Lợi nhuận bứt phá, nhưng chưa đồng nghĩa tiền mặt dư dả
Lợi nhuận xăng dầu là kết quả tài chính từ hoạt động lọc dầu, kinh doanh khí và phân phối nhiên liệu, nhưng không tự động phản ánh lượng tiền mặt doanh nghiệp thu được hay khả năng đáp ứng vốn lưu động. Bức tranh chín tháng cho thấy hai mặt ấy đang đi lệch nhau: lợi nhuận tăng mạnh ở nhiều đơn vị, trong khi dòng tiền hoạt động của các đầu mối lớn vẫn âm.
Nổi bật nhất là BSR: doanh nghiệp ghi nhận lợi nhuận sau thuế hơn 24.900 tỷ đồng trong chín tháng, gấp khoảng 11,6 lần cùng kỳ. Petrolimex lãi sau thuế hơn 3.750 tỷ đồng, còn PVOIL đạt gần 1.270 tỷ đồng, tăng 243%. Những con số này xác nhận đà cải thiện đáng kể của doanh nghiệp xăng dầu, nhưng không nên được đọc như bằng chứng rằng sức ép tài chính đã qua.
Giá dầu tăng tạo lực đẩy, song lợi thế khác nhau theo từng mảng
Động lực nổi bật trong quý III là giá dầu cao hơn cùng kỳ, kết hợp với mức chênh lệch giá sản phẩm lọc dầu so với dầu thô đầu vào cải thiện. BSR đạt doanh thu thuần gần 59.600 tỷ đồng, tăng 69%, trong khi giá vốn tăng chậm hơn; lợi nhuận sau thuế vượt 8.968 tỷ đồng, gần gấp 10 lần cùng kỳ. Đây là kết quả quý cao kỷ lục của doanh nghiệp.
PV GAS cũng hưởng lợi, nhưng từ cả diễn biến giá và sản lượng khí khô, LNG tăng khoảng 24% trong quý. Lợi nhuận sau thuế đạt gần 4.569 tỷ đồng, tăng gần 75% so với cùng kỳ. Giá dầu tăng vì thế là một lực đẩy quan trọng, không phải lời giải thích duy nhất: mức hưởng lợi còn tùy thuộc biên giá và sản lượng của từng hoạt động.
Doanh thu lớn kéo theo nhu cầu vốn lưu động lớn
Điểm cần nhìn kỹ hơn các khoản lãi là dòng tiền kinh doanh. Chín tháng, Petrolimex ghi nhận dòng tiền từ hoạt động kinh doanh âm gần 2.500 tỷ đồng, cao hơn gấp đôi mức âm cùng kỳ. Biến động hàng tồn kho làm giảm dòng tiền hơn 15.600 tỷ đồng, trong khi các khoản phải trả giúp tăng gần 15.300 tỷ đồng. Quy mô kinh doanh mở rộng vì thế đòi hỏi lượng vốn lưu động đáng kể.
PVOIL cũng có dòng tiền kinh doanh âm hơn 2.600 tỷ đồng dù báo lãi gần 1.270 tỷ đồng. Cuối tháng 9, các khoản phải thu ngắn hạn vượt 30.000 tỷ đồng, chiếm khoảng 46% tổng tài sản; biên lợi nhuận gộp quý III còn 2,7%, giảm từ 3,1%. Trường hợp này cho thấy lợi nhuận kế toán chưa đủ để xóa lo ngại về tiền bị giữ trong công nợ và nhu cầu tài trợ hoạt động.
Cần đánh giá sức khỏe tài chính bên cạnh mức lãi
Áp lực không giống nhau giữa các doanh nghiệp. BSR có gần 58.650 tỷ đồng tiền và tiền gửi ngân hàng, cao hơn đáng kể dư nợ vay khoảng 13.500 tỷ đồng; trong khi COMECO ghi nhận dòng tiền kinh doanh dương gần 69 tỷ đồng và không có dư nợ vay, thuê tài chính. Các đối chiếu này nhắc rằng cùng một đợt tăng lợi nhuận có thể đi kèm mức độ an toàn dòng tiền rất khác nhau.
Vì vậy, đà tăng lợi nhuận xăng dầu là tín hiệu tích cực nhưng chưa đủ để kết luận sức ép vốn đã hạ nhiệt. Với những doanh nghiệp đầu mối, tồn kho, khoản phải thu và dòng tiền âm cần được theo dõi song song với doanh thu, lợi nhuận. Kết luận hợp lý là giá dầu tăng đang cải thiện kết quả kinh doanh, còn khả năng biến lợi nhuận thành tiền mặt mới quyết định mức độ bền vững của đà đi lên.
