An toàn không chỉ là quy định, đó là thói quen sống cùng con
An toàn hoạt động ngoại khóa và an toàn khi đi lại là tập hợp các quy định, kỹ năng và thói quen nhằm bảo vệ trẻ khỏi tai nạn, thương tích và rủi ro trong quá trình tham gia các chương trình giáo dục ngoài giờ, di chuyển bằng xe cá nhân hay phương tiện đưa đón, đồng thời giúp trẻ hình thành ý thức tuân thủ kỷ luật giao thông một cách chủ động, tự giác và bền vững theo thời gian.
Điểm mấu chốt: không nhà trường, không lực lượng chức năng nào có thể thay thế vai trò của cha mẹ trong việc bảo vệ trẻ trên mọi hành trình. Sở GD-ĐT TPHCM đã yêu cầu các cơ sở giáo dục khi tổ chức hoạt động ngoại khóa phải bảo đảm tính thiết thực, gắn với mục tiêu giáo dục cụ thể và phù hợp chương trình phổ thông, mầm non. Nhưng nếu cha mẹ xem nhẹ, ký giấy đồng thuận cho có, bỏ qua việc hỏi kỹ nội dung, cách tổ chức, phương tiện di chuyển… thì mọi quy định chỉ còn nằm trên giấy. Bài viết này là hướng dẫn cha mẹ an toàn theo nghĩa thực tế nhất: biết đặt câu hỏi, biết từ chối khi thấy rủi ro, và biết biến quy định thành thói quen hàng ngày của gia đình.
Nhà trường tổ chức, nhưng cha mẹ phải kiểm soát rủi ro
An toàn hoạt động ngoại khóa không bắt đầu ở cổng bảo tàng, mà bắt đầu từ cách nhà trường lên kế hoạch và cha mẹ thẩm định kế hoạch đó. Sở GD-ĐT TPHCM quy định rõ: hoạt động phải thiết thực, gắn với mục tiêu giáo dục và phù hợp chương trình mầm non, phổ thông. Đồng thời, trường cần hạn chế hoạt động quy mô toàn trường, quá đông học sinh trong cùng thời điểm, để tránh những rủi ro khó kiểm soát. Học sinh Trường THCS Hà Huy Tập (phường Gia Định, TPHCM) tham gia hoạt động ngoại khóa tại bảo tàng cũng nằm trong khuôn khổ những yêu cầu như vậy.
Điểm tích cực là các hoạt động ngoài giờ chính khóa phải có sự đồng thuận của cha mẹ, học sinh tham gia trên tinh thần tự nguyện; nhà trường không được xem việc tham gia là tiêu chí đánh giá, xếp loại. Nghĩa là cha mẹ có quyền từ chối nếu thấy rủi ro. Nhưng quyền chỉ có ý nghĩa khi cha mẹ chịu khó đọc kỹ thông báo: mục đích, nội dung, thời gian, địa điểm, lịch trình, đơn vị phối hợp, phương tiện di chuyển và mức kinh phí dự kiến đều phải được công khai. Nếu thiếu thông tin, cha mẹ nên yêu cầu bổ sung thay vì “nhắm mắt cho qua”.
Một vấn đề hay bị bỏ qua là điều kiện thời tiết, khí hậu, dịch bệnh. Quy định đã yêu cầu nhà trường đặt an toàn tuyệt đối lên hàng đầu, chú ý các yếu tố này. Nhưng trên thực tế, không ít chuyến đi vẫn diễn ra trong trời mưa, nắng gắt hoặc thời điểm dịch bệnh căng thẳng. Đây là lúc cha mẹ cần chủ động trao đổi với giáo viên, đề nghị điều chỉnh lịch hoặc phương án nếu thấy bất hợp lý. An toàn cho con không thể “khoán trắng” cho nhà trường, vì chính cha mẹ mới là người hiểu rõ sức khỏe, tâm lý và giới hạn chịu đựng của trẻ.
Trên mỗi hành trình: thiết bị an toàn xe phải là điều bắt buộc, không phải lựa chọn
Nếu trong hoạt động ngoại khóa, nhà trường là đơn vị tổ chức, thì trên đường, cha mẹ gần như là “điều phối viên an toàn” duy nhất. Thói quen thả lỏng trẻ trong khoang xe vì nghĩ “đường gần”, “đi cùng người nhà” đang tạo ra khoảng trống nghiêm trọng trong bảo vệ trẻ em giao thông. Có những trẻ nằm trên hàng ghế sau, đứng lên hoặc di chuyển giữa các hàng ghế; có trường hợp được người lớn ôm ở hàng ghế trước nhưng không thắt dây an toàn. Để trẻ tự do trong khoang xe không chỉ tiềm ẩn nguy hiểm cho trẻ mà còn ảnh hưởng đến sự tập trung của người lái.
Khoản 3 Điều 10 Luật Trật tự, an toàn giao thông đường bộ năm 2024 quy định: khi chở trẻ dưới 10 tuổi và cao dưới 1,35 m trên ô tô, người lái không được cho trẻ ngồi cùng hàng ghế với mình (trừ xe chỉ có một hàng ghế) và phải sử dụng, hướng dẫn sử dụng thiết bị an toàn phù hợp cho trẻ em. Từ ngày 15/8/2026, Nghị định 238/2026/NĐ-CP quy định phạt cảnh cáo người điều khiển ô tô chở trẻ thuộc diện này nhưng không sử dụng thiết bị an toàn phù hợp. Đây là lời nhắc rất rõ: thiết bị an toàn xe không phải “phụ kiện”, mà là nghĩa vụ pháp lý và đạo đức.
Một vụ việc điển hình là nữ tài xế để trẻ thò đầu qua cửa sổ trời khi xe chạy trên cao tốc thành phố Hồ Chí Minh - Long Thành - Dầu Giây; lực lượng chức năng xác định có người trên xe không thắt dây đai tại vị trí được trang bị và người điều khiển bị phạt tổng cộng 5,9 triệu đồng, đồng thời bị trừ 6 điểm giấy phép lái xe. Vụ việc cho thấy trách nhiệm của người lái không chỉ dừng ở việc điều khiển xe đúng quy định, mà còn phải chủ động kiểm soát điều kiện an toàn cho người được chở, đặc biệt là trẻ nhỏ. Cha mẹ cần biến quy định thành thói quen: kiểm tra ghế, dây an toàn trước khi xe khởi hành; tuyệt đối không để trẻ thò đầu, tay, chân hoặc cơ thể ra ngoài cửa sổ, cửa sổ trời.
Giáo dục an toàn giao thông: không chỉ là “học luật” mà là học cách phòng tránh
Nhiều phụ huynh nghĩ giáo dục an toàn giao thông cho trẻ là việc của nhà trường và lực lượng cảnh sát giao thông. Đúng là tại một số trường, cán bộ Phòng Cảnh sát giao thông đã trực tiếp hướng dẫn kỹ năng an toàn khi ngồi xe ô tô cho học sinh Trường Tiểu học phường Đồ Sơn; cán bộ Đội cảnh sát giao thông đường bộ số 2 tuyên truyền pháp luật về giao thông cho phụ huynh, học sinh. Nhưng nếu dừng lại ở vài buổi tuyên truyền, hiệu quả sẽ rất hạn chế. Trẻ cần được “sống” trong môi trường mà mọi người đều tuân thủ, hơn là chỉ nghe dặn dò trên lớp.
Điểm đáng mừng là các chương trình tuyên truyền hiện nay không chỉ đọc luật mà tập trung vào kỹ năng phòng tránh: vị trí ngồi, cách thắt dây, việc không thò đầu, tay, chân ra ngoài… Người lái được khuyến cáo phải chủ động kiểm tra, nhắc nhở trẻ ngay trước khi xe khởi hành; tuyệt đối không để trẻ thò đầu, tay, chân hoặc cơ thể ra ngoài cửa sổ, cửa sổ trời. Thời gian tới, lực lượng chức năng tiếp tục tuyên truyền tại khu dân cư, trường học, kết hợp tuần tra, kiểm soát, khai thác camera và tiếp nhận phản ánh để kịp thời phát hiện, xử lý vi phạm.
Tuy vậy, hạn chế lớn nhất nằm ở chỗ: nếu cha mẹ không làm gương, mọi nỗ lực của nhà trường và lực lượng chức năng sẽ bị triệt tiêu. Trẻ vừa được học thắt dây an toàn ở trường, nhưng lên xe gia đình lại thấy bố mẹ bỏ dây vì “đi gần thôi”; vừa được nghe về vị trí ngồi an toàn, nhưng lại được cho lên hàng ghế trước để “tiện nói chuyện”. Cha mẹ hoặc người lái xe trong gia đình chính là người quyết định việc kiến thức được củng cố hay bị phá vỡ.
Cha mẹ là tuyến phòng thủ cuối cùng – và quan trọng nhất
Nhìn toàn cảnh, chúng ta có đủ khung pháp lý, đủ hướng dẫn cha mẹ an toàn từ nhà trường và lực lượng chức năng, nhưng tai nạn vẫn có thể xảy ra chỉ vì một phút chủ quan. Một số trường hợp người lớn để trẻ ngồi không đúng vị trí, không thắt dây an toàn hoặc di chuyển trong khoang xe khi phương tiện đang chạy vẫn bị phát hiện trong quá trình tuần tra, kiểm soát. Điều này cho thấy vấn đề không nằm ở thiếu quy định, mà nằm ở khoảng cách giữa “biết” và “làm”.
Trong hoạt động ngoại khóa, cha mẹ cần: đọc kỹ kế hoạch, trao đổi với giáo viên về mục tiêu, nội dung, phương tiện; cân nhắc sức khỏe, tâm lý của con; và không ngại từ chối nếu thấy rủi ro, nhất là với hoạt động quy mô lớn mà trường cũng đã được yêu cầu phải hạn chế. Trên đường đi học, đi chơi, cha mẹ phải: kiên quyết sử dụng thiết bị an toàn xe, chọn vị trí ngồi đúng, nhắc trẻ thắt dây; biến việc kiểm tra an toàn trước khi xe chạy thành nghi thức bắt buộc. Những “thói quen nhỏ” như thắt dây, ngồi đúng ghế, không thò đầu ra cửa sổ chính là những hành động cứu mạng thầm lặng.
Kết luận đơn giản: An toàn cho trẻ không tự nhiên mà có, cũng không thể giao phó hoàn toàn cho nhà trường hay cơ quan chức năng. Cha mẹ là người thiết kế môi trường an toàn cho con – từ chuyến đi bảo tàng cùng lớp, đến hành trình ô tô vài phút trong khu phố. Khi cha mẹ hiểu luật, tôn trọng luật và biến luật thành thói quen gia đình, trẻ sẽ học được điều quan trọng nhất: bảo vệ bản thân không phải vì sợ bị phạt, mà vì trân trọng chính cuộc sống của mình.
