Khi an toàn số học đường trở thành phong trào do học sinh dẫn dắt
“Đại sứ An toàn số học đường” là cuộc thi và cũng là mô hình huy động học sinh, sinh viên trở thành lực lượng nòng cốt trong việc nhận diện nguy cơ, phòng chống xâm hại trực tuyến và hỗ trợ bạn bè trên không gian mạng, thông qua các hoạt động truyền thông, tập huấn và sáng kiến do chính các em thiết kế và triển khai trong trường học, gắn với chiến dịch “Không một mình” và phong trào đồng hành của cha mẹ, thầy cô. Điểm đáng chú ý ở Lâm Đồng là an toàn số học đường không còn là những buổi nói chuyện một chiều từ chuyên gia, mà được “trao micro” cho chính người trẻ. Tiểu ban Chỉ đạo An ninh mạng tỉnh đã ban hành kế hoạch tổ chức cuộc thi tìm kiếm “Đại sứ An toàn số học đường” dành cho học sinh, sinh viên các cấp, hướng tới xây dựng mạng lưới tuyên truyền an toàn số ngay trong trường học. Đây là lựa chọn mang tính chủ động: thay vì chỉ bảo vệ trẻ em, tỉnh đang khuyến khích các em tự đứng lên bảo vệ nhau.
Chiến dịch ‘Không một mình’: từ khẩu hiệu đến hành động của gần 5.000 học sinh
Nếu chỉ nhìn khẩu hiệu, “Không một mình” dễ bị xem là một chiến dịch truyền thông nữa. Nhưng con số gần 5.000 học sinh, sinh viên, phụ huynh, cán bộ, giáo viên tham gia tại 4 điểm trường ở Đà Lạt cho thấy đây là một phong trào có sức sống. Thông điệp “Kết nối không tổn thương” được cụ thể hóa bằng các hoạt động trang bị kỹ năng bảo vệ trực tuyến: nhận diện lừa đảo, dụ dỗ, đe dọa, bắt nạt, xâm phạm quyền riêng tư và cách ứng phó khi gặp nguy cơ. Quan trọng hơn, chiến dịch không đặt học sinh vào vai nạn nhân thụ động. Ngay tại lễ khởi động, cuộc thi “Tìm kiếm gương mặt Đại sứ An toàn số học đường tỉnh Lâm Đồng” được phát động, khuyến khích các em chủ động tìm hiểu, chia sẻ kiến thức an toàn số với bạn bè. Cùng với đó, phong trào “5 phút cùng em” yêu cầu người lớn dành thời gian lắng nghe, tạo một vòng tròn hỗ trợ nơi học sinh không phải đối diện không gian mạng một mình.
Hành trình trở thành ‘Đại sứ An toàn số’: học sinh học cách bảo vệ nhau
Cuộc thi “Đại sứ An toàn số học đường” không dừng ở việc chọn ra vài gương mặt tiêu biểu, mà được thiết kế như một hành trình rèn luyện kỹ năng bảo vệ trực tuyến cho học sinh. Các vòng thi yêu cầu thí sinh kể lại trải nghiệm sử dụng mạng, phân tích nguy cơ, rồi trực tiếp truyền tải thông điệp cho bạn bè qua video, diễn thuyết, trò chơi, sân khấu hóa, phát thanh học đường. Nhờ đó, những khái niệm tưởng chừng khô khan như bảo vệ dữ liệu cá nhân, nhận diện lừa đảo, phòng chống xâm hại trực tuyến được chuyển thành ngôn ngữ, tình huống gần gũi với đời sống học đường. Sau ba vòng cấp trường, mỗi đơn vị chọn một đại diện bước vào vòng “Sáng kiến Đại sứ số”, nơi thí sinh xây dựng kịch bản truyền thông, workshop và sản phẩm sáng tạo cho chiến dịch. Ban tổ chức dự kiến lựa chọn 8 “Đại sứ An toàn số Lâm Đồng” và công bố chậm nhất ngày 30/10, trước khi các em tiếp tục tham gia vòng “Đại sứ hành động”, trực tiếp triển khai sáng kiến tại chuỗi workshop ở trường học và địa phương. Từ một cuộc thi, Lâm Đồng hướng đến mạng lưới học sinh có kiến thức, kỹ năng để hỗ trợ bạn bè trong phạm vi phù hợp.
Tập huấn chuyên gia an toàn số học đường: hậu phương của phong trào học sinh
Để phong trào học sinh dẫn dắt không bị “tự phát”, Lâm Đồng xây dựng một hậu phương chuyên môn khá bài bản. Sáng 25/10, Công an tỉnh phối hợp với ngành giáo dục, khoa học và Câu lạc bộ Niềm tin số tổ chức Chương trình tập huấn Chuyên gia An toàn số học đường, kết nối trực tiếp – trực tuyến từ hội trường Công an tỉnh đến 124 Ủy ban nhân dân xã, phường, đặc khu trên toàn tỉnh. Hơn 2.000 đại biểu là giáo viên, cán bộ công an, cán bộ văn hóa – xã hội tham gia, trở thành lực lượng nòng cốt bảo vệ, hỗ trợ trẻ em trên môi trường mạng. Trong bối cảnh internet và mạng xã hội gắn chặt với đời sống học sinh, nhưng đồng thời tiềm ẩn lừa đảo, bắt nạt trực tuyến, xâm phạm quyền riêng tư, dụ dỗ và thao túng tâm lý, việc tập huấn tập trung vào kỹ năng thực hành, xử lý tình huống và phương pháp tiếp cận phù hợp với tâm lý lứa tuổi là lựa chọn đúng hướng. Một nội dung trọng tâm là phong trào “5 phút cùng em”, khuyến khích cha mẹ, thầy cô dành ít nhất 5 phút mỗi ngày để trò chuyện, lắng nghe, đồng hành cùng trẻ khi dùng internet. Các cơ sở giáo dục được yêu cầu chủ động lồng ghép kiến thức, kỹ năng an toàn số vào sinh hoạt lớp, hoạt động Đoàn, Đội và ngoại khóa.
Từ Lâm Đồng nhìn rộng hơn: an toàn số học đường là một dạng hoạt động xã hội của học sinh
Điểm mạnh của chiến dịch “Không một mình” là coi học sinh không chỉ là đối tượng cần bảo vệ, mà là chủ thể của hoạt động xã hội trong trường học. Khi các em trở thành đại sứ an toàn số, tổ chức workshop, làm video, dẫn trò chơi, nói về phòng chống xâm hại trực tuyến bằng ngôn ngữ của chính mình, thông điệp an toàn số học đường được lan tỏa tự nhiên hơn, ít bị xem là “bài giảng” từ người lớn. Chiến dịch hướng đến giúp trẻ em, thanh thiếu niên nhận diện, phòng tránh và ứng phó với nguy cơ trên mạng, đồng thời tăng cường sự đồng hành của gia đình, nhà trường và cộng đồng. Chiến dịch “Không một mình” được triển khai từ 10/10 đến 10/12 với nhiều hoạt động: thi trắc nghiệm trực tuyến về phòng chống xâm hại trực tuyến, đào tạo lực lượng nòng cốt, chuyên đề bảo vệ trẻ em trên không gian mạng tại các cơ sở giáo dục. Theo kế hoạch, sau chương trình tập huấn, các cơ quan, đơn vị, địa phương và trường học sẽ tiếp tục phổ biến, hướng dẫn lại cho giáo viên, học sinh, phụ huynh, đồng thời triển khai các hoạt động hưởng ứng phù hợp điều kiện thực tế. Nếu duy trì được nhịp này, an toàn số học đường ở Lâm Đồng có cơ hội trở thành một nét văn hóa: nơi học sinh xem việc bảo vệ bạn bè trên mạng là trách nhiệm và cũng là quyền lên tiếng của mình.
