Thành công Olympic Toán: không phải học nhiều mà là học đúng
Thành công tại Olympic Toán quốc tế là kết quả của một chiến lược học tập tập trung, trong đó chất lượng tư duy, khả năng tự học toán hiệu quả, quản lý sức khỏe và vai trò dẫn dắt của giáo viên quan trọng hơn nhiều so với số giờ ngồi bàn học hay lượng bài tập được giải mỗi ngày.
Câu chuyện Nguyễn Lê Nhật Nam, học sinh lớp 12 Toán 1 Trường THPT Chuyên Đại học Sư phạm thuộc Trường Đại học Sư phạm Hà Nội, giành Huy chương Vàng Olympic Toán học quốc tế (IMO) khi bảng điểm được công bố, góp phần đưa đội tuyển Việt Nam lên vị trí thứ 5 thế giới, cho thấy một sự thật đi ngược quan niệm phổ biến: luyện thi đỉnh cao không đồng nghĩa với học triền miên. Nam giảm thời lượng tự học xuống không quá hai giờ mỗi ngày nhưng tập trung vào hiểu sâu ý tưởng cốt lõi của từng bài toán, kết hợp ngủ đủ và rèn luyện sức khỏe. Đây là thông điệp đáng suy ngẫm cho mọi học sinh ôn thi Olympic Toán quốc tế: muốn chinh phục huy chương vàng toán học, trước hết phải thay đổi cách học, không chỉ tăng khối lượng học.
Từ thất bại lớp 11 đến Huy chương Vàng: bản lĩnh và chiến lược
Điểm ngoặt của Nhật Nam không phải là lúc bước lên bục nhận huy chương vàng toán học, mà là thất bại “chỉ” đạt giải Nhì ở kỳ thi học sinh giỏi quốc gia môn Toán năm lớp 11 và không đủ điểm vào vòng TST chọn đội IMO. Chính khi lần đầu nghi ngờ năng lực bản thân, Nam buộc mình phải trả lời câu hỏi: tiếp tục nuối tiếc hay thay đổi chiến lược trong cơ hội cuối cùng ở lớp 12.
Điều đáng nói là Nam không chọn con đường quen thuộc của những buổi học kéo dài, mà chủ động học ít hơn nhưng học sâu hơn: cắt thời gian tự học xuống tối đa hai giờ một ngày, dành phần còn lại để ngủ đủ, rèn sức khỏe và suy nghĩ kỹ từng bài toán. Quan điểm của Nam rất rõ: học Toán không phải cuộc đua giải càng nhiều bài càng tốt; quan trọng là hiểu ý tưởng cốt lõi phía sau lời giải. Nam chấp nhận cả một buổi tối chi cho một bài toán, miễn là “ngấm” được cái hay của nó. Đó là thái độ học tập đòi hỏi bản lĩnh: dám bỏ số lượng để đổi lấy chiều sâu, dám phản biện thói quen “cày đề” vốn ăn sâu trong nhiều lớp luyện thi Olympic.
Thầy Phạm Đình Hiệp và những mùa vàng Olympic: vai trò người dẫn đường
Nếu Nhật Nam thể hiện một mẫu hình tự học toán hiệu quả, thì nhà giáo Phạm Đình Hiệp là minh chứng cho vai trò không thể thay thế của người thầy trong các “mùa vàng” Olympic. Từ cuộc thi Olympic Vật lí quốc tế tổ chức tại Colombia, thầy Hiệp cùng học trò Tạ Ngọc Minh, lớp 12 chuyên Vật lí Trường THPT Chuyên Bắc Ninh, trở về với tấm Huy chương Vàng danh giá. Trong 12 năm công tác tại trường, ông trực tiếp giảng dạy 6 học trò dự các kỳ Olympic Vật lí quốc tế, châu Á, châu Âu và mang về tổng cộng 10 huy chương.
Điểm thú vị là triết lý của thầy Hiệp hoàn toàn tương thích với con đường của những học sinh như Nhật Nam: thầy coi bồi dưỡng học sinh giỏi là hành trình dài, nơi thầy trò cùng đam mê, cùng học và cùng khám phá. Thầy chủ động tìm tài liệu nâng cao, học cùng học sinh khi có giáo sư đại học về giảng dạy, định hướng các em tiếp cận vấn đề chuyên sâu và xây dựng nền tảng vững chắc. Nội dung các kỳ thi liên tục đổi mới buộc người thầy phải tự học, nghiên cứu không ngừng; chính áp lực đó lại thúc đẩy những chiến lược ôn thi Olympic tinh gọn và hiện đại hơn, thay vì nhồi nhét theo lối mòn.
Phương pháp ôn thi Olympic: học sâu, giữ sức và bảo vệ tinh thần
Nhìn từ hai câu chuyện, có thể rút ra một khung phương pháp ôn thi Olympic Toán quốc tế mang tính gợi ý cho học sinh. Thứ nhất, giảm ám ảnh về thời lượng: hai giờ tự học tập trung mỗi ngày như cách Nhật Nam áp dụng vẫn đủ để chinh phục huy chương vàng nếu thời gian đó dành cho những bài toán có chất lượng, giúp hiểu sâu ý tưởng và rèn sức bền tư duy. Thứ hai, ưu tiên sức khỏe: các kỳ thi học sinh giỏi quốc gia kéo dài ba tiếng, còn IMO là bốn tiếng rưỡi, nên việc ngủ đủ, rèn thể lực để giữ tỉnh táo suốt thời gian làm bài là điều kiện bắt buộc chứ không phải “phụ trợ” xa xỉ.
Thứ ba, đặt sức khỏe tinh thần ngang hàng với thành tích. Nam từng nói không muốn bản thân hay bất kỳ ai phải bật khóc vì áp lực thi cử; đó là lời nhắc rằng mọi phương pháp ôn thi Olympic phải tính tới giới hạn tâm lý của học sinh. Cuối cùng, học sinh cần một người thầy biết “đi cùng”: giống cách thầy Hiệp lắng nghe, chia sẻ, định hướng và cùng học với học trò, giúp họ đối diện kỳ thi quốc tế với tâm lý nhẹ nhàng nhưng vẫn sẵn sàng cố gắng hết sức. Khi chiến lược học sâu, sức khỏe toàn diện và người dẫn đường tận tâm hội tụ, huy chương Olympic không còn là giấc mơ viển vông mà là mục tiêu có thể đạt được.
