Cắt giảm hội thi, hồ sơ: TP.HCM muốn thay đổi điều gì?
Chính sách giáo dục TP.HCM mới tập trung giảm hội thi không cần thiết và cắt giảm hồ sơ trường học nhằm thu hẹp các hoạt động mang tính hình thức, giảm áp lực học tập học sinh và hành chính cho giáo viên, đồng thời dành lại thời gian cho dạy học và chăm sóc học sinh.
Sở GD&ĐT TP.HCM đã ban hành văn bản yêu cầu các cơ sở giáo dục phổ thông giảm hồ sơ, sổ sách, hội họp, báo cáo trung gian và tinh gọn các kỳ thi, cuộc thi, hội thi cấp thành phố. Mục tiêu được nêu rất rõ: giảm thi cử, giảm hội thi không cần thiết, giảm thủ tục hành chính để giải phóng thời gian và nguồn lực cho dạy học, chăm sóc, giáo dục học sinh và phát triển chuyên môn giáo viên. Đây không phải là một động tác kỹ thuật, mà là một tuyên bố chính trị trong chính sách giáo dục TP.HCM: hệ thống phải dừng chạy theo thành tích và giấy tờ, quay về phục vụ người học.
Theo định hướng của Sở, việc “tinh gọn” không có nghĩa thu hẹp hoạt động giáo dục, mà là loại bỏ chủ nghĩa hình thức, bệnh thành tích và sức ép hành chính để thời gian và nguồn lực quay trở lại những hoạt động thực sự nâng chất lượng giáo dục. Nói cách khác, thành phố đang thừa nhận một thực tế: quá nhiều cuộc thi và quá nhiều báo cáo đã lấy mất giờ dạy và giờ học.
Giảm thi cử, hội thi: giảm áp lực học tập học sinh thế nào?
Điểm đột phá rõ nhất là chủ trương giảm hội thi không cần thiết dành cho học sinh. Đối với cấp trường, sẽ không còn tổ chức kỳ thi học sinh giỏi tràn lan, ngoại trừ trường hợp để phát hiện và tuyển chọn đội tuyển dự thi do cấp trên tổ chức. Nghĩa là, các kỳ thi “cho có” hoặc để trường ghi thành tích sẽ phải dừng lại.
Các cuộc thi, kỳ thi, hội thi do Sở tổ chức hoặc phối hợp chỉ được duy trì nếu thực sự cần thiết, nội dung phù hợp chương trình, đặc điểm tâm sinh lý lứa tuổi và điều kiện thực tế; đồng thời không huy động kinh phí, không gây áp lực tham gia đối với học sinh và cha mẹ học sinh. Nói thẳng, đây là cú chặn mạnh vào tình trạng “thi cho vui nhưng bắt đóng tiền và phải có giải”.
Chủ trương này còn nhắm đúng vào gốc rễ áp lực học tập học sinh: các phong trào mang tính hình thức, lặp lại, không cải thiện chất lượng nhưng lại tạo áp lực không cần thiết cho học sinh, giáo viên và nhà trường phải được rà soát và cắt bỏ. Sở đặt nguyên tắc kỳ thi và cuộc thi phải có mục tiêu rõ ràng, thiết thực, phù hợp đối tượng, bảo đảm hiệu quả, tránh áp lực và tránh mọi khoản đóng góp bắt buộc. Đây là thông điệp mạnh: quyền tham gia phải gắn với tinh thần tự nguyện, không đi kèm gánh nặng tài chính hay thành tích.
Từ sân chơi trải nghiệm đến thi giáo viên giỏi: thay đổi thước đo thành tích
Nếu trước đây nhiều sân chơi tiếng Anh, STEM, văn nghệ hay thể thao bị “nâng cấp” thành kỳ thi, thì TP.HCM giờ yêu cầu những hoạt động này phải được tổ chức theo tinh thần vui tươi, tự nguyện, thiết thực; không biến thành kỳ thi và không dùng kết quả, số lượng giải thưởng, thành tích làm căn cứ đánh giá chất lượng dạy học hoặc thi đua. Đây là bước cắt đứt mối liên hệ méo mó giữa thành tích phong trào và đánh giá nhà trường.
Với giáo viên, Sở cũng tuyên bố rõ: không tổ chức hội thi giáo viên giỏi cấp trường, cấp xã chỉ để lấy thành tích. Nếu cần tổ chức để chọn giáo viên dự thi các cấp cao hơn thì phải bảo đảm tính thiết thực, không tạo áp lực thừa và không sinh thêm hồ sơ, minh chứng vô nghĩa. Điều này chạm đúng nỗi mệt mỏi mà giáo viên lâu nay than phiền: thi giáo viên giỏi nhưng chủ yếu để hoàn thiện một bộ hồ sơ dày cộp.
Điểm quan trọng nữa là Sở yêu cầu các cơ sở giáo dục rà soát, giảm bớt các cuộc thi, giao lưu, phong trào mang tính hình thức, lặp lại, không trực tiếp nâng chất lượng giáo dục hoặc tạo áp lực không cần thiết. Quan điểm chính sách giáo dục TP.HCM ở đây khá rõ ràng: thành phố vẫn khuyến khích hoạt động trải nghiệm, phát triển phẩm chất, năng lực, nhưng chỉ giữ lại những hoạt động thực sự có ích, không phục vụ bệnh thành tích.
Cắt giảm hồ sơ trường học và bước chuyển sang hệ thống hồ sơ điện tử
Giảm hội thi không cần thiết chỉ là một nửa câu chuyện; nửa còn lại là cắt giảm hồ sơ trường học và áp lực báo cáo. Sở yêu cầu không tạo mới hoặc yêu cầu lập hồ sơ, tài liệu, biểu mẫu, báo cáo, minh chứng không có căn cứ pháp lý hoặc không thật sự cần thiết. Các cơ sở giáo dục cũng bị cấm yêu cầu giáo viên làm lại báo cáo trung gian hoặc báo cáo lại dữ liệu đã có trong cơ sở dữ liệu dùng chung của ngành, trừ khi có yêu cầu của cấp có thẩm quyền. Đây là động thái thẳng tay với tình trạng “mỗi nơi một biểu mẫu, mỗi đợt một báo cáo”.
Theo định hướng mới, hệ thống hồ sơ điện tử sẽ là trục chính để giảm khối lượng giấy tờ. Thành phố sẽ tiếp tục triển khai hồ sơ, tài liệu số theo lộ trình của Bộ GD&ĐT trong năm học 2026-2027, từng bước thay thế hồ sơ, tài liệu giấy bằng hồ sơ điện tử. Nguyên tắc được đặt ra: dữ liệu chỉ tạo một lần, dùng nhiều lần, liên thông, chia sẻ, không phát sinh thêm công việc hoặc chi phí cho giáo viên và cơ sở giáo dục.
Nếu được triển khai nghiêm túc, hệ thống hồ sơ điện tử không chỉ là bài toán công nghệ mà là cách “trả lại” nhiều giờ làm việc bị mất vào việc chép sổ, in báo cáo, nộp minh chứng. Một câu nói đáng trích dẫn là: “Nguyên tắc dữ liệu được tạo một lần, sử dụng nhiều lần, liên thông, chia sẻ, không phát sinh thêm công việc hoặc chi phí cho giáo viên và cơ sở giáo dục”. Nó cho thấy rõ mục tiêu: chuyển đổi số phải đi cùng giảm việc, chứ không phải thêm việc.
Tác động dài hạn và những điều cần canh chừng
Trong năm học 2026-2027, Sở đã quy định khung các kỳ thi, cuộc thi, hội thi cấp thành phố dành cho giáo dục phổ thông, đồng thời khẳng định sẽ tiếp tục điều chỉnh, bổ sung tùy tình hình thực tế theo quy định của cấp có thẩm quyền. Điều này cho thấy chính sách không đóng khung cứng mà mở cửa cho việc rà soát thường xuyên.
Về mặt tích cực, chính sách giáo dục TP.HCM mới có khả năng giảm đáng kể áp lực học tập học sinh và áp lực hành chính cho giáo viên. Cuộc thi, hội thi còn lại phải đáp ứng tiêu chí thiết thực, phù hợp, không gây áp lực, không huy động kinh phí bắt buộc và không dùng thành tích để đo chất lượng nhà trường. Nếu làm được, trường học sẽ gần hơn với vai trò cốt lõi: dạy tốt, học tốt, chăm lo đời sống tinh thần của học sinh.
Tuy vậy, rủi ro vẫn nằm ở khâu thực thi: bệnh thành tích có thể quay lại dưới hình thức khác, hồ sơ điện tử có thể bị biến thành “sổ sách số” nếu lãnh đạo cơ sở không dám bỏ bớt yêu cầu. Vì vậy, điều quan trọng tiếp theo không chỉ là văn bản mà là cơ chế giám sát, đánh giá, và cả việc lắng nghe phản hồi từ giáo viên, học sinh, phụ huynh. Khi đó, việc giảm hội thi không cần thiết, cắt giảm hồ sơ trường học và triển khai hệ thống hồ sơ điện tử mới thực sự chuyển hóa thành thay đổi trong từng tiết dạy, từng buổi học.
