Tại sao gốm sứ làng nghề phải trở thành đại sứ văn hóa
Chiến lược biến sản phẩm OCOP gốm của các làng nghề văn hóa Hà Nội thành “đại sứ văn hóa” là quá trình tái định vị toàn diện: từ hàng hóa thủ công thuần túy sang những tác phẩm mang câu chuyện di sản thủ công Việt, gắn với chuẩn chất lượng, thiết kế hiện đại và vai trò quà tặng đối ngoại trên thị trường toàn cầu. Hà Nội không thiếu sản phẩm đẹp; điều còn thiếu là tư duy coi mỗi chiếc bình, bộ ấm chén, mỗi họa tiết men là một lời giới thiệu về bản sắc Thăng Long – Hà Nội. Chính vì vậy, thành phố đang chọn hướng đi đặt văn hóa và kể chuyện thiết kế lên vị trí trung tâm, thay vì tiếp tục cạnh tranh bằng sản lượng và giá rẻ – một con đường đã bộc lộ giới hạn trong bối cảnh hội nhập.
OCOP gốm Bát Tràng: từ hàng hóa đến tặng phẩm ngoại giao
Bộ sản phẩm gốm men suối ngọc đạt chuẩn OCOP 5 sao của Bát Tràng đang là ví dụ sống động cho bước chuyển từ “sản phẩm làng nghề” sang “tặng phẩm ngoại giao” của Hà Nội. Dưới bàn tay nghệ nhân Trần Đức Tân, kỹ thuật vuốt nặn, phối men cổ truyền được kết hợp sáng tạo với tinh thần thời đại, giúp thương hiệu gốm sứ không chỉ duy trì di sản mà còn kể câu chuyện mới về làng nghề. Câu nói của ông Tân – “Mỗi tác phẩm là một câu chuyện, là một tinh thần, là sự sống của làng gốm trong hình hài hôm nay” – cho thấy hạt nhân của chiến lược này chính là storytelling. Chương trình OCOP trở thành “tấm giấy thông hành” để bộ sản phẩm OCOP gốm 5 sao ký hợp đồng xuất khẩu chính ngạch sang Ấn Độ, chứng minh rằng khi di sản đi cùng chuẩn chất lượng quốc gia, sản phẩm thủ công có thể bước vào những thị trường rộng lớn và khó tính.
Xây dựng thương hiệu gốm sứ trên nền di sản thủ công Việt
Hà Nội được mệnh danh là “đất trăm nghề”, với khoảng 1.350 làng nghề và làng có nghề, hội tụ 6/7 nhóm ngành nghề nông thôn. Đây không chỉ là lợi thế kinh tế mà còn là kho tàng di sản thủ công Việt: 175 di sản làng nghề cần ưu tiên bảo vệ, 11 di sản văn hóa phi vật thể quốc gia và 415 nghệ nhân nòng cốt. Trong bức tranh đó, thương hiệu gốm sứ – tiêu biểu là Bát Tràng – đang đứng trước bài toán cấp bách về sở hữu trí tuệ và nhận diện số. Dù đã có 337 làng nghề, nghề truyền thống được công nhận, nhiều sản phẩm vẫn mang dáng dấp hàng hóa thương mại thường, thiếu thẩm mỹ sang trọng, bao bì chưa được chuẩn hóa, hồ sơ số hóa và mã QR truy xuất nguồn gốc còn trống. Thành phố vì thế chủ động trợ lực 84 làng nghề xây dựng thương hiệu, đăng ký bảo hộ nhãn hiệu tập thể và nhãn hiệu chứng nhận – bước đi mang tính cấu trúc chứ không chỉ là hỗ trợ đơn lẻ.
Từ kinh tế làng nghề sang hệ sinh thái sáng tạo và du lịch trải nghiệm
Kinh tế làng nghề Hà Nội hiện tạo việc làm ổn định cho khoảng 800.000 lao động với thu nhập cao hơn 1,3–1,5 lần so với làm nông nghiệp thuần túy, đóng góp giá trị sản xuất hàng chục nghìn tỷ đồng mỗi năm. Nhưng nếu chỉ dừng ở sản xuất hàng hóa, con số này sẽ nhanh chạm trần. Thành phố đang buộc làng nghề phải chuyển dịch sang mô hình kinh tế sáng tạo, kết hợp bảo hộ nhãn hiệu với phát triển du lịch trải nghiệm. Việc công nhận 16 trung tâm thiết kế sáng tạo, giới thiệu và bán sản phẩm OCOP, cùng 27 điểm du lịch gắn với làng nghề, trong đó 8 làng nghề trở thành điểm du lịch chính thức, cho thấy định hướng “bán trải nghiệm văn hóa” hơn là “bán sản phẩm”. Dưới góc nhìn dịch vụ, yêu cầu mới là kể câu chuyện di sản, thổi hồn vào không gian làm nghề để chạm cảm xúc du khách, thay vì bày bán hàng loạt sản phẩm thiếu ngữ cảnh văn hóa.
Đề án quà tặng Thủ đô: chuẩn hóa để nâng giá trị văn hóa và kinh tế
Những nỗ lực kể trên đang được gom lại trong một khung chính sách: Đề án quà tặng Hà Nội. Thành phố khẩn trương xây dựng đề án này để chuẩn hóa bao bì, chất lượng và hồ sơ nhận diện cho sản phẩm OCOP phục vụ ngoại giao, đồng thời giải quyết căn cơ các điểm nghẽn hiện tại. Mục tiêu là tuyển chọn 20–30 sản phẩm, bộ sản phẩm hoặc mẫu thiết kế tiêu biểu nhất làm danh mục quà tặng chính thức của Thủ đô. Khi hoàn thành bảo hộ nhãn hiệu cho 84 làng nghề, Hà Nội có nền tảng để hoàn thiện hệ sinh thái liên kết giữa chính quyền, doanh nghiệp và người làm nghề, đưa làng nghề trở thành trụ cột của kinh tế sáng tạo, đồng thời giữ gìn bản sắc Thăng Long – Hà Nội trong dòng chảy hội nhập. Việc xây dựng hệ thống quà tặng đồng bộ không chỉ phục vụ nghi thức ngoại giao, mà còn giúp chủ thể OCOP gia tăng giá trị kinh tế, nuôi dưỡng di sản cha ông và tạo sức sống mới cho làng nghề.
