Phong cách nhiếp ảnh cá nhân: không phải mục tiêu, mà là hệ quả của tò mò
Phong cách nhiếp ảnh cá nhân là kết quả tích tụ lâu dài của những lần cầm máy vì tò mò, những thử nghiệm thành công và thất bại, những trải nghiệm sống thay đổi cách ta nhìn thế giới, chứ không phải một chiếc nhãn dán có thể định nghĩa trong vài buổi workshop hay vài bộ preset mua sẵn. Nếu có một điều nên nói thẳng từ đầu, thì đó là: càng ép mình “chọn phong cách” sớm, bạn càng khó nghe được giọng nói riêng của chính mình.
Hành trình nhiếp ảnh gia hiếm khi bắt đầu bằng một kế hoạch chi tiết. Với DEYU, khởi đầu với nhiếp ảnh không nằm trong một kế hoạch định sẵn. Năm 2020, khi đại dịch khiến công việc Event Designer của anh bị gián đoạn, nhiếp ảnh trở thành một hướng đi mới. Sự chuyển hướng này không phải kết quả của một chiến lược sự nghiệp, mà là phản ứng tự nhiên của một người đang tìm cách đọc lại bản thân giữa khủng hoảng.
Điều đáng nói là anh không ngồi viết “tầm nhìn nghệ thuật” rồi mới chụp. Anh bước ra ngoài, tham gia một số khóa học ngắn hạn để có nền tảng cơ bản, nhưng phần lớn những gì anh có được lại đến từ chính những buổi chụp thực tế. Đây là con đường mà nhiều người muốn phát triển tài năng nhiếp ảnh nên nhìn nhận nghiêm túc: học đủ để không bị mù mịt, nhưng trải nghiệm mới là thứ gọt giũa “gu” lâu dài.
Tự do thử nghiệm: khi “taste” không phải cái lồng vàng
Nếu bạn đang ám ảnh đi tìm phong cách nhiếp ảnh cá nhân ngay từ những bộ ảnh đầu tiên, hãy tạm dừng. Điều DEYU làm là điều ngược lại: anh coi mỗi dự án như một bài thử, nơi “thanh thép” bản sắc được tôi cho đủ cứng để nhận ra mình là ai, nhưng cũng đủ mềm dẻo để không vỡ khi phải thay đổi.
Ở giai đoạn đầu, với anh, một bức ảnh đẹp chủ yếu nằm ở người mẫu, trang phục, bố cục, ánh sáng. Càng làm nghề, trọng tâm chuyển sang cảm xúc và câu chuyện phía sau hình ảnh. Đó là bước ngoặt quan trọng trong phát triển tài năng nhiếp ảnh: từ kỹ thuật sang tư duy, từ “trông thế nào” sang “khiến người xem cảm gì”.
Anh không muốn một phong cách quen thuộc trở thành khuôn mẫu áp lên mọi nhân vật. “Với mình, thay đổi không có nghĩa là đánh mất bản sắc. Ngược lại, khi mình đủ hiểu mình đang theo đuổi điều gì, mình sẽ càng có nhiều tự do để thử nghiệm và bước ra khỏi vùng an toàn mà vẫn không bị lạc khỏi gu thẩm mỹ riêng”. Đôi khi anh cố tình nổi loạn, đi ngược với những “taste” quen thuộc của chính mình, rồi sau những lần thử nghiệm trong nhiếp ảnh, lại quay về phong cách cũ với một góc nhìn mới.
Những bức ảnh không đăng và ý nghĩa của danh mục cá nhân
Phần lớn người cầm máy ngày nay học cách xem số like như thước đo giá trị. Đó là một cái bẫy khó thoát. Có người từng kể: vào một giai đoạn tối tăm trong đời, khoảng tháng 12 năm 2023, đó là lần cuối cùng anh cảm thấy mình chụp vì bản thân, không phải vì bất kỳ thuật toán nào. Những bức ảnh trong thời gian ấy được chia sẻ một phần trên mạng xã hội, nhưng có không ít tấm chỉ anh giữ cho mình.
Chúng ta thường không nhận ra những bức ảnh không đăng có thể là những tấm thành thật nhất, thậm chí tốt nhất, vì chúng không bị uốn theo phản ứng bên ngoài. Vấn đề là rất nhiều nhiếp ảnh gia xây dựng hình ảnh dựa trên sự xác nhận từ bên ngoài, và tất cả công việc làm cho các nền tảng ấy rốt cuộc là để làm hài lòng người khác, thu hút sự chú ý hay doanh số. Và đó là điều mạng xã hội làm với chúng ta.
Một câu hỏi đáng suy nghĩ: có bao nhiêu người trong số bạn đang chụp những bộ ảnh chỉ để lưu trong danh mục cá nhân, không phải để “câu tương tác”? Những bức ảnh ấy sống ở một nơi bạn kiểm soát, không được thiết kế cho “nền kinh tế chú ý”, mà là những mảnh nghệ thuật có nhiệm vụ nói với ai đó và gợi lên cảm xúc. Đây mới là phiên bản trung thực nhất của hành trình nhiếp ảnh gia.
Học, làm, sai, lặp lại: hành trình không có điểm dừng
Nếu chỉ đọc câu chuyện của DEYU ở đoạn hôm nay, bạn sẽ dễ quên rằng toàn bộ hành trình nhiếp ảnh gia của anh được xây dựng từ nhịp học – làm – sai – lặp lại. Anh tham gia một số khóa học ngắn hạn để có nền tảng, nhưng nhấn mạnh rằng kinh nghiệm và cách giải quyết hình ảnh đến từ việc càng chụp nhiều, càng tích lũy nhiều. Đó là bài học rõ ràng về phát triển tài năng nhiếp ảnh: không có lối tắt.
Anh tin làm nghề sáng tạo là một hành trình không có điểm dừng, nên phải luôn quan sát, học hỏi, cập nhật xu hướng mới và quan trọng hơn là biết đúc kết kinh nghiệm từ chính những gì mình đã trải qua. Anh cũng không thần thoại hóa “taste”: nó không cố định; trải nghiệm sống thay đổi thì cách nhìn thế giới cũng đổi, và “taste” là dấu vết của từng giai đoạn.
Từ góc nhìn khác, một nhiếp ảnh gia khác từng nói: “BEST PHOTOGRAPHY TIP: Don't do it in post-production when you can do it in-camera”. Đây không chỉ là lời khuyên kỹ thuật, mà còn là thái độ: dám đối diện với thực tế, xử lý vấn đề ngay khi đang chụp, thay vì trông chờ hậu kỳ cứu vãn mọi thứ.
Kết luận: Tò mò là nhiên liệu, kiên nhẫn là khung xương
Nếu phải rút gọn thành một lời khuyên về phong cách nhiếp ảnh cá nhân, thì đó là: đừng vội đóng khung mình bằng một nhãn dán, hãy xây cho mình thói quen tò mò có kỷ luật. Tò mò để thử các cách kể chuyện mới; kỷ luật để đúc kết từ những lần thử ấy.
Hành trình tìm phong cách là một đường chạy dài, đòi hỏi kiên nhẫn và khả năng luôn tự đặt câu hỏi. DEYU nhìn nhận làm nghề sáng tạo là hành trình không có điểm dừng, còn người nhiếp ảnh kia mong bạn chụp những bức ảnh mà bạn hài lòng, không đăng lên mạng chỉ để xin bình luận. Cả hai góc nhìn đều gặp nhau ở một điểm: nhiếp ảnh trước hết phải là đối thoại với chính mình.
Vì vậy, hãy cho phép mình: khởi đầu không kế hoạch, thử nghiệm trong nhiếp ảnh như một thói quen, xây danh mục tác phẩm cá nhân không để khoe mà để hiểu mình hơn, và chấp nhận rằng “taste” hôm nay có thể không giống vài năm nữa – nhưng chính sự thay đổi đó khiến nó chân thật hơn.
