Từ khẩu hiệu đến chiến lược: quản lý sức khỏe toàn dân nghĩa là gì?
Quản lý sức khỏe toàn dân bằng sổ sức khỏe điện tử là mô hình nhà nước dùng hồ sơ y tế số hóa thống nhất để theo dõi, chăm sóc và phòng bệnh cho 100% người dân từ tuyến cơ sở, xuyên suốt vòng đời, nhằm nâng cao chất lượng dân số, giảm gánh nặng bệnh tật và hiện đại hóa hệ thống y tế Việt Nam. Định hướng này vừa đầy tham vọng, vừa mang tính bắt buộc trong bối cảnh bệnh không lây nhiễm, già hóa dân số và nhu cầu chăm sóc sức khỏe suốt đời tăng nhanh. Tại kỳ họp không thường lệ lần thứ Nhất sáng 24/8, Quốc hội đã thông qua Nghị quyết phê duyệt chủ trương đầu tư Chương trình mục tiêu quốc gia phát triển văn hóa, xã hội, nông thôn, dân tộc và miền núi giai đoạn 2026-2035, trong đó sức khỏe là trụ cột được đặt ngang với văn hóa và an sinh. Nói cách khác, sổ sức khỏe điện tử đã được đưa lên tầm chính sách quốc gia, không còn là thử nghiệm công nghệ.
Mục tiêu 100% sổ sức khỏe điện tử: tham vọng nhưng hợp lý
Điểm nhấn táo bạo nhất của chương trình là mục tiêu đến năm 2030, 100% người dân được lập sổ sức khỏe điện tử và được quản lý sức khỏe theo vòng đời. Theo Nghị quyết, tỷ lệ xã, phường, đặc khu đạt Bộ tiêu chí quốc gia về y tế xã cũng phải lên 90% vào mốc này, tăng lên 95% vào năm 2035 trong khi tỷ lệ người dân có sổ sức khỏe điện tử duy trì 100%. Câu hỏi không phải là "có làm được không", mà là "chấp nhận thay đổi hệ thống tới mức nào". Sổ sức khỏe điện tử chỉ phát huy giá trị khi trạm y tế xã, phường, đặc khu thực sự trở thành nơi quản lý sức khỏe ban đầu, phòng bệnh từ sớm, từ xa, ngay tại cơ sở, chứ không chỉ là nơi cấp giấy tờ. Nếu không đi kèm nâng năng lực cho trung tâm kiểm soát bệnh tật cấp tỉnh và trạm y tế tuyến xã, công cụ số này sẽ bị giảm xuống thành kho dữ liệu không được sử dụng hiệu quả.
Chăm sóc sức khỏe suốt đời: thay đổi logic của hệ thống y tế
Sổ sức khỏe điện tử cho phép chuyển hệ thống y tế Việt Nam từ mô hình chữa bệnh khi có vấn đề sang chăm sóc sức khỏe suốt đời với giám sát liên tục. Khi hồ sơ được cập nhật từ khám tiền hôn nhân, thai sản, sàng lọc trước sinh, sàng lọc sơ sinh đến quản lý bệnh không lây nhiễm ở tuổi trung niên và chăm sóc người cao tuổi, bác sĩ sẽ nhìn thấy cả vòng đời, không phải từng lát cắt. Chương trình đặt mục tiêu 90% cặp nam, nữ được tư vấn, khám sức khỏe trước khi kết hôn; 70% phụ nữ mang thai khám sàng lọc trước sinh ít nhất 4 loại bệnh bẩm sinh phổ biến và 90% trẻ sơ sinh được sàng lọc ít nhất 5 loại bệnh bẩm sinh phổ biến vào năm 2030. Đây là những con số cho thấy nhà nước muốn dịch chuyển trọng tâm sang dự phòng, nâng cao chất lượng dân số và thích ứng với quá trình già hóa, thay vì mãi chạy theo điều trị bệnh nặng.
Tác động với người dân: từ bệnh viện về trạm y tế cơ sở
Với người dân, quản lý sức khỏe toàn dân bằng sổ sức khỏe điện tử sẽ làm thay đổi thói quen "chỉ đi bệnh viện khi bệnh nặng". Nhà nước đặt mục tiêu bảo đảm mọi người được quản lý, chăm sóc sức khỏe ban đầu, phòng bệnh từ sớm, từ xa, ngay tại cơ sở, nhằm hạn chế bệnh tật và nâng cao chất lượng cuộc sống. Điều này chỉ có ý nghĩa nếu trạm y tế xã được tăng quyền và tăng trách nhiệm: 100% trạm y tế xã, phường, đặc khu phải triển khai dự phòng, quản lý và điều trị một số bệnh không lây nhiễm theo hướng dẫn của Bộ Y tế. Tương tự, 100% trung tâm kiểm soát bệnh tật (CDC) cấp tỉnh, thành phố phải đủ năng lực xét nghiệm tác nhân, kháng nguyên, kháng thể với các bệnh truyền nhiễm nguy hiểm và kiểm nghiệm chất lượng nước sạch, vệ sinh trường học. Người dân sẽ hưởng lợi nếu mọi lần khám, từ cơ sở đến tuyến tỉnh, đều ghi lại và sử dụng cùng một sổ sức khỏe điện tử, giảm trùng lặp xét nghiệm và tăng chất lượng tư vấn.
Thách thức và kết luận: không thể số hóa nửa vời
Mục tiêu đến năm 2035 tiếp tục nâng chuẩn y tế xã, duy trì 100% người dân được lập sổ sức khỏe điện tử và quản lý sức khỏe theo vòng đời, trong khi tỷ lệ người dễ bị tổn thương được tiếp cận dịch vụ chăm sóc xã hội tăng 90% so với năm 2030. Đây không chỉ là kế hoạch công nghệ mà là cải cách xã hội dài hạn. Nếu sổ sức khỏe điện tử vận hành đúng tinh thần quản lý sức khỏe toàn dân, các chính sách về y tế, dân số và an sinh xã hội sẽ được triển khai đồng bộ, góp phần nâng cao chất lượng dân số và sức khỏe Nhân dân trong dài hạn. Ngược lại, nếu số hóa nửa vời, chỉ chuyển giấy lên màn hình mà không đổi quy trình, hệ thống sẽ lãng phí nguồn lực, còn người dân thì thêm một loại "giấy tờ" nữa. Bài toán không nằm ở việc có công nghệ, mà ở việc dám tái thiết định tuyến chăm sóc, phân quyền cho y tế cơ sở và quản lý sức khỏe suốt đời như một quyền, không phải là một dịch vụ tùy chọn.
