Kỹ năng nuôi dạy con: từ chuyện riêng tư thành nhiệm vụ cộng đồng
Kỹ năng nuôi dạy con là tập hợp những kiến thức, thái độ và hành vi mà cha mẹ và người lớn sử dụng để chăm sóc, giáo dục, định hướng và bảo vệ trẻ em, giúp trẻ phát triển toàn diện về thể chất, cảm xúc, trí tuệ và nhân cách trong bối cảnh gia đình và cộng đồng hiện đại. Khi kỹ năng nuôi dạy con được nhìn như việc chung của cả cộng đồng, giáo dục gia đình cộng đồng trở nên sống động: cha mẹ không còn loay hoay một mình, trẻ em được bao bọc bởi nhiều vòng tròn an toàn. Gần 300 cán bộ công đoàn được đào tạo phụ huynh với chủ đề “Kỹ năng làm cha mẹ – Vì sự phát triển toàn diện của trẻ em” là một tín hiệu rõ ràng cho thấy kỹ năng nuôi dạy con đã bước ra khỏi phạm vi bếp núc. Và trong các bản làng miền Tây Nghệ An, già làng, trưởng bản đang âm thầm làm điều tương tự bằng uy tín và trải nghiệm đời sống của họ.
Đào tạo phụ huynh qua hệ thống công đoàn: khoa học hóa tình thương
Hội nghị tập huấn “Kỹ năng làm cha mẹ – Vì sự phát triển toàn diện của trẻ em” dành cho gần 300 cán bộ công đoàn không chỉ là một buổi học lý thuyết. Đó là cách hệ thống công đoàn chuyên nghiệp hóa vai trò của cha mẹ, biến tình thương thành kỹ năng có cơ sở khoa học. Thay vì để mỗi gia đình tự mày mò, chương trình nâng cao nhận thức, kiến thức và kỹ năng về vai trò của gia đình, cha mẹ trong chăm sóc, nuôi dưỡng, giáo dục con. Quan trọng hơn, cán bộ công đoàn được trang bị kỹ năng truyền thông, vận động để lan tỏa kỹ năng nuôi dạy con đến đoàn viên, người lao động, giúp họ xây dựng gia đình hạnh phúc và nuôi con “khoa học” trong bối cảnh chuyển đổi số. Đây là một dạng giáo dục gia đình cộng đồng mới: dựa trên tổ chức, có chương trình, có mục tiêu và gắn với chính sách về gia đình, trẻ em, bình đẳng giới.
Già làng, trưởng bản và mô hình dòng họ học tập: sức mạnh giáo dục từ gốc rễ
Nếu công đoàn mang đến đào tạo phụ huynh theo kiểu “lớp học hiện đại”, thì ở Huồi Tụ – xã miền núi cách trung tâm tỉnh gần 300 km với 5.186 nhân khẩu và 1.041 hộ – kỹ năng nuôi dạy con lại được truyền bằng uy tín của già làng và người có vị thế trong các dòng họ. Mỗi dòng họ Hờ, Và, Vừ, Xồng, Dềnh… đều cử một người uy tín để tiên phong phát triển mô hình sản xuất, kinh doanh và đặc biệt là tuyên truyền thi đua học tập, chống bạo lực gia đình. Đó chính là giáo dục gia đình cộng đồng ở dạng gắn với huyết thống: người đứng đầu không dùng mệnh lệnh hành chính mà dùng niềm tin để động viên con cháu “thường xuyên học tập và không ngừng rèn luyện bản thân”. Khi già làng Hờ Gà Vừ nói rằng “từ lâu nay không có tranh chấp nên công an không có việc làm”, đó là minh chứng sống cho một mô hình bảo vệ trẻ em và giữ gìn hòa khí gia đình ngay từ cấp bản làng.
Từ trường học đến chính quyền xã: khi nhiều bên cùng gánh vai trò bảo vệ trẻ em
Điểm đáng chú ý ở Huồi Tụ là giáo dục gia đình cộng đồng không diễn ra tách biệt mà gắn chặt với nhà trường và chính quyền địa phương. Các trường trên địa bàn xây dựng đầy đủ kế hoạch năm học, kế hoạch chuyên môn, chuyển đổi số, bảo đảm an toàn trường học và nâng cao chất lượng giáo dục. Trong khi đó, chính quyền xã tuyên truyền chủ trương, pháp luật, chính sách giảm nghèo, phòng chống dịch bệnh, phòng chống tảo hôn và hôn nhân cận huyết… qua loa truyền thanh, băng rôn và các cuộc họp dân cư. Ngay cả ngày thứ bảy, chủ nhật, cán bộ xã vẫn làm “ngày thứ 7 vì dân” cả ngày lẫn đêm để hỗ trợ người dân giải quyết thủ tục. Khi gia đình, nhà trường, chính quyền và già làng cùng tham gia, luật pháp không còn là những điều khoản xa lạ mà trở thành khung hành vi cụ thể, góp phần bảo vệ trẻ em khỏi bạo lực, bỏ học, lao động sớm.
Ngăn bạo lực gia đình, chấn thương trẻ em: bài học từ những mô hình gắn với đời sống
Điểm chung giữa lớp tập huấn của công đoàn và mô hình dòng họ học tập ở Huồi Tụ là cùng đặt mục tiêu phòng ngừa hơn là xử lý hậu quả. Khi mỗi dòng họ có người tiên phong tuyên truyền chống bạo lực gia đình, trẻ em được sống trong môi trường ít xung đột, ít nguy cơ chấn thương cả thể chất lẫn tâm lý. Còn hệ thống công đoàn, thông qua đào tạo phụ huynh, tăng năng lực làm công tác gia đình, trẻ em và bình đẳng giới cho cán bộ, từ đó hỗ trợ đoàn viên xây dựng môi trường gia đình an toàn, lành mạnh cho trẻ. Những sáng kiến này không phải “dự án trên giấy” mà bám sát đời sống: ở một xã mà tỷ lệ hộ nghèo chiếm 54,7% và hộ cận nghèo 24,6%, mọi hoạt động bảo vệ trẻ em đều phải tính đến gánh nặng mưu sinh. Chính vì vậy, cách làm hiệu quả nhất là đưa kỹ năng nuôi dạy con vào từng cuộc họp bản, từng buổi sinh hoạt công đoàn, biến quyền trẻ em thành câu chuyện quen thuộc của mỗi gia đình.
