Thuế mới có thể gây tác động ngược
Thuế Mỹ hàng Việt là khoản thuế bổ sung Washington có thể áp lên hàng hóa Việt Nam sau cuộc điều tra thương mại, nhưng tác động của nó không dừng ở nhà xuất khẩu mà lan tới các doanh nghiệp Mỹ phụ thuộc vào nguồn cung đó. Trước hạn chót 29/11 để hoàn tất điều tra về cáo buộc vi phạm quyền sở hữu trí tuệ, Tesla và Samsung đã lên tiếng phản đối khả năng tăng thuế. Theo Reuters ngày 2/11, cộng đồng doanh nghiệp Mỹ đang chia rẽ trước khi Văn phòng Đại diện Thương mại Mỹ hoàn tất cuộc điều tra. Lập luận của các tập đoàn có cơ sở thực tế: thuế đánh vào hàng nhập khẩu có thể làm tăng chi phí đầu vào và gây sức ép lên hoạt động sản xuất trong nước. Vì thế, biện pháp nhằm gây sức ép thương mại có nguy cơ tạo thêm gánh nặng cho chính những nhà sản xuất Mỹ sử dụng chuỗi cung ứng quốc tế.
Vì sao Tesla và Samsung lo ngại?
Tesla phản đối thuế vì một số linh kiện công nghệ cao và thiết bị sản xuất chính xác vẫn chưa thể tìm nguồn cung trong nước, dù doanh nghiệp Mỹ đã đầu tư để mở rộng năng lực sản xuất. Trong văn bản gửi USTR ngày 2/7, hãng đề nghị Washington tính đến nhu cầu chuỗi cung ứng của các nhà sản xuất nội địa trước khi quyết định áp thuế. Với Tesla, áp thêm thuế lên hàng Việt có thể đẩy giá đầu vào lên và làm khó những doanh nghiệp có mạng lưới cung ứng tương tự. Samsung cũng có lý do rõ ràng để thận trọng: Việt Nam sản xuất một tỷ trọng đáng kể điện thoại thông minh và thiết bị mạng của hãng phục vụ thị trường Mỹ; các nhà máy tại đây là mắt xích quan trọng trong chuỗi sản xuất toàn cầu. Do đó, Samsung chuỗi cung ứng gắn với Việt Nam không chỉ là câu chuyện địa điểm sản xuất, mà còn liên quan trực tiếp đến khả năng duy trì nguồn hàng ổn định.
Người tiêu dùng có thể cảm nhận chi phí
Tác động của thuế quan Mỹ không chỉ nằm trên sổ sách doanh nghiệp. Các nhóm đại diện bán lẻ, giày dép, may mặc và hàng tiêu dùng phản đối thuế bổ sung vì lo chi phí nhập khẩu tăng và chuỗi cung ứng bị xáo trộn. Nếu chi phí đầu vào cao hơn được chuyển qua các khâu bán hàng, người mua tại Mỹ có thể phải đối mặt với giá cao hơn hoặc nguồn hàng kém ổn định hơn; mức độ cụ thể còn tùy từng mặt hàng và cách doanh nghiệp ứng phó. Đây là lý do phản đối thuế không đơn thuần là bảo vệ lợi ích của các tập đoàn lớn. Khi linh kiện, thiết bị và hàng tiêu dùng đi qua nhiều mắt xích, một rào cản mới có thể tạo hệ quả ngoài dự kiến trên toàn chuỗi. Mỹ hiện áp mức thuế chung 12,5% đối với hàng hóa Việt Nam, trong khi phạm vi của biện pháp mới chưa được công bố chính thức.
Một mức thuế, lợi ích khác nhau
Sự chia rẽ giữa các doanh nghiệp cho thấy thuế không tác động giống nhau lên mọi ngành. Nhóm phụ thuộc vào nhà máy, linh kiện hoặc hàng hóa sản xuất tại Việt Nam nhìn thấy nguy cơ tăng chi phí và đứt quãng nguồn cung; một số tổ chức và doanh nghiệp khác lại kêu gọi áp dụng biện pháp trừng phạt thương mại. Vị trí trong chuỗi cung ứng quyết định bên nào chịu thiệt trước và bên nào có thể kỳ vọng được bảo vệ trước cạnh tranh nhập khẩu. Bối cảnh càng nhạy cảm khi xuất khẩu Việt Nam sang Mỹ tăng 42% trong tám tháng đầu năm 2026, theo số liệu được Reuters dẫn lại. Washington cho rằng Việt Nam chưa giải quyết hiệu quả các quan ngại kéo dài về bảo vệ và thực thi quyền sở hữu trí tuệ; đó là căn cứ của cuộc điều tra, nhưng chưa đồng nghĩa phạm vi thuế mới đã được xác định.
Kết luận điều tra dự kiến vào ngày 29/11, còn hiện chưa có thông tin chính thức về việc thuế mới sẽ áp rộng hay chỉ nhắm vào một số ngành. Washington nên cân nhắc cả mục tiêu thực thi quyền sở hữu trí tuệ lẫn cái giá mà doanh nghiệp và người mua trong nước có thể phải gánh. Nếu biện pháp quá rộng, nó có thể làm tổn thương chính các nhà sản xuất Mỹ đang dựa vào nguồn cung Việt Nam. Thuế chỉ phát huy mục tiêu chính sách khi được thiết kế đủ chính xác để tránh biến một cuộc điều tra thành cú sốc cho toàn bộ chuỗi cung ứng.
