Đổi mới bắt đầu từ điều học sinh đang thiếu
Đổi mới giáo dục vùng cao là quá trình điều chỉnh cách dạy và tổ chức học tập để đáp ứng điều kiện sống, khả năng tiếp cận tri thức và nhu cầu thực tế của học sinh địa phương. Vì vậy, giá trị của đổi mới không nằm ở công cụ hiện đại hay sáng kiến được đặt tên ra sao, mà ở việc học sinh có thêm cơ hội học, hiểu bài và muốn đến trường.
Cô Đoàn Thị Phương Thảo, giáo viên Tin học Trường Tiểu học Yên Minh, hiểu rõ khoảng cách ấy trên quê hương mình: nhiều em thiếu máy tính, thiết bị thông minh hoặc Internet để thực hành tại nhà; ở trường, thiết bị và đường truyền cũng có lúc chưa đáp ứng yêu cầu. Bởi thế, đưa công nghệ số trường học đến với học sinh không thể chỉ là trang bị phần mềm rồi coi như hoàn thành chuyển đổi số. Cách làm phải bắt đầu từ những gì nhà trường đang có và năng lực của từng em.
Công nghệ có ích khi học sinh được thực hành
Thảo tận dụng thiết bị hiện có, tổ chức thực hành linh hoạt và chọn công cụ phù hợp thay vì chạy theo số lượng ứng dụng. Trong giờ Tin học, cô dùng Scratch, PowerPoint tương tác, Quizizz, Plickers, Canva cùng một số công cụ trí tuệ nhân tạo để tạo bài giảng, trò chơi và hoạt động tương tác. Cô cũng xây dựng sáng kiến kinh nghiệm về ứng dụng phần mềm để dạy tốt môn Tin học lớp 4.
Thước đo đáng chú ý không phải học sinh đã nhìn thấy bao nhiêu ứng dụng, mà là các em làm được gì sau giờ học. Những em ban đầu rụt rè trước máy tính dần biết tạo sản phẩm, tự sửa lỗi và hoàn thành bài tập. Thảo còn hướng dẫn học sinh tham gia các sân chơi trực tuyến như Trạng nguyên tiếng Việt, Violympic và IOE, mở rộng cơ hội luyện tập ngoài tiết học. Theo Thảo, điều quan trọng là chọn công cụ giúp học sinh hiểu bài, chủ động khám phá và vận dụng kiến thức.
Hai mươi ba năm biến trăn trở thành sáng kiến
Nếu công nghệ là một hướng đổi mới trong lớp học, hành trình của cô Nguyễn Thanh Hoa cho thấy đổi mới còn đòi hỏi sự bền bỉ và hiểu biết sâu về địa phương. Phó Hiệu trưởng phụ trách chuyên môn Trường Phổ thông nội trú Tiểu học và Trung học cơ sở Mường Hung, Sơn La, cô đã có 23 năm gắn bó với giáo dục vùng cao. Những năm đầu công tác, nỗi lo không chỉ là thiếu điều kiện dạy học mà còn là học sinh bỏ học giữa chừng. Cô cùng đồng nghiệp đến từng bản, vận động gia đình cho con tiếp tục đến lớp.
Qua nhiều vị trí công tác, trong đó có 17 năm làm Tổng phụ trách Đội, Hoa chú trọng tạo sân chơi văn hóa, văn nghệ, thể thao để học sinh được giao lưu, trải nghiệm và tự tin thể hiện mình. Từ những trăn trở trong dạy học và quản lý, cô xây dựng 11 sáng kiến chuyên môn. Con số ấy đáng kể, nhưng điều quan trọng hơn là mỗi giải pháp phải phù hợp với điều kiện trường và giúp học sinh tiến bộ. Hoa cùng Thảo nằm trong số 34 nhà giáo được tuyên dương trong chương trình “Chia sẻ cùng thầy cô” năm 2026.
Sáng kiến phải tạo chuyển biến trong lớp học
Hai câu chuyện gợi ra một tiêu chuẩn thiết thực cho sáng kiến giáo dục: vấn đề nào cần giải quyết, học sinh nào được hưởng lợi, và thay đổi có thể nhận ra ở đâu? Với Thảo, đó là giúp học sinh vùng khó tiếp cận công nghệ và hình thành kỹ năng qua thực hành. Với Hoa, đó là tổ chức dạy học, hoạt động trải nghiệm và quản lý phù hợp với hoàn cảnh từng nhóm học sinh, thay vì áp dụng máy móc cách làm của nơi thuận lợi hơn.
Đây cũng là cách nhìn đúng đắn về đổi mới dạy học: công nghệ không thể thay thế sự kiên nhẫn của giáo viên, còn sáng kiến sẽ thành hình thức nếu không tháo gỡ vướng mắc thật. Hoa mong muốn phát triển những chương trình giáo dục địa phương gần gũi, đưa văn hóa, lịch sử, con người và vẻ đẹp quê hương vào hoạt động trong trường. Khi tri thức gắn với cuộc sống của học sinh, đổi mới mới có cơ hội duy trì lâu dài.
