Sân chơi thiết kế vượt khỏi giới hạn tuổi tác
Thiết kế xe máy điện là quá trình hình thành phương tiện chạy điện đáp ứng nhu cầu đi lại, kết hợp kiểu dáng, công năng, an toàn và khả năng sử dụng thực tế. Quy mô cuộc thi AVES cho thấy đề tài này đã trở thành sân chơi của nhiều thế hệ, chứ không còn riêng giới kỹ thuật.
Sau hơn một tháng nhận bài, AVES Future Mobility Challenge 2026 ghi nhận 1.118 bài dự thi từ 993 cá nhân và đội thi, gồm 932 cá nhân cùng 61 đội. Con số ấy đáng chú ý không chỉ vì lượng bài lớn, mà còn bởi khoảng tuổi rộng: 17 thí sinh sinh năm 2010, ở tuổi 16, cùng tranh tài với bà Nguyễn Thị Thu Thủy, 84 tuổi, người gửi hai bài dự thi.
Bà Thủy đề xuất xe có mái che lấy cảm hứng từ nón lá, bắt đầu từ nhu cầu tránh nắng mưa trong đời sống thường ngày. Ban tổ chức đã điều chỉnh giới hạn tuổi ban đầu để đón nhận bài thi của bà. Chi tiết này gợi ra một điều đáng giá: ý tưởng xe điện hữu ích có thể nảy sinh từ trải nghiệm người dùng, không nhất thiết từ phòng thiết kế hay công nghệ phức tạp.
Từ đất nặn đến khung nhôm và thiết kế 3D
Sức hút của cuộc thi AVES còn thể hiện ở cách thí sinh đưa ý tưởng ra khỏi trang giấy. Ngô Đức Tuấn dùng đất nặn để tạo hình mẫu xe, một phương pháp giúp quan sát trực tiếp tỷ lệ và bề mặt trong không gian ba chiều. Mai Sỹ Xuân Lâm chọn khung nhôm, qua đó thể hiện rõ hơn hình khối và mối quan hệ giữa các bộ phận.
Một số thí sinh khác tự dựng mô hình bằng công cụ 3D, không dùng AI. Những cách làm này không chứng minh rằng mẫu xe đã sẵn sàng vận hành; giá trị của chúng nằm ở việc biến hình dung thành thứ có thể xem xét, trao đổi và tiếp tục phát triển. Trong thiết kế xe máy điện, công cụ chỉ là điểm khởi đầu: tính nhất quán của ý tưởng và khả năng giải quyết nhu cầu thực tế mới quyết định một bản thiết kế có sức thuyết phục hay không.
Cuộc thi cho phép dùng trí tuệ nhân tạo để hỗ trợ phát triển và minh họa ý tưởng theo quy định. Nhưng việc một số thí sinh chủ động dựng mô hình 3D không cần AI cũng nhắc rằng sáng tạo không phụ thuộc vào một công cụ duy nhất. Từ bàn tay nặn đất đến thiết kế số, mỗi phương pháp mở ra một cách nhìn khác về mô hình xe máy điện.
Công năng phải bắt đầu từ nhu cầu đi lại
Danh sách dự thi không chỉ có người làm thiết kế. Ca sĩ Trần Hoài Phong đề xuất xe hai bánh kết hợp cabin kín, bánh phụ có thể tự triển khai theo tốc độ và pin mô-đun hướng đến thay pin nhanh. Tiến sĩ Trần Thế Trung gửi bốn bài, trong đó có các ý tưởng về khoang bảo vệ người ngồi, điều hòa và phối hợp giao hàng với thiết bị bay không người lái. Những đề xuất này mở rộng cách hình dung về xe điện, nhưng cũng đặt ra câu hỏi nghiêm túc về an toàn, chi phí và tính khả thi.
Với người dùng thường ngày, hình dáng bắt mắt hay tính năng mới chỉ có ý nghĩa nếu phù hợp với khí hậu, đường phố đông, nhu cầu chở người hoặc hàng hóa và khả năng tiếp cận nơi sạc. Một chiếc xe không cần phức tạp để hữu ích; sự thuận tiện, độ bền, an toàn và khả năng dùng lâu dài mới là thước đo thiết thực. Vì thế, ý tưởng táo bạo nên được xem như lời gợi mở, không phải bằng chứng rằng giải pháp đã sẵn sàng đưa ra thị trường.
Cuộc thi hướng tới tìm kiếm thiết kế thông minh, phù hợp thói quen đi lại của người Việt, đồng thời cân bằng thẩm mỹ, công năng và tính khả thi. Đây là lý do số lượng bài dự thi đáng quan tâm, nhưng chất lượng giải pháp cho đời sống mới là điều cần chờ đợi.
Chặng tiếp theo là phép thử cho ý tưởng
Giai đoạn nhận bài diễn ra từ ngày 21/9 đến 27/10/2026; sau đó, hội đồng giám khảo và cộng đồng đánh giá các tác phẩm từ ngày 28/10 đến 4/11. Theo kế hoạch, 10 bài được chọn sẽ trình bày trực tiếp trước hội đồng, còn kết quả và lễ trao giải dự kiến diễn ra ngày 5/12/2026 tại Vietnam Mobility Show 2026.
Đây mới là lúc những ý tưởng nhiều màu sắc phải đối diện với các tiêu chí khó hơn: cấu trúc có hợp lý không, tính năng có phục vụ nhu cầu thật không và phương án có thể phát triển an toàn hay không. Một bản dựng thủ công hay mô hình số đều có thể khơi gợi thảo luận, nhưng không thay thế được quá trình kiểm chứng.
Điểm đáng kể nhất của cuộc thi AVES không nằm ở việc mọi thiết kế đều sẽ thành sản phẩm, mà ở sự tham gia rộng rãi của người trẻ, người cao tuổi và thí sinh từ nhiều lĩnh vực. Hơn 1.100 bài thi cho thấy thiết kế xe máy điện đã chạm đến cộng đồng sáng tạo. Muốn biến sức hút ấy thành tiến bộ thực chất, các ý tưởng tiếp theo cần đặt người dùng và tính khả thi làm trọng tâm.
