FTA Index là gì và vì sao đang trở thành “thước đo quyền lực” mới?
Bộ chỉ số FTA Index là hệ thống đánh giá toàn diện việc thực thi các hiệp định thương mại tự do của Việt Nam ở cấp địa phương, nhằm đo mức độ tận dụng cam kết mở cửa thị trường, năng lực hội nhập và đóng góp vào tăng trưởng ngoại thương, qua đó tạo căn cứ xếp hạng, khen thưởng và điều chỉnh chính sách phát triển kinh tế đối ngoại. Chính phủ không xây dựng FTA Index để có thêm một bảng xếp hạng cho đẹp báo cáo; đây là bước đi mang tính “định vị lại” trách nhiệm và năng lực thực thi hiệp định thương mại ở từng tỉnh, thành. Việc Bộ Công Thương hoàn thiện Bộ chỉ số FTA Index năm 2025 theo chỉ đạo của Chính phủ cho thấy mức độ coi trọng công cụ này trong quản lý nhà nước về hội nhập kinh tế quốc tế. Ai dẫn đầu FTA Index, về thực chất, là đang dẫn đầu trong khả năng biến khu vực kinh tế tự do thành lợi thế tăng trưởng ngoại thương Việt Nam.
Sự kiện công bố FTA Index tại Hà Nội: Tín hiệu chính trị rõ ràng
Lễ công bố Bộ chỉ số FTA Index năm 2025 sẽ diễn ra vào ngày 18/8/2026 tại Trung tâm Hội nghị Quốc tế, số 11 Lê Hồng Phong, Ba Đình, Hà Nội. Việc tổ chức tại địa điểm mang tính biểu tượng và có sự tham dự của Lãnh đạo Chính phủ, các bộ ngành, 34 địa phương cùng đại diện doanh nghiệp, tổ chức quốc tế với quy mô hơn 300 đại biểu cho thấy FTA Index không còn là việc nội bộ của ngành công thương, mà là “chủ đề quốc gia” về hội nhập. Theo kế hoạch, Thủ tướng sẽ trực tiếp trao Bằng khen cho các tỉnh, thành có thành tích trong đánh giá kết quả thực hiện các FTA; đồng thời, Bộ Công Thương phối hợp Bộ Nội vụ lựa chọn một số địa phương tiêu biểu để vinh danh. Thông điệp ở đây rất rõ: ai tận dụng tốt FTA sẽ được ghi nhận ở cấp cao nhất, và FTA Index trở thành kênh thể hiện uy tín chính sách địa phương trước nhà đầu tư.
17 FTA và ngoại thương Việt Nam tiệm cận mốc 1.000 tỷ USD: Địa phương nào hưởng lợi nhiều nhất?
Việt Nam đang thực thi 17 hiệp định thương mại tự do song phương và đa phương với hơn 60 nền kinh tế, thiết lập quan hệ thương mại tự do với nhiều đối tác hàng đầu thế giới. Kết quả là quy mô xuất nhập khẩu năm 2025 đạt trên 930 tỷ USD, tăng 18,2% so với năm trước, với xuất khẩu tăng 17% và nhập khẩu tăng 19,4%, đưa ngoại thương Việt Nam tiệm cận mốc 1.000 tỷ USD. Một câu nói đáng trích: "Quy mô xuất nhập khẩu trong năm 2025 cán mốc trên 930 tỷ USD, tăng 18,2%, tương ứng tăng trên 143 tỷ USD so với năm trước". Tuy nhiên, không phải địa phương nào cũng tận dụng khu vực kinh tế tự do như nhau. FTA Index 2024 từng vinh danh 10 địa phương dẫn đầu, gồm Cà Mau, Thanh Hóa, Bình Dương, Khánh Hòa, Trà Vinh, Long An, Hà Giang, Bạc Liêu, Ninh Bình và Điện Biên. Điều này cho thấy nhiều tỉnh ngoài các “đầu tàu” truyền thống đang âm thầm vươn lên bằng chiến lược xuất khẩu gắn với FTA.
FTA Index: Công cụ tái phân bổ cơ hội trong bản đồ thương mại tự do
Khác với cách nhìn FTA như câu chuyện thuần tuý ở tầm quốc gia, FTA Index chuyển trọng tâm sang địa phương: từng tỉnh, thành được khảo sát, chấm điểm và so sánh về mức độ thực thi hiệp định thương mại. Tháng 4 năm ngoái, lần đầu tiên bộ chỉ số đánh giá kết quả thực hiện các FTA của địa phương – FTA Index 2024 – đã được công bố, mở ra cuộc đua mới giữa các địa phương trong việc tối đa hóa lợi ích từ khu vực kinh tế tự do. Chính phủ đã yêu cầu Bộ Công Thương khảo sát toàn bộ tỉnh, thành và báo cáo kết quả FTA Index lên Thủ tướng, cho thấy đây không phải phong trào nhất thời mà là cơ chế giám sát liên tục. Từ góc nhìn chính sách, FTA Index đang tạo ra một “đường ranh” mới: địa phương nào coi FTA là trụ cột chiến lược sẽ có cơ hội tái định vị trên bản đồ ngoại thương Việt Nam; ai xem nhẹ sẽ bị tụt lại.
Từ FTA Index 2025 tới EFTA: Bước tiếp theo của hành trình hội nhập
Việc công bố FTA Index 2025 vào tháng 8/2026 chỉ là một mắt xích trong chuỗi hội nhập sâu hơn của Việt Nam. Mới đây, Việt Nam và bốn nước thuộc khối EFTA đã tuyên bố kết thúc đàm phán hiệp định thương mại tự do song phương; khi hiệp định này được ký và thực thi, tổng số FTA đang thực thi sẽ tăng lên 18. Cùng lúc, hai FTA khác với ASEAN – Canada và Mercosur đang trong quá trình đàm phán, nâng tổng số FTA Việt Nam đã tham gia lên 20. Điều này đặt ra áp lực mới lên FTA Index: nếu bộ chỉ số không kịp cập nhật, các địa phương sẽ thiếu “la bàn” để điều chỉnh chiến lược, doanh nghiệp thiếu dữ liệu để chọn thị trường. Kết luận hợp lý là FTA Index phải trở thành cơ chế thường niên, gắn chặt với các vòng đàm phán FTA mới. Chỉ khi đó, ngoại thương Việt Nam mới tận dụng đầy đủ những cánh cửa đã mở từ mạng lưới hiệp định thương mại.
