Nhiếp ảnh cảm xúc là gì và vì sao nó quan trọng
Nhiếp ảnh cảm xúc là cách dùng chiếc máy ảnh như một ngôn ngữ riêng để ghi lại, hiểu và chuyển hoá những trạng thái bên trong – từ niềm vui, nỗi buồn, mất mát cho đến hy vọng – thay vì chỉ săn những bức hình “đẹp”, người cầm máy tập trung vào điều họ đang cảm, điều cảnh vật gợi ra, và câu chuyện cá nhân muốn kể qua từng khung hình. Nói cách khác, mỗi cú bấm máy là một ghi chép trung thực của tâm trạng, là cơ hội dừng lại, lắng nghe và sắp xếp lại những hỗn độn trong đầu lẫn trong tim.
Alexandre Dumas từng nói: “All human wisdom is summed up in two words; wait and hope.” Đặt vào nhiếp ảnh, câu này nghe như một lời nhắc nhở: muốn chữa lành hay phục hồi sáng tạo qua ảnh, bạn phải chấp nhận chờ đợi và hy vọng. Người cầm máy phim mang Leica MP, vài cuộn Kodak T‑Max 400 và Ilford Ortho 80 Plus, đi cùng với gia đình đến chơi nhà bố mẹ vợ ở một thị trấn nhỏ, và chẳng hề biết rằng một buổi chiều chủ nhật bình thường sẽ biến thành một trải nghiệm nhiếp ảnh cảm xúc rất riêng.
Nhiếp ảnh như đường thoát trong những năm tháng tệ nhất
Khi cuộc đời “lệch pha”, nhiều người bỏ máy ảnh đúng vào lúc nó có thể làm được nhiều điều nhất cho họ: trở thành một dạng liệu pháp không cần nói quá nhiều. Trong một bộ phim gần đây, Adam Karnacz quay lại với chiếc máy ảnh sau một thời gian dài rời xa, mang theo một câu chuyện ông cần kể bằng hình ảnh thay vì bằng lời. Ông chọn một mỏ đá cũ – nơi thiên nhiên đã chiếm lại, có thác nước, cây bạch dương lẻ loi, những vách đá bất ngờ mở ra.
Đây không còn là chuyện “đi chụp phong cảnh cho vui”. Nhiếp ảnh ở đây là cách ông bước ra khỏi nỗi đau trong đầu mình, dù chỉ trong một buổi chiều. Người ta gọi đó là phục hồi sáng tạo, nhưng thực chất là phục hồi chính mình. Những nghiên cứu tâm lý cho thấy nhiếp ảnh phong cảnh kết hợp nhiều yếu tố giúp giảm căng thẳng: tập trung vào một hoạt động sáng tạo, thời gian ở ngoài thiên nhiên, vận động cơ thể khi đi bộ, và cuối cùng là một bức ảnh hoàn chỉnh để mang về, chỉnh sửa và in ra.
Khi dòng nước gợn sóng và chiếc filter 10 stop: xử lý hỗn loạn bên ngoài lẫn bên trong
Trong lần trở lại đó, Karnacz đối mặt một vấn đề rất cụ thể: gió làm mặt nước trước thác bị xé nhỏ thành một mớ phản chiếu, gợn sóng và độ tương phản hỗn loạn, kéo ánh nhìn ra khỏi thác nước phía sau. Thay vì bỏ cuộc, ông chọn cách đối thoại với sự hỗn loạn này như cách ta đối thoại với cảm xúc của mình. Ông dùng phơi lâu với filter 10 stop phía trước, chụp ở ISO 400, f/8, thời gian phơi sáng trung bình khoảng hai giây rưỡi và bracket hai stop mỗi bên để làm mặt nước trở nên êm, dẫn mắt người xem thẳng vào thác và ánh sáng len qua tán lá.
Chi tiết kỹ thuật nghe có vẻ khô khan, nhưng nó là ví dụ rõ ràng cho một điều: nhiếp ảnh cảm xúc không tách rời kỹ thuật. Mỗi quyết định về khẩu, tốc, filter là một lựa chọn về việc ta muốn câu chuyện cảm xúc của mình xuất hiện như thế nào. Khi ông cố tình đặt thác nước lệch khỏi trung tâm khung hình để tạo cảm giác mất cân bằng, ông chấp nhận rằng đời sống lẫn nỗi buồn không bao giờ hoàn hảo hoặc “thẳng thớm” như sách giáo khoa.
Nhiếp ảnh phim: sự kiên nhẫn bị lãng quên và những phép màu bất ngờ
Một người khác kể rằng anh luôn mang máy ảnh theo mọi nơi; điều anh thiếu về tài năng, anh tự bù bằng sự kiên trì. Nhưng anh thú nhận mình vẫn hay mất kiên nhẫn, vì có những ngày, tuần, thậm chí tháng trôi qua mà không có bức ảnh nào vượt lên mức trung bình. Anh hiểu một điều quan trọng: các “vị thần nhiếp ảnh” có thể là những ông thầy khắc nghiệt, nhưng thỉnh thoảng lại hào phóng, và chỉ những lần hiếm hoi đó cũng đủ giữ cho niềm tin của anh sống tiếp.
Trong một chiều giữa tháng Năm, khi anh cùng vợ, con trai và đến chơi nhà bố mẹ vợ, hai cậu bé Kipling và Rowly quyết định biến ngày hôm đó thành hành trình phiêu lưu ngoài trời. Anh đứng yên trên bờ con suối sau nhà, kiên nhẫn chụp khi bọn trẻ bơi, bắt ếch, dùng Leica MP với những cuộn phim đen trắng. Gần như không kỳ vọng, anh chấp nhận rằng ngay cả trong điều kiện “đẹp lý tưởng”, ảnh vẫn có thể chẳng ra gì. Và rồi vài tấm ảnh lại mang đúng cảm xúc và bầu không khí của chiều chủ nhật ấy – món quà cho sự kiên nhẫn.
Chờ đợi, hy vọng và can đảm quay lại với chiếc máy ảnh
Ở cả hai câu chuyện – người cha trên bờ suối và người nhiếp ảnh gia bên thác nước trong mỏ đá – điểm chung không phải là hoàn cảnh, mà là quyết định không bỏ máy ảnh. Một người học cách không kỳ vọng quá nhiều vào từng khung hình và để cho hiếm hoi những lần “phép màu” giữ mình lại với nhiếp ảnh. Người kia quay về sau một quãng dài gián đoạn, dùng chiếc máy ảnh để kể lại câu chuyện về người cha của mình, đồng thời chấp nhận rằng nhiếp ảnh không phải là liều thuốc chữa lành nhanh, vì nỗi buồn không đi theo lịch trình.
Nếu bạn đã từng bỏ máy ảnh trong một giai đoạn khó khăn, những câu chuyện này là lời mời nhẹ nhàng để cầm nó lên lại. Nhiếp ảnh phong cảnh đặc biệt phù hợp với những ai “hợp với hành động hơn là ngồi yên”, vì nó buộc bạn bước ra ngoài, vận động, tập trung, và nhìn lại thế giới qua khung ngắm. Phục hồi sáng tạo ở đây không phải là viết lại toàn bộ cuộc đời, mà là cho mình thêm một buổi chiều được chờ đợi và hy vọng – đúng như hai từ mà Dumas nói là chứa đựng mọi khôn ngoan của con người.
