Quy mô lớn, góc nhìn vượt khỏi giới thiết kế chuyên nghiệp
Cuộc thi thiết kế xe máy điện là sân chơi để người tham gia đề xuất hình dáng, công năng và cách vận hành của phương tiện chạy điện, qua đó biến nhu cầu đi lại thành những hướng phát triển sản phẩm cụ thể. AVES Future Mobility Challenge 2026 khép lại giai đoạn nhận bài ngày 27/10, ghi nhận 1.118 tác phẩm từ 993 cá nhân và đội thi, gồm 932 cá nhân cùng 61 đội. Quy mô ấy đáng chú ý, nhưng điều có ý nghĩa hơn là cuộc thi không đóng khung sáng tạo trong giới kỹ sư hay nhà thiết kế. Những người từ nhiều ngành nghề cùng góp tiếng nói vào câu hỏi xe máy điện tương lai nên phục vụ con người ra sao. Do Công ty Cổ phần Công nghệ và Năng lượng xanh AVES tổ chức, với Báo VnExpress đồng hành, cuộc thi đặt trọng tâm vào thiết kế thông minh, phù hợp thói quen di chuyển của người Việt.
Con số 1.118 bài dự thi không đồng nghĩa với 1.118 phương án sẵn sàng đưa vào sản xuất. Tuy vậy, nó tạo ra một mặt bằng rộng để nhận diện nhu cầu, từ sự tiện dụng hằng ngày đến những thử nghiệm táo bạo hơn. Giá trị của cuộc thi AVES vì thế không chỉ nằm ở việc tìm một mẫu xe thắng giải, mà còn ở việc mở rộng ai có quyền tham gia hình dung phương tiện tương lai.
Khoảng cách 68 tuổi, chung một câu hỏi về nhu cầu
Người dự thi trải từ 16 đến 84 tuổi: có 17 thí sinh sinh năm 2010, trong khi bà Nguyễn Thị Thu Thủy, ở Đồng Tháp, là người lớn tuổi nhất và gửi hai bài. Khoảng cách ấy không chỉ là một chi tiết gây chú ý; nó cho thấy thiết kế xe máy điện có thể khởi đi từ trải nghiệm sống chứ không nhất thiết từ chuyên môn kỹ thuật. Bà Thủy đề xuất xe có mái che lấy cảm hứng từ nón lá, sau khi nghĩ đến nhu cầu tránh nắng, tránh mưa khi đi đường. Ban đầu, thể lệ giới hạn tuổi tối đa 80, nhưng ban tổ chức đã điều chỉnh để đón nhận bài dự thi của bà. Ý tưởng còn cần kiểm chứng kỹ thuật, song điểm khởi đầu của nó rất cụ thể: một bất tiện thường nhật của người sử dụng.
Ở chiều ngược lại, thế hệ trẻ có thể tiếp cận sớm với công cụ số và mô phỏng, trong khi người lớn tuổi mang theo kinh nghiệm về những trở ngại trên đường phố. Hai nhóm không nhất thiết đưa ra cùng một kiểu dáng, nhưng cùng nhắc rằng xe máy điện tương lai phải giải quyết vấn đề thật. Với người dùng, sự tiện lợi, độ bền, an toàn và khả năng dùng lâu dài có thể quan trọng hơn một danh sách tính năng phức tạp.
Từ đất nặn đến khung nhôm và mô hình 3D
Sự đa dạng của cuộc thi còn thể hiện ở cách biến ý tưởng xe điện thành hình hài. Ngô Đức Tuấn dùng đất nặn để nghiên cứu hình khối và tỷ lệ; Mai Sỹ Xuân Lâm dựng mô hình với khung nhôm để làm rõ kết cấu; còn Trần Văn Dũng và Phạm Nguyễn Nhật Khang tự xây dựng mô hình 3D mà không dùng AI. Những lựa chọn ấy cho thấy công cụ không quyết định chất lượng ý tưởng: mô hình thủ công giúp nhìn sản phẩm trong không gian ba chiều, còn thiết kế số hỗ trợ trình bày cấu trúc và dáng xe. Nhưng một hình ảnh bắt mắt hay mô hình trực quan vẫn chưa chứng minh phương tiện có thể vận hành an toàn, bền bỉ và phù hợp chi phí sử dụng.
Các đề xuất cũng vượt khỏi việc tạo dáng. Tiến sĩ Trần Thế Trung gửi bốn bài, trong đó có ý tưởng khoang bảo vệ người ngồi, điều hòa và kết hợp xe với giao hàng bằng thiết bị bay không người lái. Ca sĩ Trần Hoài Phong đề xuất cabin kín, bánh phụ tự động triển khai theo tốc độ và pin mô-đun để thay nhanh. Những phương án này mở rộng cuộc trò chuyện về công năng, nhưng cần được thẩm định nghiêm túc về kỹ thuật, an toàn và tính khả thi trước khi được xem là lời giải cho người đi đường.
Ý tưởng chỉ có giá trị khi chạm được mặt đường
Với thị trường Việt Nam, thiết kế xe máy điện không thể chỉ thay động cơ đốt trong bằng mô-tơ điện rồi giữ nguyên mọi giả định. Khí hậu, mật độ giao thông, đường phố, nhu cầu chở người và hàng hóa, khả năng tiếp cận nơi sạc cùng chi phí sử dụng đều định hình một chiếc xe hữu ích. Vì vậy, những đề xuất như mái che hay khoang bảo vệ đáng được xem xét từ nhu cầu mà chúng nhắm tới, nhưng cũng phải đối diện câu hỏi về tầm nhìn, trọng lượng, an toàn và cách vận hành trong dòng xe đông đúc. Một phương tiện phù hợp không nhất thiết phải có nhiều tính năng; nó cần thuận tiện, bền, an toàn và dùng được lâu.
Sau khi nhận bài kết thúc, cuộc thi chuyển sang chấm điểm của hội đồng giám khảo và bình chọn cộng đồng từ 28/10 đến 4/11/2026. Theo kế hoạch, 10 bài được chọn sẽ trình bày trực tiếp trước hội đồng tại AVES; kết quả và lễ trao giải dự kiến diễn ra ngày 5/12/2026 tại Vietnam Mobility Show 2026. Đây mới là chặng sàng lọc, không phải xác nhận rằng các mẫu xe đã sẵn sàng ra đường. Dẫu vậy, hơn 1.100 bài thi đã làm được điều quan trọng: đưa nhiều góc nhìn khác nhau vào cùng một cuộc thảo luận về phương tiện tương lai. Thước đo sau cùng không phải độ lạ của thiết kế, mà là khả năng giải quyết nhu cầu đi lại thực tế.
