Gốm sứ OCOP: từ đặc sản địa phương đến tài sản số
Gốm sứ OCOP là những sản phẩm gốm từ làng nghề truyền thống được chuẩn hóa về chất lượng, câu chuyện bản sắc và cách tiếp cận thị trường, để không chỉ hiện diện trong các gian hàng địa phương mà còn bước lên các nền tảng thương mại điện tử, trở thành sản phẩm địa phương mang giá trị kinh tế, văn hóa và du lịch bền vững trên môi trường số. Hệ sinh thái OCOP hiện đã đạt hơn 21.028 sản phẩm từ 3 sao trở lên, tạo nên một “kho tài nguyên” đặc sản địa phương có khả năng kể chuyện về vùng đất nơi sản phẩm được sinh ra. Khi các sản phẩm gốm sứ OCOP được đưa lên không gian trực tuyến, câu hỏi không còn là “làm sao bán được hàng”, mà là “làm sao để mỗi sản phẩm trở thành đại sứ cho bản sắc làng nghề”. Chính sự dịch chuyển này đang buộc các chủ thể OCOP chuyển từ tư duy sản xuất sang tư duy trải nghiệm, gắn nông nghiệp, văn hóa và du lịch trong một vòng tròn giá trị mới.
Livestream bán hàng: Nam Phù chứng minh bản sắc là lợi thế cạnh tranh
Nếu ai còn nghi ngờ sức mạnh của bán hàng livestream đối với làng nghề truyền thống, câu chuyện ở Nam Phù là lời phản biện thuyết phục. Tại đây, lãnh đạo xã cùng các chủ cơ sở sản phẩm OCOP trực tiếp xuất hiện trên sóng để livestream bán hàng trên môi trường số. Thay vì giới thiệu theo kiểu “đây là sản phẩm, đây là giá”, phiên phát sóng đầu tiên chọn cách kể về làng nghề bánh kẹo Nội Am: nghề hình thành từ năm 1965, nay có 183 hộ sản xuất, tạo việc làm ổn định cho gần 300 lao động và được công nhận là làng nghề Hà Nội năm 2022. Kết quả cho thấy, khi bản sắc được kể đúng, doanh số tự biết cách lên tiếng: gần 6.000 lượt xem, gần 1.000 tương tác và hơn 920 sản phẩm bánh được đặt mua trong một phiên livestream, có đơn lên tới 250 chiếc. Con số này không chỉ nói về hiệu quả kinh tế, nó khẳng định rằng người tiêu dùng sẵn sàng trả công cho câu chuyện, không chỉ cho chiếc bánh.
Mê Linh: công nghệ số không chỉ để quảng bá mà để vận hành cả làng nghề
Trong nhiều mô hình chuyển đổi số ở nông thôn, Mê Linh là ví dụ cho thấy công nghệ chỉ có ý nghĩa khi đi xuyên suốt quy trình từ sản xuất tới tiêu thụ. Tối 14/8, UBND xã Mê Linh tổ chức livestream giới thiệu sản phẩm OCOP “Hoa tươi bất tử 3T Mê Linh” trên fanpage của xã, với sự tham gia trực tiếp của Phó Chủ tịch xã và các nghệ nhân để vừa giới thiệu sản phẩm, vừa chia sẻ quy trình sản xuất và hướng dẫn người tiêu dùng tiếp cận các kênh mua hàng chính thức. Quan trọng hơn, trước đó xã đã triển khai chương trình 100 ngày hỗ trợ chuyển đổi số cho hộ kinh doanh, doanh nghiệp nhỏ và làng nghề truyền thống, kèm Tổ chuyển đổi số cộng đồng “cầm tay chỉ việc” về thanh toán không tiền mặt, quản lý bán hàng, hóa đơn điện tử, quảng bá và tiêu thụ trên nền tảng số. Mê Linh không coi livestream là một chiến dịch lẻ, mà là mắt xích trong chuỗi thương mại điện tử cho sản phẩm địa phương, giúp các chủ thể OCOP nắm công nghệ thay vì bị công nghệ áp đặt.
Khi sản phẩm kể chuyện: gốm sứ OCOP như những "đại sứ" vùng đất
Cốt lõi của chương trình OCOP không phải là thêm một chứng nhận để dán lên bao bì, mà là yêu cầu mỗi sản phẩm phải kể được câu chuyện về nơi mình sinh ra. Với hơn 21.000 sản phẩm từ 3 sao trở lên, mỗi đặc sản – từ gói trà, chai nước mắm đến đồ thủ công – đều có tiềm năng trở thành điểm chạm giữa du khách và văn hóa địa phương. Khi được đưa lên không gian số, câu chuyện này càng quan trọng: người mua ở xa không thể “ngửi mùi đất” hay “nghe tiếng lò gốm” ngoài màn hình, họ chỉ có thể cảm được bằng lời kể, hình ảnh và trải nghiệm trực tuyến. Đó là lý do các đề án mới đặt mục tiêu biến sản phẩm OCOP thành “đại sứ du lịch”, xây bản đồ số gắn sản phẩm với điểm đến, phát triển mô hình du lịch nông thôn và ứng dụng công nghệ trong kinh doanh. Với gốm sứ OCOP, mỗi chiếc bình, mỗi bộ chén không chỉ là vật dụng; nếu được kể đúng, chúng là lời mời đến thăm làng nghề, là tấm danh thiếp sống động của vùng đất.
Tương lai gốm sứ OCOP trên nền tảng số: thắng bằng chiều sâu chứ không phải chiêu trò
Nhìn vào Nam Phù và Mê Linh, dễ thấy một mẫu số chung: bán hàng livestream chỉ hiệu quả lâu dài nếu dựa trên năng lực sản xuất ổn định, câu chuyện bản sắc rõ ràng và sự đồng hành của chính quyền. Nam Phù đã nói thẳng định hướng: “Chính quyền mở đường, hỗ trợ kết nối; người dân làm chủ công nghệ và làm chủ thị trường”. Xã đặt kế hoạch đưa 100% sản phẩm tiêu biểu lên các nền tảng thương mại điện tử, duy trì tối thiểu một phiên livestream mỗi tuần để giữ nhịp kết nối thị trường. Mê Linh dự tính khoảng 15 buổi livestream cho các sản phẩm OCOP như hoa hồng, cây giống, bưởi đỏ Đông Cao trên Facebook, TikTok, YouTube, Zalo và các sàn thương mại điện tử. Nếu gốm sứ OCOP bước theo lộ trình đó, tương lai của làng nghề sẽ không nằm trong những chuyến xe chở hàng đi buôn, mà trong các luồng dữ liệu, đơn đặt hàng và câu chuyện được kể đều đặn trên môi trường số. Lợi thế không đến từ việc lên mạng sớm hơn người khác, mà từ việc lên mạng với một sản phẩm đủ chiều sâu để người mua, dù ở đâu, vẫn cảm thấy mình đang chạm vào một vùng đất thực sự.
