Hè an toàn cho trẻ em là gì và vì sao cần chính quyền dẫn dắt?
Hoạt động hè an toàn cho trẻ em là hệ thống các hoạt động hè trẻ em được tổ chức có chủ đích bởi gia đình, nhà trường và chính quyền, kết hợp vui chơi, học tập, rèn kỹ năng và bảo vệ trẻ khỏi tai nạn, bạo lực, xâm hại trong suốt kỳ nghỉ, đồng thời tạo nền tảng phát triển trẻ em toàn diện về thể chất, tinh thần và nhân cách.
Nhìn từ các chương trình cộng đồng ở cấp xã, có thể thấy một thực tế: nếu không có bàn tay tổ chức của chính quyền địa phương, khái niệm an toàn mùa hè thường bị thu hẹp thành vài buổi tuyên truyền chống đuối nước rồi… để mặc. Xã Gia Lâm chọn cách đi ngược lại. Sau 3 tháng triển khai, địa phương này đã tổ chức hoạt động hè với nội dung phong phú, gắn vui chơi, văn hóa, văn nghệ, thể dục thể thao với giáo dục truyền thống, kỹ năng sống, pháp luật, bảo vệ môi trường, an toàn giao thông, phòng chống đuối nước, tai nạn thương tích và xâm hại trẻ em. Đây không chỉ là một lịch sự kiện dày đặc, mà là một thông điệp: hè phải là mùa an toàn, bổ ích được thiết kế, không phải may rủi.
Gia Lâm: Khi chính quyền biến khẩu hiệu “an toàn mùa hè” thành kế hoạch cụ thể
Điểm đáng nói ở Gia Lâm là chính quyền không dừng ở lời kêu gọi chung chung. Ngay từ đầu hè, Ban Chỉ đạo hè xã đã tổ chức tập huấn cho hơn 500 cán bộ phụ trách thiếu nhi tại các thôn, tổ dân phố; đồng thời thành lập 3 đoàn kiểm tra tại 22 thôn, tổ dân phố để hướng dẫn, nắm tình hình và tháo gỡ khó khăn trong tổ chức hoạt động. Đó là cách tiếp cận mang tính hệ thống, chứ không phải phong trào ngắn hạn. Một câu nói có thể trích dẫn ở đây là: "Hoạt động hè chỉ thực sự an toàn khi chính quyền coi đó là một chương trình quản lý cộng đồng, không phải một hội thi rời rạc".
Ở cấp cơ sở, các địa bàn duy trì sinh hoạt từ 3 đến 7 buổi mỗi tuần. Điều này cho thấy chính quyền đã coi hoạt động hè trẻ em như một dịch vụ cộng đồng thiết yếu, tương tự y tế hay giáo dục cơ bản. Kết quả không bất ngờ: tuyên truyền, giáo dục pháp luật được lồng ghép thu hút hơn 600 lượt thanh thiếu nhi tham gia, hơn 300 vận động viên nhỏ tuổi bước lên sân chơi thể thao, và trong thời gian hoạt động hè, trên địa bàn không xảy ra vụ việc đuối nước, tai nạn thương tích nghiêm trọng hoặc xâm hại trẻ em. An toàn không còn là khẩu hiệu, mà là số liệu cụ thể.
Từ vui chơi đến kỹ năng sống: Hè phải là phòng thí nghiệm phát triển toàn diện
Một trong những ngộ nhận phổ biến là: trẻ em nghỉ hè thì chủ yếu cần… nghỉ. Thực tế, nếu chỉ nghỉ mà không có môi trường định hướng, trẻ dễ trôi vào màn hình điện thoại, game hoặc những sân chơi tự phát thiếu an toàn. Cách làm ở Gia Lâm gợi ra một mô hình khác. Sau 3 tháng, hoạt động hè tại xã được tổ chức với nhiều nội dung phong phú, gắn vui chơi, văn hóa, văn nghệ, thể dục thể thao với giáo dục truyền thống, kỹ năng sống, pháp luật, bảo vệ môi trường, an toàn giao thông, phòng chống đuối nước, tai nạn thương tích và xâm hại trẻ em.
Ở đây, hoạt động hè trẻ em được hiểu như một phòng thí nghiệm phát triển trẻ em toàn diện. Trẻ được tham gia ca khúc măng non, múa hát tập thể, dân vũ, cầu lông, bóng đá, thể dục nhịp điệu; hơn 300 em trực tiếp thi đấu ở các giải thể thao. Song song, các em được rèn kỹ năng băng bó cứu thương, nữ công gia chánh, vệ sinh môi trường, chăm sóc cảnh quan và tham gia hoạt động đền ơn đáp nghĩa. Nói cách khác, mỗi tuần hè ở cộng đồng là một chuỗi trải nghiệm giúp trẻ học cách sống an toàn, biết chăm sóc bản thân, tôn trọng cộng đồng và thiên nhiên.
Chương trình cộng đồng: Lá chắn an sinh cho trẻ em yếu thế
Một tiêu chí đánh giá công bằng của bất kỳ chương trình cộng đồng nào là cách nó đối xử với những đứa trẻ yếu thế. Gia Lâm cho thấy khi chính quyền chủ động, hoạt động hè không bỏ lại ai phía sau. Cùng với tổ chức vui chơi, rèn luyện, công tác chăm lo trẻ em có hoàn cảnh khó khăn được quan tâm: dịp 1-6, Ủy ban Mặt trận xã phối hợp trao 10 xe đạp, 90 suất quà; UBND xã tặng quà cho 84 trẻ em có hoàn cảnh đặc biệt, với tổng kinh phí 42 triệu đồng. Đây không phải chuyện “cho quà” đơn thuần, mà là cách đảm bảo những em nhỏ thiếu điều kiện vẫn có cơ hội bước vào các sân chơi chung.
Đoàn Thanh niên xã còn tổ chức 2 lớp học tiếng Anh miễn phí, trao học bổng, xe đạp và khánh thành sân chơi thiếu nhi tại thôn Thuận Quang. Khi chương trình cộng đồng được thiết kế như vậy, nó trở thành một mạng lưới an sinh mềm: vừa hỗ trợ vật chất, vừa mở rộng không gian học tập, giải trí an toàn mùa hè. Quan trọng hơn, nó gửi đi thông điệp đến phụ huynh: bảo vệ trẻ không chỉ là khóa cửa nhà hay cấm con ra ngoài, mà là giúp con hiện diện trong những không gian công cộng an toàn, có người lớn có trách nhiệm đồng hành.
Từ mùa hè an toàn đến năm học mới: Không được “thả rơi” sau chiến dịch
Một điểm tỉnh táo trong cách điều hành ở Gia Lâm là họ không coi hoạt động hè là chiến dịch độc lập. Phó Chủ tịch UBND xã, Trưởng Ban Chỉ đạo hè Nguyễn Ngọc Dũng đánh giá các hoạt động đã hoàn thành mục tiêu đề ra, tạo một mùa hè an toàn, bổ ích, lành mạnh cho thiếu niên, nhi đồng. Nhưng quan trọng hơn là bước tiếp theo. Khép lại hoạt động hè, ông đề nghị các đơn vị hoàn thành việc bàn giao học sinh trở lại nhà trường đúng thời gian, nhất là học sinh có hoàn cảnh khó khăn, học sinh cần tiếp tục được quan tâm; đồng thời yêu cầu các trường rà soát cơ sở vật chất, trang thiết bị, vệ sinh trường lớp và các điều kiện an toàn, chuẩn bị cho năm học mới.
Cách nhìn này đáng được nhân rộng: an toàn mùa hè không dừng ở việc “không có tai nạn” mà phải nối liền với an toàn trong năm học. Khi trong suốt thời gian hoạt động hè, trên địa bàn xã không xảy ra đuối nước, tai nạn thương tích nghiêm trọng hay xâm hại trẻ em, đó là minh chứng cho hiệu quả của một mô hình gắn kết giữa chính quyền, lực lượng công an, đoàn thể và nhà trường. Nếu các địa phương coi hoạt động hè trẻ em là một mắt xích trong chuỗi phát triển trẻ em lâu dài, các chương trình cộng đồng sẽ không còn là chiến dịch phong trào, mà trở thành phần tự nhiên của hệ sinh thái nuôi dưỡng trẻ em hạnh phúc, an toàn, vững bước.
