Sổ sức khỏe điện tử: từ khái niệm đến mục tiêu 100% dân số
Sổ sức khỏe điện tử là hồ sơ y tế được số hóa, lưu trữ tập trung và cập nhật liên tục, cho phép hệ thống y tế quản lý thông tin sức khỏe của mỗi người từ khi sinh ra đến lúc về già, hỗ trợ chăm sóc sức khỏe ban đầu, phòng bệnh từ sớm, từ xa và điều trị hiệu quả hơn trong suốt vòng đời. Theo Nghị quyết được Quốc hội thông qua tại kỳ họp không thường lệ ngày 24/8, Chương trình mục tiêu quốc gia phát triển văn hóa, xã hội, nông thôn, dân tộc và miền núi giai đoạn 2026-2035 đã chính thức đặt sức khỏe số vào trung tâm chiến lược phát triển con người. Điểm tham vọng nhất là mục tiêu 100% người dân được lập sổ sức khỏe điện tử và quản lý sức khỏe theo vòng đời vào năm 2030. Đây không chỉ là chỉ tiêu kỹ thuật mà là tuyên bố chính sách: sức khỏe không còn được xem là việc của bệnh viện, mà là cơ chế quản lý chủ động cho từng công dân trong hệ sinh thái quản lý sức khỏe số.
Quản lý sức khỏe theo vòng đời: dịch chuyển từ chữa bệnh sang phòng bệnh
Điểm đáng nói nhất trong chương trình là sự thay đổi triết lý: lấy quản lý sức khỏe theo vòng đời làm trục chính thay vì đợi bệnh nhân đến bệnh viện. Nhà nước đặt mục tiêu bảo đảm mọi người dân được chăm sóc sức khỏe ban đầu, phòng bệnh từ sớm, từ xa, ngay tại cơ sở để hạn chế bệnh tật và nâng cao chất lượng cuộc sống. Đây là hướng đi đúng, vì không nền y tế nào đủ nguồn lực nếu tiếp tục chạy theo điều trị các bệnh mạn tính phát hiện muộn. Từ tư vấn trước hôn nhân đến sàng lọc trước sinh, sau sinh, chương trình đặt loạt chỉ tiêu chi tiết: giảm suy dinh dưỡng thấp còi ở trẻ dưới 5 tuổi xuống dưới 15%, điều chỉnh tỷ suất sinh thô tăng thêm 0,5‰ và đưa tỷ số giới tính khi sinh xuống dưới 109 bé trai trên 100 bé gái. Tất cả đều gắn với một logic: dữ liệu sức khỏe chuẩn và liên tục giúp hệ thống y tế thiết kế chính sách phòng ngừa chính xác hơn, thay vì “đoán” bằng các khảo sát rời rạc.
TP.HCM: thí điểm mô hình phủ sổ sức khỏe điện tử gắn với y tế cộng đồng
Nếu chương trình quốc gia vạch ra khung chính sách, TP.HCM đang thử sức với vai trò “phòng thí nghiệm” cho mô hình quản lý sức khỏe số quy mô đô thị. Thành phố vừa ban hành Kế hoạch thực hiện Đề án Phát triển y tế cộng đồng giai đoạn 2026–2030, đặt mục tiêu đến năm 2030, 100% người dân có sổ sức khỏe điện tử và được quản lý sức khỏe theo vòng đời. Khác với tư duy hành chính thuần túy, kế hoạch này gắn chặt sổ sức khỏe điện tử với chăm sóc sức khỏe ban đầu: người dân được phòng bệnh và phát hiện bệnh sớm ngay tại trạm y tế, với 100% trạm xã, phường, đặc khu triển khai dự phòng, quản lý và điều trị một số bệnh không lây nhiễm. Một câu nói có thể trích dẫn được ở đây: "TP.HCM đặt mục tiêu 95% trẻ em được tiêm chủng đầy đủ và ít nhất 90% trẻ sơ sinh được sàng lọc tối thiểu 5 bệnh bẩm sinh phổ biến". Nếu thực hiện nghiêm túc, sổ sức khỏe điện tử sẽ trở thành “đường ray dữ liệu” cho toàn bộ chiến lược y tế cộng đồng, chứ không phải một ứng dụng trang trí.
Cơ hội và thách thức cho người dân trong hệ sinh thái quản lý sức khỏe số
Về mặt cơ hội, người dân được hưởng lợi rõ ràng từ quản lý sức khỏe số: khám ở đâu cũng có dữ liệu, theo dõi tiêm chủng, sàng lọc bệnh bẩm sinh, quản lý bệnh không lây nhiễm thuận tiện hơn. Chương trình kỳ vọng nâng tỷ lệ xã, phường đạt Bộ tiêu chí quốc gia về y tế xã lên 90%, đồng thời nâng cao sức khỏe thể chất, tinh thần, tầm vóc, tuổi thọ và chất lượng cuộc sống. TP.HCM thậm chí đặt mục tiêu tuổi thọ trung bình đạt 77, với số năm sống khỏe mạnh từ 68 trở lên. Nhưng cơ hội chỉ biến thành lợi ích thực nếu người dân chủ động sử dụng sổ sức khỏe điện tử như một phần sinh hoạt thường ngày, thay vì xem đó là thủ tục. Thách thức sẽ nằm ở năng lực trạm y tế tuyến cơ sở, khả năng cập nhật dữ liệu chuẩn xác, bảo mật, và nhất là thói quen còn thiên về chữa bệnh khi bệnh nặng. Quản lý sức khỏe số đúng nghĩa đòi hỏi nhà nước không chỉ xây hệ thống, mà còn phải thuyết phục được người dân tin vào giá trị của chăm sóc sức khỏe ban đầu lâu dài.
Kết luận: từ sổ sức khỏe điện tử đến một thế hệ sống khỏe hơn
Khi đặt mục tiêu 100% dân số có sổ sức khỏe điện tử và được quản lý sức khỏe theo vòng đời, Việt Nam đang chọn con đường khó nhưng cần: xây hệ thống chăm sóc phòng ngừa toàn diện thay vì tiếp tục gánh chi phí điều trị muộn. TP.HCM với kế hoạch phủ sổ sức khỏe điện tử đến 2030 cho thấy mô hình này không phải khẩu hiệu, mà đi kèm các chỉ tiêu cụ thể từ tiêm chủng, sàng lọc đến quản lý bệnh không lây nhiễm. Tuy vậy, thành công không được đo bằng số lượng tài khoản, mà bằng số năm sống khỏe mạnh tăng lên, số ca bệnh nặng giảm đi, và cảm nhận rõ ràng của người dân về một hệ thống y tế gần gũi, chủ động. Sổ sức khỏe điện tử cần được nhìn như “hồ sơ cuộc đời” về sức khỏe: càng được cập nhật đầy đủ, người dân càng có cơ hội sống thọ hơn, sống khỏe hơn, và ít bị bất ngờ trước những rủi ro y tế vốn có thể phòng tránh từ rất sớm.
