Sắp xếp trường lớp chưa thể bù khoảng trống nhân lực
Thiếu giáo viên Tây Ninh là tình trạng thiếu hụt nhân lực đứng lớp theo cấp học và địa bàn, khiến việc tổ chức dạy học phụ thuộc không chỉ vào số trường mà còn vào khả năng tuyển đúng môn, đúng nơi. Sau điều tiết, ngành giáo dục còn thiếu 1.932 giáo viên cần tuyển dụng hoặc ký hợp đồng; giáo viên THCS thiếu nhiều nhất với 842 người, kế đến là THPT với 619 người. Con số này cho thấy sắp xếp mạng lưới có thể tinh gọn đầu mối, nhưng không tự tạo ra giáo viên.
Chiều 26/10, Đoàn giám sát của Thường trực HĐND tỉnh làm việc với Sở Giáo dục và Đào tạo về tổ chức, hoạt động của các cơ sở công lập sau sắp xếp. Trước đó, mạng lưới giảm từ 969 xuống 531 cơ sở, tức giảm 438 đơn vị, tương đương 45,2%. Sau sắp xếp, một báo cáo ghi nhận tỉnh thiếu 1.751 giáo viên, gồm 751 ở THCS và 364 ở THPT. Hai mức thiếu hụt khác nhau phản ánh các số liệu ở những khâu hoặc thời điểm điều tiết khác nhau; dù dùng mốc nào, quy mô thiếu vẫn lớn.
Trong năm học 2025-2026, tỉnh đã tuyển dụng 1.292 giáo viên và 192 nhân viên trường học. Đây là nỗ lực đáng kể, nhưng khoảng trống còn lại cho thấy tuyển người theo tổng số thôi chưa đủ: nguồn tuyển ở một số môn trung học và nghệ thuật khó tìm, trong khi nơi dân số tăng nhanh lại cần thêm lớp và giáo viên. Kết quả cần được đo bằng việc lớp học có đủ người dạy, không chỉ bằng số đơn vị đã sáp nhập.
Thiếu nhiều nhất ở THCS, tác động chạm thẳng tới học sinh
Cơ cấu thiếu hụt đáng chú ý hơn con số tổng. Trong 1.932 vị trí cần tuyển hoặc ký hợp đồng, THCS chiếm 842 và THPT 619; mầm non thiếu 169, tiểu học thiếu 302. Như vậy, riêng hai cấp trung học đã chiếm phần lớn nhu cầu bổ sung. Nếu tuyển dụng giáo viên không bám sát môn học và địa bàn, trường vẫn có thể thiếu người ở môn cần dạy dù tổng biên chế được cải thiện.
Sau sắp xếp, số cán bộ quản lý giảm từ 1.898 xuống 1.467 người, trong khi báo cáo về mạng lưới vẫn ghi nhận thiếu 1.751 giáo viên. Đây là hai chuyển động khác nhau: giảm đầu mối quản lý không đồng nghĩa với tăng năng lực giảng dạy. Khoảng cách càng khó xử lý ở vùng biên giới, nơi điều kiện cơ sở vật chất còn hạn chế, và tại khu vực tăng dân số cơ học, nơi số học sinh gây áp lực lên quy mô lớp.
Hệ quả không dừng ở lịch phân công. Thiếu giáo viên và phòng học ảnh hưởng đến khả năng dạy hai buổi mỗi ngày, tổ chức hoạt động giáo dục toàn diện, chăm sóc và bảo đảm an toàn cho học sinh. Vì thế, chỉ tiêu tuyển người cần được công khai theo cấp học, môn và địa bàn, đồng thời theo dõi xem giáo viên có thực sự đến nơi đang thiếu hay không. Với phụ huynh, điều đáng quan tâm là giờ học được duy trì ổn định, chứ không phải danh sách trường đã được tinh gọn.
Đầu tư trường lớp lớn, nhưng phải song hành với đào tạo
Kế hoạch 2026-2030 cho thấy tỉnh đã đặt bài toán nhân lực trong bối cảnh thiếu phòng học, thiết bị và hạ tầng phục vụ dạy học. Các phương án đang được tham mưu dự kiến dành khoảng 2.454 tỷ đồng cho phòng học, phòng chức năng ở tiểu học và THCS, cùng khoảng 1.495 tỷ đồng cho khối mầm non. Thiết bị dạy học dự kiến cần khoảng 1.515 tỷ đồng ở trường phổ thông và 423,6 tỷ đồng ở trường mầm non. Đây là kế hoạch đầu tư, không phải kết quả đã hoàn thành.
Ở 19 xã biên giới, tỉnh phối hợp tham mưu xây dựng 19 trường phổ thông liên cấp tiểu học và THCS, với tổng mức đầu tư dự kiến khoảng 1.669 tỷ đồng. Song xây dựng trường học không thể thay cho người đứng lớp. Sở đã ký hợp đồng đào tạo với các cơ sở đào tạo, quy mô 624 chỉ tiêu sinh viên sư phạm để tạo nguồn giáo viên lâu dài. Khoảng cách giữa nhu cầu tuyển trước mắt và nguồn đào tạo dài hạn đòi hỏi giải pháp chuyển tiếp, nhất là với các môn đang khó tuyển.
Tỉnh cũng dự kiến chọn 15 cơ sở giáo dục thí điểm chương trình mầm non mới từ năm học 2026-2027, tổ chức dạy hai buổi mỗi ngày tại các trường tiểu học đủ điều kiện và mở rộng học bạ số, quản trị nhà trường trên môi trường số. Những bước này có thể cải thiện chất lượng vận hành, nhưng sẽ khó phát huy nếu trường thiếu giáo viên hoặc thiết bị. Ưu tiên đầu tư theo mức độ thiếu hụt, vùng biên giới và nơi học sinh tăng nhanh là hướng đúng; hiệu quả phải được kiểm chứng bằng lớp học đủ người và điều kiện học tập an toàn.
Thước đo sau sắp xếp phải là lớp học vận hành tốt
Sắp xếp đã làm gọn mạng lưới và giảm số cán bộ quản lý, nhưng hai con số thiếu giáo viên — 1.751 sau sắp xếp và 1.932 cần tuyển hoặc ký hợp đồng sau điều tiết — cho thấy bài toán nhân lực chưa khép lại. Thay vì xem việc giảm số cơ sở là đích đến, tỉnh cần coi đó là bước tổ chức lại để phân bổ trường, giáo viên và nguồn lực sát nhu cầu hơn.
Trọng tâm tiếp theo nên là tuyển dụng theo môn và địa bàn, giữ chân giáo viên ở nơi khó khăn, đồng thời gắn tiến độ phòng học và thiết bị với khả năng mở lớp thực tế. Nguồn đào tạo 624 chỉ tiêu sư phạm là một phần lời giải dài hạn, còn nhu cầu trước mắt vẫn cần hợp đồng và tuyển bổ sung có trọng điểm. Nếu các kế hoạch này được theo dõi bằng kết quả cụ thể tại từng trường, việc sắp xếp mới tạo lợi ích thiết thực.
Kết luận: Tây Ninh đã tinh gọn đáng kể số cơ sở giáo dục, nhưng chưa giải quyết được thiếu giáo viên. Thành công của giai đoạn tới không nằm ở việc tiếp tục giảm đầu mối, mà ở việc lấp đúng chỗ trống đứng lớp và bảo đảm trường có phòng, thiết bị, người dạy. Khi đó, sắp xếp mới chuyển từ thay đổi hành chính thành cải thiện thật sự cho học sinh.
