Quy mô lớn phải đi cùng phối hợp thực chất
Diễn tập cứu nạn tại cơ sở công nghiệp là hoạt động mô phỏng các tình huống khẩn cấp để kiểm tra khả năng phối hợp giữa lực lượng tại chỗ, cơ quan chức năng và phương tiện chuyên dụng nhằm bảo vệ con người, tài sản và môi trường. Ngày 31/10, Bộ Công an, UBND TP.HCM và Công ty TNHH Hóa dầu Long Sơn tổ chức cuộc diễn tập cấp Bộ tại Tổ hợp Hóa dầu Long Sơn, xã Long Sơn. Sự kiện huy động 2.571 người, 147 phương tiện và 6 động vật nghiệp vụ. Quy mô ấy đáng chú ý, nhưng con số chỉ có ý nghĩa khi từng đơn vị biết lúc nào hành động, ai chỉ huy và cách bàn giao nhiệm vụ. Với một tổ hợp hóa dầu lớn, khả năng kết nối lực lượng tại chỗ với các đơn vị chuyên trách quan trọng không kém số lượng xe hay nhân sự được điều động.
Trong đội hình có 27 xe chữa cháy, 23 xe chỉ huy, 8 xe thang, 5 xe cứu nạn, cứu hộ, 12 xe cứu thương, 6 robot chữa cháy và 8 tàu chữa cháy. Lực lượng tham gia gồm các đơn vị công an, quân đội, hàng hải, y tế và địa phương lân cận. Cách huy động liên ngành này phản ánh đúng bản chất của ứng phó cháy nổ tại cơ sở công nghiệp: chữa cháy đơn thuần không đủ nếu người mắc kẹt, hóa chất rò rỉ và nguy cơ lan rộng cùng xuất hiện.
Kịch bản nối liền bồn chứa, cầu cảng và mặt biển
Kịch bản đặt ra nhiều sự cố đồng thời thay vì một đám cháy đơn lẻ. Tại khu bồn chứa, sét đánh vào cụm van trên bồn Butene-1 gây cháy nổ, phá hủy kết cấu và khiến công nhân mắc kẹt dưới đống đổ nát; xăng tràn trong đê bao tiếp tục bắt lửa, đe dọa các bồn lân cận. Ở cầu cảng, sự cố đường ống dẫn đến Naphtha tràn trên tàu và mặt nước, rồi bốc cháy. Một tai nạn giao thông gây rò rỉ axit clohydric cũng được đưa vào kịch bản. Như vậy, diễn tập bao quát cháy, nổ, sập đổ và sự cố hóa chất cả trên bờ lẫn ngoài biển.
Doanh nghiệp kích hoạt mức ứng phó khẩn cấp cao nhất, huy động lực lượng tại chỗ để sơ tán, tìm kiếm người mắc kẹt, chữa cháy và kiểm soát nguy cơ thứ cấp. Khi lực lượng cảnh sát đến, cơ chế chỉ huy thống nhất được thiết lập, phân khu tác chiến cho cứu nạn, y tế, kiểm soát hóa chất và bảo đảm hàng hải. Đây là phần cốt lõi của cuộc diễn tập: một sự cố tại tổ hợp hóa dầu có thể nhanh chóng vượt khỏi phạm vi một đơn vị, nên quy trình phối hợp phải vận hành trước khi tình hình trở nên mất kiểm soát.
Robot giảm phơi nhiễm, nhưng không thay thế con người
Sáu robot chữa cháy được huy động hỗ trợ xử lý tại khu vực bồn chứa, nơi nhiệt độ cao và nguy cơ cháy nổ khiến việc tiếp cận trực tiếp của lực lượng cứu hỏa trở nên nguy hiểm. Điều khiển phương tiện từ xa giúp đưa thiết bị đến gần điểm nóng mà hạn chế đưa cán bộ, chiến sĩ vào vùng rủi ro. Tàu chữa cháy tham gia cùng các lực lượng trên bờ trong tình huống tại cầu cảng, nơi phải xử lý đồng thời đám cháy và nguy cơ hóa chất lan trên mặt nước. Robot và tàu chuyên dụng mở rộng cách triển khai đội hình, nhưng hiệu quả vẫn phụ thuộc vào thông tin chính xác, chỉ huy rõ ràng và phối hợp với lực lượng cứu nạn.
Một cuộc diễn tập khác tại Khu công nghệ cao TP.HCM đưa hai robot TAF35 do Đức sản xuất vào tình huống cháy nhà kho, xưởng sản xuất thiết bị điện tử gia dụng và vật liệu dễ cháy. Đám cháy giả định bắt nguồn từ sự cố chập điện khi hệ thống báo cháy và chữa cháy đang bảo dưỡng. TAF35 được trang bị cho lực lượng Cảnh sát Phòng cháy, chữa cháy và Cứu nạn, cứu hộ Việt Nam để hỗ trợ xử lý các đám cháy ở nơi nguy hiểm, khó tiếp cận. Hai cuộc diễn tập cho thấy robot có vai trò thiết thực trong giảm rủi ro cho người ứng cứu; giới hạn của chúng cũng rõ ràng: thiết bị không thể thay thế sơ tán, cứu người hay một cơ chế chỉ huy thống nhất.
Bài kiểm tra quan trọng nằm ở khả năng phối hợp
Giá trị lớn nhất của cuộc diễn tập Long Sơn không nằm ở số lượng phương tiện được trưng bày, mà ở việc kiểm tra cách nhiều lực lượng cùng xử lý một chuỗi nguy cơ có thể ảnh hưởng đến người lao động, cộng đồng dân cư và môi trường. Cháy bồn, sập đổ, tràn hóa chất và sự cố trên biển đòi hỏi các đội hình vừa làm việc song song vừa chia sẻ thông tin và giữ một đầu mối chỉ huy. Robot chữa cháy, xe chuyên dụng và tàu chữa cháy giúp tăng khả năng tiếp cận, nhưng chỉ phát huy tác dụng khi được đặt trong phương án phối hợp đã được luyện tập.
Vì thế, diễn tập cứu nạn cần được xem là phép thử cho cả con người lẫn quy trình, không phải màn trình diễn công nghệ. Cuộc diễn tập tại Long Sơn cùng tình huống sử dụng robot TAF35 ở Khu công nghệ cao TP.HCM nhấn mạnh một nguyên tắc đáng nhớ: thiết bị hiện đại có thể giảm phơi nhiễm nguy hiểm, còn khả năng bảo vệ sinh mạng phụ thuộc vào chuẩn bị tại chỗ, điều phối kịp thời và phối hợp giữa các lực lượng.
