Chính sách giáo dục mới: Tuyên chiến với bệnh thành tích và cuộc thi hình thức
Chính sách giáo dục mới cắt giảm triệt để các cuộc thi, kỳ thi không cần thiết và hồ sơ hành chính rườm rà là định hướng quản lý tập trung vào dữ liệu, chất lượng nuôi dưỡng – dạy học và giảm áp lực giáo viên, thay cho mô hình chạy theo thành tích qua vô số phong trào, báo cáo và giải thưởng hình thức.
Bộ GD-ĐT đã yêu cầu các Sở GD-ĐT tập trung triển khai, chỉ đạo, hướng dẫn các cơ sở giáo dục mầm non thực hiện những nhiệm vụ này ngay từ năm học 2026–2027. Về cải cách hành chính, Bộ nhấn mạnh phải cắt giảm triệt để hồ sơ, sổ sách, báo cáo trùng lặp, hình thức; từ học kỳ I năm học 2026–2027, tuyệt đối không phát sinh hồ sơ ngoài quy định của Bộ. Đây là bước đi thể hiện quyết tâm chuyển trọng tâm từ "đầy tủ giấy" sang "đủ dữ liệu và chất lượng lớp học".
Đồng thời, Bộ GD-ĐT vừa có văn bản gửi UBND các tỉnh, thành về quản lý đội ngũ nhà giáo, cán bộ quản lý và nhân sự hỗ trợ giáo dục trong quá trình triển khai các quy định mới và sắp xếp cơ sở giáo dục. Nói cách khác, chủ trương không dừng ở khẩu hiệu, mà gắn với sắp xếp lại bộ máy, phân công lại vai trò trong nhà trường để tránh "trên giảm, dưới vẫn tăng".
Giảm áp lực giáo viên: Từ núi hồ sơ đến lớp học có thời gian cho học sinh
Trọng tâm của đợt thay đổi này là giảm áp lực giáo viên, đặc biệt với giáo viên mầm non – lực lượng nhiều năm bị dồn vào góc khuất giữa chăm trẻ, làm hồ sơ và đối phó kiểm tra. Bộ yêu cầu cắt giảm triệt để hồ sơ, sổ sách, báo cáo trùng lặp, hình thức; đồng thời, trong công tác kiểm tra, giám sát phải loại bỏ các yêu cầu hồ sơ, báo cáo hành chính không cần thiết.
Ở chiều đánh giá, Bộ nhấn mạnh phải kiên quyết khắc phục bệnh thành tích, bảo đảm thực chất, hiệu quả; cắt giảm triệt để các cuộc thi và yêu cầu hồ sơ hành chính không cần thiết nhằm giảm áp lực cho giáo viên và nhà trường. Điều này đồng nghĩa, các cô giáo mầm non không còn bị "ép" tổ chức, luyện cho trẻ tham gia quá nhiều sân chơi phong trào chỉ để có thêm vài dòng "thành tích" trong báo cáo.
Khi bớt bị hành bởi giấy tờ, giáo viên có cơ hội quay trở lại đúng vai trò: chuẩn bị bài, quan sát từng đứa trẻ, điều chỉnh hoạt động theo nhu cầu thực. Với bậc mầm non, tiêu chí được xác định rõ: chất lượng nuôi dưỡng, chăm sóc, giáo dục trẻ, mức độ an toàn và hiệu quả quản trị nhà trường trở thành thước đo đánh giá. Đó mới là chuẩn mực chuyên môn, chứ không phải số trang hồ sơ.
Cắt giảm cuộc thi học sinh: Ít giải thưởng, nhiều thời gian học thật
Một thay đổi then chốt khác là cắt giảm cuộc thi học sinh và các kỳ thi không cần thiết. Bộ GD-ĐT yêu cầu cắt giảm triệt để các cuộc thi và yêu cầu hồ sơ, báo cáo hành chính không cần thiết nhằm giảm áp lực cho giáo viên và nhà trường. Nhiều năm qua, hệ thống giáo dục vốn bị kéo lệch bởi quá nhiều sân chơi phong trào, từ cấp trường, quận, tỉnh đến toàn quốc, nơi mục tiêu điểm số và giải thưởng lấn át nhu cầu học tập bình thường.
Theo định hướng mới, công tác kiểm tra, giám sát, tiếp nhận và xử lý phản ánh phải "khắc phục bệnh thành tích trong đánh giá, bảo đảm thực chất, hiệu quả". Cùng với đó, Bộ yêu cầu "drastically reduces unnecessary competitions and administrative paperwork and reports to lessen pressure on teachers and schools". Nói rõ hơn: chạy theo số lượng cuộc thi sẽ bị thay bằng đánh giá dựa trên dữ liệu, minh chứng, kết quả thực hiện nhiệm vụ.
Khi số lượng cuộc thi học sinh giảm, thời gian luyện đề, tập dượt báo cáo, văn nghệ khai mạc… sẽ trả về cho những giờ học bình thường, những hoạt động trải nghiệm do nhà trường chủ động thiết kế. Ít huy chương hơn nhưng có thể nhiều giờ đọc sách, nhiều giờ thí nghiệm, nhiều tiết học không bị ngắt quãng vì "chuẩn bị thi" – đó mới là lợi ích lâu dài cho người học.
Chuyển sang quản trị dữ liệu: Cơ hội và thách thức cho trường học
Để việc giảm hồ sơ không biến thành khoảng trống quản lý, Bộ GD-ĐT định hướng rõ ràng: chuyển từ quản lý chủ yếu bằng hồ sơ sang quản trị dựa trên dữ liệu. Ngành giáo dục được yêu cầu đẩy mạnh chuyển đổi số, ứng dụng công nghệ thông tin và trí tuệ nhân tạo; đảm bảo dữ liệu về trẻ em, phổ cập giáo dục mầm non, đội ngũ, cơ sở vật chất, tình trạng dinh dưỡng của trẻ phải "đúng, đủ, sạch, sống" để nhận diện vấn đề, dự báo rủi ro và điều chỉnh hoạt động.
Trên nguyên tắc "mỗi lần cập nhật dữ liệu, nhiều lần khai thác", nhà trường có thể giảm đáng kể các cuộc họp trực tiếp, các lần nộp báo cáo lặp đi lặp lại. Việc đánh giá cũng được yêu cầu dựa trên dữ liệu, minh chứng và kết quả thực hiện nhiệm vụ – nghĩa là thầy cô không cần "tô hồng" thành tích, mà tập trung cải thiện các chỉ số nuôi dưỡng, học tập, an toàn của học sinh.
Tuy nhiên, chuyển đổi số không phải cây đũa thần. Nếu hệ thống hạ tầng yếu, tập huấn nửa vời, nguy cơ là giấy tờ giảm trên bàn nhưng tăng trên màn hình. Chìa khóa nằm ở chỗ dùng công nghệ để giảm áp lực giáo viên, chứ không phải thêm một lớp thủ tục điện tử chồng lên hồ sơ giấy.
Triển khai từ năm học 2026–2027: Thầy trò được gì và cần cảnh giác điều gì?
Tất cả những thay đổi này không phải ý tưởng xa vời mà là nhiệm vụ cụ thể cho năm học 2026–2027, được Bộ GD-ĐT giao cho các Sở GD-ĐT, đặc biệt với khối giáo dục mầm non. Từ học kỳ I, quy định "tuyệt đối không phát sinh hồ sơ ngoài quy định của Bộ GD-ĐT" buộc các cấp trung gian phải chấm dứt tình trạng "sáng kiến" thêm sổ sách, phong trào.
Công tác kiểm tra, giám sát và tự đánh giá được yêu cầu thực hiện xuyên suốt, bảo đảm thực chất, hiệu quả; lấy chất lượng nuôi dưỡng, chăm sóc, giáo dục trẻ, mức độ an toàn và hiệu quả quản trị nhà trường làm thước đo. Đồng thời, phải kịp thời tiếp nhận, xử lý và phản hồi các phản ánh, kiến nghị về hoạt động giáo dục mầm non, xác định rõ trách nhiệm và thời hạn giải quyết.
Nếu được thực hiện nghiêm túc, giáo viên và học sinh có thể "thở phào": ít cuộc thi, ít giấy tờ, nhiều thời gian cho dạy – học chất lượng. Ngược lại, nếu các cấp trung gian né tránh, biến tướng, cắt giảm trên văn bản nhưng tạo thêm yêu cầu "miệng", gánh nặng vẫn đổ lên lớp học. Vì vậy, phụ huynh, giáo viên và quản lý cơ sở cần theo sát, lên tiếng khi chính sách giảm áp lực giáo viên bị bẻ cong – đó là cách tốt nhất để bảo vệ ý nghĩa của đợt cải cách này.
