Từ khát vọng vươn lên đến nhu cầu kết nối toàn cầu
Hợp tác quốc tế trong khoa học là quá trình các nhà khoa học, viện nghiên cứu và trường đại học của một quốc gia cùng thiết lập, duy trì và phát triển các chương trình nghiên cứu, đào tạo, trao đổi học thuật với đối tác nước ngoài, nhằm tiếp cận tri thức, công nghệ, nguồn lực tài nguyên trí tuệ của nhân loại, qua đó nâng chất lượng công trình và mở rộng tầm ảnh hưởng khoa học vượt ra khỏi biên giới địa lý. Có những cánh cửa không thể mở bằng sức của một người, có những đỉnh cao không thể chinh phục nếu chỉ đi một mình; trong khoa học cũng vậy, muốn bước nhanh hơn phải biết kết nối, muốn đi xa hơn phải biết hợp tác. Nếu khoa học Việt Nam cứ loay hoay trong giới hạn nội địa, chúng ta sẽ luôn đến sau trong cuộc đua tri thức. Câu hỏi không còn là “có nên hợp tác” mà là “chúng ta dám hợp tác đến đâu”.
Hợp tác quốc tế khoa học như một "đòn bẩy" chiến lược
Điểm cốt lõi cần nhìn thẳng: nếu không đặt hợp tác quốc tế khoa học vào vị trí trung tâm, mọi chiến lược nâng tầm khoa học Việt Nam sẽ thiếu lực đẩy. Đảng và Nhà nước đã xác định rõ hợp tác quốc tế là một trong những giải pháp quan trọng để phát triển khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo, đồng thời nhấn mạnh yêu cầu mở rộng hợp tác, thu hút chuyên gia, nhà khoa học, tập đoàn công nghệ lớn và tham gia sâu hơn vào mạng lưới đổi mới sáng tạo toàn cầu. Đó không phải khẩu hiệu, mà là nhận thức rằng tự lực nội địa, dù nỗ lực, cũng không đủ để bắt kịp tốc độ thay đổi của thế giới. Hợp tác quốc tế là “đòn bẩy” đúng nghĩa: với cùng một nền tảng nguồn lực, việc kết nối với bên ngoài giúp nhân lên hiệu quả nghiên cứu, tăng cơ hội tiếp cận công nghệ mới và rút ngắn thời gian từ ý tưởng đến ứng dụng.
Mạng lưới nghiên cứu toàn cầu: Cánh cửa mở ra nguồn lực và tri thức
Nhìn vào thực tiễn, chúng ta thấy rõ sức mạnh của mạng lưới nghiên cứu toàn cầu. Nhiều viện nghiên cứu, trường đại học trong nước đã tham gia các chương trình nghiên cứu chung với đối tác nước ngoài; nhiều nhà khoa học Việt Nam góp mặt trong các dự án quốc tế lớn về y sinh, vật liệu mới, môi trường, trí tuệ nhân tạo, công nghệ vũ trụ. Đây chính là những cánh cửa mà nếu đi một mình, Việt Nam khó lòng tự mở. Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam trong 3 năm 2023-2025 đã triển khai hơn 100 nhiệm vụ, dự án quốc tế, hình thành hơn 20 nhóm nghiên cứu quốc tế và 10 phòng thí nghiệm liên kết, đồng thời tổ chức hơn 100 hội nghị, hội thảo và lớp học quốc tế với khoảng 3.000 lượt nhà khoa học tham gia. Những con số này cho thấy: kết nối đúng cách, chúng ta không chỉ "tham gia" vào dòng chảy tri thức toàn cầu, mà còn có thể từng bước định hình và đóng góp vào nó.
Phát triển lực lượng khoa học qua các đầu mối và mạng lưới hợp tác
Hợp tác quốc tế không chỉ là chuyển giao công nghệ, mà sâu xa hơn là phát triển lực lượng khoa học. Việc thu hút nguồn lực quốc tế mở ra cơ hội đào tạo nhân lực chất lượng cao, hình thành các trung tâm nghiên cứu và xây dựng hệ sinh thái đổi mới sáng tạo mang tầm khu vực và quốc tế. Các trung tâm quốc tế Đào tạo-Nghiên cứu Toán học (ICRTM) và Vật lý quốc tế (ICP) đã trở thành những đầu mối kết nối cộng đồng khoa học Việt Nam với các mạng lưới học thuật trong khu vực và trên thế giới. Các chương trình sau đại học, hội nghị chuyên môn, hoạt động trao đổi tại đây giúp nhà khoa học trẻ không bị “cô đơn” trong hành trình nghiên cứu. Việc UNESCO đồng ý về nguyên tắc tiếp tục bảo trợ hai trung tâm trong giai đoạn 2026-2032 khẳng định một số tổ chức khoa học trong nước đã tiệm cận chuẩn mực quốc tế. Đây là nền tảng để lực lượng khoa học Việt Nam bước ra ngoài biên giới với tư thế đối thoại ngang hàng, không phải chỉ là người đi học.
Kết nối để bước nhanh hơn: Từ tư tưởng Hồ Chí Minh đến hành động hôm nay
Muốn bước nhanh hơn trong khoa học, Việt Nam không thể tiếp tục tự giới hạn mình trong các mối hợp tác nhỏ lẻ; đó phải là những liên minh chiến lược, có tầm nhìn và chọn lọc đối tác phù hợp. Từ rất sớm, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã căn dặn phải “mở rộng sự hợp tác với các nước anh em trong việc nghiên cứu khoa học, kỹ thuật” và học hỏi thành tựu khoa học, kỹ thuật tiên tiến của nhân loại. Tư tưởng ấy đến nay vẫn soi đường cho lựa chọn hội nhập: hợp tác quốc tế là con đường để khoa học Việt Nam từng bước nâng cao vị thế, đóng góp nhiều hơn cho phát triển kinh tế – xã hội và nâng năng lực cạnh tranh quốc gia. Học Bác hôm nay không dừng ở lời nhắc mang tính biểu tượng, mà phải trở thành hành động: nuôi dưỡng tinh thần cầu thị, chủ động hội nhập, trân trọng tri thức và dám đặt mình vào mạng lưới quốc tế với khát vọng đóng góp, chứ không chỉ tiếp nhận.
