghiệp cảm nhận được lợi ích.
