FTA Index: Từ thước đo kỹ thuật đến “bàn cân” năng lực hội nhập
FTA Index 2025 là bộ chỉ số đánh giá mức độ và chất lượng thực thi các hiệp định thương mại tự do tại từng địa phương, qua đó phản ánh năng lực hội nhập kinh tế quốc tế, khả năng tận dụng ưu đãi FTA và hiệu quả hỗ trợ doanh nghiệp tham gia chuỗi thương mại toàn cầu.
Ngày 18/8/2026, Bộ Công Thương công bố Bộ chỉ số đánh giá kết quả thực thi các hiệp định thương mại tự do tại các địa phương năm 2025 (FTA Index 2025) tại Hà Nội. Đây không chỉ là một sự kiện kỹ thuật mà là tín hiệu chính trị: hội nhập đã bước sang giai đoạn “thi xem ai thực thi tốt hơn”, chứ không còn dừng ở việc ký kết hiệp định. Theo báo cáo, FTA Index được xây dựng với mục tiêu cung cấp một chỉ số đánh giá FTA khách quan và minh bạch về hiệu quả thực thi các hiệp định thương mại tự do tại cấp địa phương. Nói cách khác, đây là thước đo đặt các tỉnh, thành lên cùng một mặt phẳng so sánh, buộc chính quyền không thể nói chung chung về hội nhập mà phải cho thấy kết quả cụ thể.
Kết quả FTA Index 2025 cho thấy chất lượng thực thi các FTA tại địa phương tiếp tục được cải thiện, tạo động lực thúc đẩy các tỉnh, thành phố quan tâm hơn đến hội nhập kinh tế quốc tế. Điểm trung bình của 34 địa phương đạt 21,66 điểm – con số này vừa là thành tích khởi đầu, vừa phơi bày khoảng cách lớn giữa nhóm dẫn đầu và phần còn lại. Chính khoảng cách đó mới là điều đáng bàn, vì nó chỉ ra rằng hội nhập không lợi đều cho tất cả nếu mỗi địa phương không tự nâng chuẩn thực thi FTA.
5 địa phương tiêu biểu: Vì sao họ bứt phá trong thực thi FTA?
Thông báo ngày 18/8 khẳng định Đồng Nai, TP.HCM, Hà Nội, Hải Phòng và Tuyên Quang là 5 địa phương có thành tích tiêu biểu trong thực thi FTA theo FTA Index 2025. Điều đáng chú ý là nhóm này không đồng nhất về trình độ phát triển: có hai đầu tàu kinh tế, hai đô thị cảng – trung tâm logistics, và một tỉnh miền núi. Điều đó cho thấy thành tích FTA không đơn thuần phụ thuộc mức độ giàu có, mà phụ thuộc cách tổ chức thực thi và mức độ chủ động của chính quyền địa phương.
Nhìn sang bảng xếp hạng, top 10 về điểm số FTA Index 2025 gồm Hải Phòng (35,62 điểm), Tuyên Quang (33,61 điểm), Thanh Hóa (30,93 điểm), Vĩnh Long, Cà Mau, Lai Châu, Thái Nguyên, Nghệ An, Hà Nội (25,39 điểm) và Đắk Lắk. Việc Hải Phòng và Tuyên Quang đứng đầu bảng xếp hạng cho thấy hai điểm quan trọng. Thứ nhất, lợi thế cảng biển và hạ tầng logistics có thể được chuyển hóa thành điểm số FTA cụ thể nếu địa phương biết xây hệ sinh thái hỗ trợ xuất nhập khẩu. Thứ hai, một tỉnh miền núi như Tuyên Quang vẫn có thể vươn lên top đầu, nếu biến FTA thành chương trình hành động của cả hệ thống, thay vì chỉ là khẩu hiệu.
Đồng Nai và TP.HCM – những trung tâm công nghiệp lớn – xuất hiện trong nhóm tiêu biểu là điều dễ hiểu: họ có cộng đồng doanh nghiệp xuất khẩu đông, sẵn nhu cầu tận dụng ưu đãi thuế quan. Nhưng Hà Nội và Hải Phòng cho thấy một xu hướng khác: dịch chuyển từ lợi thế hành chính và cảng biển sang năng lực thực thi thể chế FTA. Tuyên Quang là trường hợp phản biện mạnh mẽ nhất cho quan điểm “tỉnh nghèo thì khó hội nhập”: khi có chiến lược rõ và phối hợp tốt với doanh nghiệp, địa phương vẫn có thể tạo dấu ấn chính sách trong FTA Index.
Thanh Hóa và câu chuyện đi lên nhờ tận dụng FTA
Trong cuộc chơi FTA Index 2025, Thanh Hóa nổi lên như một “ngôi sao đang lên” khi xếp thứ ba trong số 34 tỉnh, thành phố được đánh giá. Điều này không phải may mắn, mà là kết quả của một chiến lược hội nhập rõ ràng gắn trực tiếp với xuất khẩu. Báo cáo cho thấy Thanh Hóa duy trì đà tăng trưởng ngoại thương mạnh mẽ trong giai đoạn 2021–2025, với tốc độ tăng xuất khẩu bình quân hàng năm ở mức hai con số. Chính việc gắn FTA với mục tiêu thương mại cụ thể đã đưa tỉnh này vào nhóm dẫn đầu.
Một yếu tố cốt lõi trong thành tích của Thanh Hóa là doanh nghiệp trong tỉnh sử dụng hiệu quả ưu đãi thuế quan từ các hiệp định như EVFTA, CPTPP, UKVFTA, qua đó nâng sức cạnh tranh và mở rộng thị phần tại các thị trường tiêu chuẩn cao. Nói cách khác, FTA ở đây không dừng ở văn bản, mà đã trở thành công cụ giảm chi phí và mở cửa thị trường cho hơn 300 doanh nghiệp xuất khẩu địa phương. Điểm số FTA Index cao là hệ quả logic của quá trình đó.
Câu chuyện Thanh Hóa gửi một thông điệp rõ: nếu chỉ dừng ở tuyên truyền về hội nhập, địa phương sẽ khó tạo khác biệt. Chỉ khi chính quyền chủ động “đồng hành tới cùng” – từ cập nhật quy tắc xuất xứ, hướng dẫn tận dụng ưu đãi, đến giải quyết vướng mắc thủ tục cho doanh nghiệp – thì lợi ích FTA mới thật sự phản ánh lên chỉ số đánh giá FTA. FTA Index vì thế là “tấm gương” cho thấy địa phương nào nối kết tốt nhất giữa chính sách và hành động của doanh nghiệp.
Từ kinh nghiệm nhóm dẫn đầu đến công thức nhân rộng cho cả nước
Tính đến tháng 8/2026, Việt Nam đã tham gia nhiều hiệp định thương mại tự do khác nhau, từ các FTA song phương đến các FTA thế hệ mới với tiêu chuẩn cao. Đây là cơ hội lớn nhưng cũng tạo áp lực cho các địa phương: nếu không kịp thời nâng năng lực thực thi, khoảng cách giữa nhóm dẫn đầu và phần còn lại trong FTA Index sẽ ngày càng rộng. Câu hỏi quan trọng không còn là “ký bao nhiêu FTA”, mà là “bao nhiêu FTA được biến thành tăng trưởng tại từng tỉnh”.
Nhìn từ nhóm Đồng Nai, TP.HCM, Hà Nội, Hải Phòng, Tuyên Quang và Thanh Hóa, có thể thấy một số mẫu số chung trong thực thi FTA địa phương: coi FTA Index là công cụ quản trị chứ không phải cuộc thi phong trào; xây cơ chế phối hợp chặt giữa chính quyền và cộng đồng doanh nghiệp; và gắn thực thi FTA với ngành hàng, thị trường mục tiêu thay vì chương trình tuyên truyền chung chung. Đây là những thực hành tốt mà các tỉnh, thành khác có thể thích nghi, thay vì sao chép máy móc.
FTA Index được thiết kế để đánh giá khách quan, minh bạch về hiệu quả thực thi hiệp định thương mại tự do ở cấp địa phương. Nhưng nếu chỉ xem đó là bảng xếp hạng, chúng ta bỏ lỡ giá trị quan trọng nhất: nó là bản đồ chỉ ra điểm mạnh, điểm yếu cụ thể của từng nơi. Khi Việt Nam ngày càng tham gia nhiều FTA mới, chính quyền địa phương nào dám dùng chỉ số đánh giá FTA như một tấm “phiếu thi” nghiêm túc để điều chỉnh chính sách, địa phương đó sẽ có cơ hội bứt phá – như cách Thanh Hóa, Tuyên Quang hay Hải Phòng đang làm.
