Một cuộc gặp mang ý nghĩa mở cửa hơn là chốt thỏa thuận
Kiểm soát vũ khí hạt nhân là nỗ lực đặt giới hạn và cơ chế minh bạch cho kho vũ khí, nhằm giảm nguy cơ chạy đua, tính toán sai lầm và phổ biến năng lực hủy diệt giữa các quốc gia. Thượng đỉnh Mỹ Trung Nga vì thế có ý nghĩa vượt ra ngoài nghi thức ngoại giao: ba nhà lãnh đạo dự kiến gặp ngày 19/11 bên lề hội nghị APEC tại Thâm Quyến, trong cuộc gặp ba bên đầu tiên thuộc loại này giữa lãnh đạo ba cường quốc hạt nhân. Nhà Trắng cho biết chương trình sẽ tập trung vào kiểm soát và ngăn chặn phổ biến vũ khí hạt nhân. Tuy nhiên, kỳ vọng hợp lý không phải là một hiệp ước mới ngay tại bàn đàm phán. Quan chức Mỹ nói cuộc gặp nhằm mở đầu đối thoại về giải trừ hạt nhân, không dự kiến công bố thỏa thuận nào. Giá trị trước mắt nằm ở việc ba bên còn chịu ngồi xuống nói chuyện.

Khoảng trống New START khiến đối thoại trở nên cấp bách
Thời điểm cuộc gặp không phải ngẫu nhiên. New START, hiệp ước giới hạn vũ khí hạt nhân chiến lược giữa Mỹ và Nga, hết hiệu lực vào tháng 2/2026; hai kho vũ khí lớn nhất thế giới vì thế không còn bị ràng buộc bởi các giới hạn của văn kiện này. Washington muốn một thỏa thuận mới có Trung Quốc tham gia, nhưng Bắc Kinh chưa cho thấy sẵn sàng bước vào khuôn khổ mà mình không góp phần thiết kế. Lệch pha ấy là trở ngại cốt lõi: Mỹ và Nga cần duy trì giới hạn song phương, còn Trung Quốc không muốn bị buộc vào những điều kiện được định hình theo quy mô kho vũ khí của hai nước kia. Theo ước tính của Lầu Năm Góc, Trung Quốc có hơn 600 đầu đạn hạt nhân, trong khi Mỹ và Nga mỗi nước sở hữu hơn 5.000. Một cơ chế khả thi phải thừa nhận chênh lệch này, thay vì giả định ba bên có cùng điểm xuất phát.

Hạt nhân không thể tách khỏi những bất đồng rộng hơn
Đối thoại hạt nhân diễn ra giữa nhiều hồ sơ căng thẳng: xung đột Ukraine, chiến sự Mỹ–Israel–Iran và bất đồng thương mại, công nghệ giữa Washington với Bắc Kinh. Ukraine được đánh giá ít có khả năng nằm trong chương trình chính thức, nhưng việc gạt một hồ sơ nóng khỏi bàn không xóa được tác động của nó đến lòng tin. Trung Đông cũng cho thấy lợi ích giao nhau nhưng không đồng nhất: bất ổn quanh eo biển Hormuz đe dọa vận tải năng lượng; trước chiến sự, khoảng một phần ba dầu thô nhập khẩu của Trung Quốc đi qua tuyến này. Rủi ro với tàu thuyền đã làm giá dầu và khí đốt quốc tế biến động, một hệ quả có thể lan tới chi phí năng lượng và đời sống người dân. Trong quan hệ Mỹ–Trung, thuế quan từng tăng tới 145% với hàng Trung Quốc và 125% với hàng Mỹ trong năm 2025. Những mâu thuẫn ấy khiến hợp tác hạt nhân khó đứng riêng khỏi thương lượng rộng hơn.

Thước đo thành công là giữ được kênh liên lạc
Không nên đánh giá cuộc gặp chỉ bằng việc có hay không một văn kiện được ký. Khi New START đã hết hiệu lực, việc thống nhất tiếp tục trao đổi, xác định lĩnh vực có thể minh bạch hơn hoặc mở đường cho đàm phán chuyên môn cũng có thể giảm nguy cơ hiểu lầm. Nhưng phối hợp không đồng nghĩa với đồng thuận: Trung Quốc chưa muốn tham gia cơ chế theo đề xuất của Mỹ, còn Washington đã bác đề nghị gia hạn New START của Nga và thúc đẩy khuôn khổ mới có Bắc Kinh. Đây là khác biệt về cả mục tiêu lẫn cách xây dựng luật chơi. Sau hội nghị APEC, các đặc phái viên Mỹ Steve Witkoff và Jared Kushner dự kiến thăm Ukraine và Nga để tiếp xúc về tiến trình hòa bình, một dấu hiệu cho thấy ngoại giao sẽ tiếp tục trên nhiều kênh. Kết luận thận trọng nhưng rõ ràng: cuộc gặp ba bên có thể mở lối cho đối thoại, song kiểm soát vũ khí hạt nhân chỉ tiến triển nếu các bên chấp nhận thương lượng từng bước và tính đến lợi ích không giống nhau.







