Từ phòng thí nghiệm đến bệnh viện: định nghĩa một hướng đi mới
Hợp tác khoa học y dược giữa Viện Hàn lâm Việt Nam với doanh nghiệp dược, bệnh viện và trường đại học là mô hình liên kết đa bên nhằm kéo kết quả nghiên cứu ra khỏi phòng thí nghiệm, đưa chúng vào chuỗi phát triển công nghệ, thử nghiệm lâm sàng, sản xuất và ứng dụng trong chăm sóc sức khỏe cộng đồng, đồng thời biến nhu cầu thực tiễn thành động lực cho nghiên cứu. Ngày 18/9/2026, Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam ký kết Biên bản ghi nhớ hợp tác chiến lược với Công ty Cổ phần Dược phẩm Bến Tre, Trường Đại học Quang Trung, Công ty Cổ phần Bệnh viện Đa khoa Quốc tế Huế và Bệnh viện Việt Mỹ Phú Yên. Sự kiện quy tụ 250 đại biểu từ 5 đơn vị, đặt mục tiêu hình thành chuỗi giá trị từ nghiên cứu khoa học, chuyển giao công nghệ y tế đến ứng dụng lâm sàng và thương mại hóa sản phẩm. Đây không chỉ là một lễ ký kết mang tính nghi thức, mà là tuyên bố thay đổi cách làm khoa học: nghiên cứu phải "đi ra" đời sống, không còn dừng ở bài báo và phòng thí nghiệm.
Vì sao Viện Hàn lâm buộc phải dịch chuyển sang nghiên cứu ứng dụng
Viện Hàn lâm Việt Nam là đơn vị nghiên cứu khoa học công nghệ hàng đầu, với 25 đơn vị trực thuộc, 13 viện và trung tâm chuyên ngành cùng hai cơ sở đào tạo. Mỗi năm, các nhà khoa học tại đây công bố hơn 2.000 bài báo quốc tế và sở hữu trên 100 bằng độc quyền sáng chế, giải pháp hữu ích. Con số ấn tượng đó lại đặt ra một câu hỏi khó: bao nhiêu phần trong khối tri thức ấy trở thành thuốc mới, công nghệ chẩn đoán hay giải pháp chăm sóc sức khỏe phục vụ người dân? Theo GS.TS Chu Hoàng Hà, trong giai đoạn phát triển mới, khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo phải trở thành động lực cạnh tranh, và muốn vậy "kết quả nghiên cứu phải được đưa gần hơn với thực tiễn, đồng thời đưa những bài toán của doanh nghiệp, bệnh viện và xã hội trở thành động lực cho nghiên cứu". Đây là lời thừa nhận thẳng thắn: nếu khoa học chỉ quan tâm đến chỉ số công bố mà bỏ qua nhu cầu của doanh nghiệp và bệnh viện, chúng ta sẽ mãi chịu cảnh phụ thuộc công nghệ y tế từ bên ngoài.
Chuỗi liên kết y dược: ai làm gì trong hệ sinh thái mới
Điểm đáng chú ý của chương trình hợp tác chiến lược lần này là sự phân vai rất rõ. Công ty Cổ phần Dược phẩm Bến Tre sẽ cùng Viện Hàn lâm tiếp cận các kết quả nghiên cứu, chọn sản phẩm có tiềm năng, hoàn thiện công nghệ, tổ chức sản xuất và thương mại hóa hóa dược, đông dược, thực phẩm bảo vệ sức khỏe và trang thiết bị y tế. Hai bệnh viện là Đa khoa Quốc tế Huế và Việt Mỹ Phú Yên sẽ nghiên cứu khả năng ứng dụng công nghệ sinh học, trí tuệ nhân tạo, dữ liệu y tế, vật liệu y sinh và công nghệ chẩn đoán vào dự phòng, chẩn đoán, điều trị. Trường Đại học Quang Trung được giao vai trò tăng cường hợp tác nghiên cứu, chuyển giao công nghệ, phát triển chương trình đào tạo, kết nối sinh viên và chuyên gia với Viện Hàn lâm. Nếu các bên chỉ coi đây là cơ hội "kết nối nguồn lực" thì mô hình sẽ nhanh chóng rơi vào hình thức. Nhưng nếu thực sự cam kết biến bài toán của bệnh viện, doanh nghiệp thành đề bài nghiên cứu y dược, chuỗi liên kết nghiên cứu – phát triển công nghệ – thử nghiệm – đào tạo – sản xuất – ứng dụng – thương mại hóa sẽ có cơ hội vận hành trơn tru.
Tác động tiềm năng tới người bệnh và hệ thống y tế
Việc hình thành chuỗi từ nghiên cứu, phát triển công nghệ, thử nghiệm, đào tạo đến sản xuất và thương mại hóa trong y dược được kỳ vọng sẽ rút ngắn khoảng cách thời gian từ một kết quả nghiên cứu đến sản phẩm phục vụ đời sống. Trong lĩnh vực dược phẩm, khi doanh nghiệp tham gia từ sớm, người dân có thể sớm tiếp cận thuốc và thực phẩm bảo vệ sức khỏe có hàm lượng khoa học cao, chất lượng tương đương quốc tế nhưng với chi phí hợp lý hơn. Ở phía bệnh viện, việc đồng phát triển và ứng dụng công nghệ sinh học, trí tuệ nhân tạo, dữ liệu y tế, vật liệu y sinh và công nghệ chẩn đoán sẽ giúp nâng chất lượng khám chữa bệnh, tăng khả năng dự phòng và giảm phụ thuộc vào thiết bị nhập khẩu. Sự kiện được các bên kỳ vọng sẽ mở ra một mô hình liên kết mới giữa nghiên cứu khoa học, đào tạo, sản xuất và chăm sóc sức khỏe, hướng đến giá trị bền vững cho cộng đồng. Nếu làm đúng, người hưởng lợi cuối cùng không phải là viện nghiên cứu hay doanh nghiệp, mà là bệnh nhân nhận được chẩn đoán chính xác hơn và điều trị tốt hơn.
Bước tiếp theo: từ biên bản ghi nhớ đến kết quả cụ thể
Một lễ ký kết dù đông đủ 250 đại biểu vẫn chỉ là điểm khởi đầu. Bài toán khó nằm ở khâu sau: biến tuyên bố hợp tác khoa học y dược thành các chương trình nghiên cứu ứng dụng, các dự án chuyển giao công nghệ y tế, những sản phẩm và quy trình lâm sàng rõ ràng đầu ra. Ngay sau lễ ký, các bên đã nói đến việc xây dựng cơ chế phối hợp thường xuyên, xác định chương trình ưu tiên, chọn nhiệm vụ có khả năng triển khai và tạo kết quả thực tế. GS.TS Chu Hoàng Hà đề nghị lựa chọn một số chương trình nghiên cứu, phát triển công nghệ ưu tiên, hình thành nhóm nghiên cứu chung giữa nhà khoa học của Viện Hàn lâm với đối tác trong hệ sinh thái. Đây là điểm mấu chốt: nếu không có danh mục nhiệm vụ đủ cụ thể, chuỗi liên kết sẽ khó vận hành. Viện Hàn lâm sở hữu năng lực nghiên cứu mạnh, với điều kiện phối hợp theo chuỗi đầy đủ từ nghiên cứu, phát triển công nghệ, thử nghiệm, đánh giá, đào tạo nhân lực đến sản xuất và thương mại hóa. Vấn đề còn lại là kỷ luật thực thi và khả năng chấp nhận rủi ro khi đưa công nghệ mới vào thực tế. Nếu vượt qua được, hợp tác hôm nay có thể trở thành một bước ngoặt cho cách làm khoa học y dược trong nước.
