Metro kết nối Thủ Dầu Một – TP.HCM: Cơ hội lớn đi kèm rủi ro quyền lợi cư dân
Dự án metro Thủ Dầu Một – TP.HCM là tuyến đường sắt đô thị dự kiến dài khoảng 35,1 km, kết nối từ khu vực tuyến metro thành phố mới Bình Dương – Suối Tiên đến trung tâm TP.HCM, với các đoạn đi ngầm, đi trên cao và nhiều nhà ga trung chuyển. Tuyến metro này nhằm giảm áp lực giao thông trên Quốc lộ 13, tăng liên kết vùng và thúc đẩy phát triển đô thị theo hướng giao thông công cộng, nhưng đồng thời đặt ra hàng loạt lo ngại về ranh giới dự án, giải phóng mặt bằng metro và chính sách bồi thường cư dân metro, đặc biệt tại những khu dân cư đông đúc như phường Bình Thạnh. Ngày 8.9, UBND phường Bình Thạnh phối hợp Ban quản lý Đường sắt đô thị TP.HCM tổ chức họp lấy ý kiến cộng đồng về phương án tuyến và vị trí công trình của dự án metro Thủ Dầu Một – TP.HCM (tuyến số 2). Đây là bước tham vấn cần thiết, nhưng cách cung cấp thông tin hiện nay vẫn khiến nhiều hộ dân băn khoăn hơn là yên tâm.
Quy mô hai tuyến metro và tác động thực tế lên đời sống người dân
Song song với dự án metro Thủ Dầu Một – TP.HCM, tuyến metro thành phố mới Bình Dương – Suối Tiên dài 30,66 km đang được nghiên cứu với 17 nhà ga trên cao (S1–S17) và một depot Phú Chánh, đi qua 7 phường gồm Bình Dương, Phú Lợi, Thuận Giao, An Phú, Dĩ An, Tân Đông Hiệp và Đông Hòa. Tuyến này được kỳ vọng khởi công cuối năm 2026 và hoàn thành vào 2030, tăng kết nối khu thành phố mới Bình Dương với bến xe Miền Đông mới, Suối Tiên và mạng lưới đường sắt đô thị TP.HCM – Đồng Nai. Ở phía TP.HCM, dự án metro Thủ Dầu Một – TP.HCM đang được nghiên cứu với chiều dài khoảng 35,1 km, gồm 13 ga ngầm, 11 ga trên cao và 8 ga trung chuyển. Theo phương án sơ bộ, tuyến sẽ nối từ khu vực ga S5 của metro thành phố mới Bình Dương – Suối Tiên đến khu Tao Đàn (phường Bến Thành), đi qua 18 phường từ Bình Dương, Thủ Dầu Một, Thuận An cho tới các phường nội đô như Bình Thạnh, Gia Định, Bến Thành, Bàn Cờ. Về lý thuyết, mạng lưới này sẽ tạo ra trục giao thông công cộng sức chở lớn, giúp người đi làm, đi học từ Bình Dương tới trung tâm thành phố thuận tiện hơn. Một phát biểu có thể trích dẫn là: "Tuyến metro thành phố mới Bình Dương – Suối Tiên dài 30,66 km, với 17 ga trên cao và depot Phú Chánh, được định hướng đồng bộ với metro số 2 (Bến Thành – Tham Lương)."
Cư dân Bình Thạnh lo ngại gì: ranh giới, bồi thường và minh bạch thông tin
Phần tuyến metro Thủ Dầu Một – TP.HCM đi qua phường Bình Thạnh hiện được nghiên cứu chạy ngầm dưới các trục đường chính, nối từ khu cầu Bình Triệu, vượt ngầm sông Sài Gòn rồi tiếp tục dọc hành lang Quốc lộ 13 – Xô Viết Nghệ Tĩnh hướng vào trung tâm thành phố. Nghe qua có vẻ “an toàn” vì đi ngầm, nhưng cư dân hiểu rất rõ rằng mọi công trình lớn đều có vùng ảnh hưởng lên nhà cửa, đất và sinh kế. Không ít ý kiến tại hội nghị đã nêu thẳng yêu cầu: chính quyền phải làm rõ ranh giới dự án, phạm vi tác động đến đất và nhà của người dân, cũng như chính sách bồi thường, giải phóng mặt bằng metro. Người dân còn đề nghị công bố công khai thông tin về quy hoạch, hướng tuyến, metro TP.HCM bồi thường và tái định cư trên các trang web để dễ tiếp cận. Sự ủng hộ cho phát triển hạ tầng là có, nhưng đó là sự ủng hộ có điều kiện: quyền lợi phải được xác định rõ ràng, không mập mờ.
Chính sách bồi thường mờ nhạt: rủi ro mất niềm tin ngay từ giai đoạn tham vấn
Đại diện Ban quản lý Đường sắt đô thị TP.HCM cho biết dự án metro Thủ Dầu Một – TP.HCM đang ở giai đoạn tham vấn để hoàn thiện báo cáo nghiên cứu khả thi; sau khi phương án tuyến được phê duyệt, chủ đầu tư mới phối hợp địa phương thu thập hồ sơ hiện trạng và đánh giá cụ thể mức độ ảnh hưởng. Phó chủ tịch UBND phường Bình Thạnh thừa nhận, ở bước tham vấn hiện nay chưa thể xác định ranh giới giải tỏa, nên câu hỏi về metro TP.HCM bồi thường và tái định cư vẫn phải chờ "các bước tiếp theo". Vấn đề là, với người dân, việc không trả lời được ranh giới ảnh hưởng ngay trong các buổi tham vấn khiến họ cảm giác mình chỉ là "đối tượng bị tác động" chứ chưa phải "đối tác cùng tham gia". Khi chính sách bồi thường cư dân metro còn mơ hồ, lo ngại về mất nhà, mất đất càng lớn. Việc lùi câu trả lời về giải phóng mặt bằng metro đến những bước sau sẽ làm tiến trình pháp lý thuận tiện hơn cho cơ quan nhà nước, nhưng lại làm niềm tin của cộng đồng suy giảm ngay từ đầu.
Vượt ngầm sông Sài Gòn và đi qua 18 phường: cần một chiến lược công bằng, minh bạch
Tuyến metro Thủ Dầu Một – TP.HCM sẽ đi qua 18 phường, từ các khu vực đang đô thị hóa mạnh ở Bình Dương đến các phường nội đô như Bình Quới, Bình Thạnh, Bến Thành, Bàn Cờ. Đoạn ngầm dưới sông Sài Gòn là thách thức kỹ thuật, nhưng với người dân, thách thức lớn hơn là làm sao dự án không trở thành đường biên phân chia lợi ích: khu hưởng lợi giao thông – khu gánh chịu giải tỏa. Khi thành phố đặt mục tiêu xây dựng mạng lưới metro sức chở lớn, kết nối tuyến thành phố mới Bình Dương – Suối Tiên với tuyến số 2 Bến Thành – Tham Lương, lựa chọn đi cùng cư dân hay đi ngược lại họ sẽ quyết định thành bại dài hạn. Minh bạch về ranh giới dự án, giải phóng mặt bằng metro, cộng với khung bồi thường cư dân metro công bằng, dễ hiểu, công bố sớm trên các kênh trực tuyến, phải được xem là một phần cấu trúc của dự án chứ không phải phụ lục. Kết luận, metro có thể là trục xương sống cho phát triển đô thị định hướng giao thông công cộng. Nhưng nếu chính sách không bảo vệ quyền lợi người dân Bình Thạnh và các phường khác, tuyến đường sắt đô thị tương lai sẽ mang theo vết nứt niềm tin ngay từ nền móng.
