Mạng lưới mới hướng ra ngoài lõi đô thị
Metro TP.HCM là mạng lưới đường sắt đô thị được quy hoạch để phục vụ đi lại trong thành phố, đồng thời kết nối các đô thị và đầu mối giao thông trong vùng. Theo kế hoạch được công bố, thành phố dự kiến khởi công 5 tuyến vào cuối năm 2026, đánh dấu bước chuyển từ mở rộng từng tuyến sang hình thành các hành lang liên kết rộng hơn. Danh sách gồm tuyến số 1 từ Suối Tiên đến khu vực thành phố mới Bình Dương; tuyến số 2 từ ga Tao Đàn đến Thủ Dầu Một; tuyến số 2 kéo dài từ Tham Lương tới khu đô thị Tây Bắc; tuyến Thủ Thiêm – Long Thành; và tuyến số 3 từ sân bay Tân Sơn Nhất đến Phú Hữu. Ý nghĩa đáng chú ý không chỉ là thêm đường ray: mạng lưới này có thể giúp người dân tiếp cận các khu vực xa trung tâm, nơi còn dư địa phát triển.
Đây là một kế hoạch đầu tư quy mô lớn, nhưng tuyên bố sẵn sàng khởi công không đồng nghĩa cả năm tuyến sẽ cùng bước vào thi công đúng một thời điểm. Tiến độ tiếp theo phụ thuộc vào các mốc phê duyệt được nêu: tuyến Thủ Thiêm – Long Thành dự kiến được thông qua trong tháng 11, còn các tuyến khác dự kiến hoàn tất phê duyệt muộn nhất trong tháng 12. Vì vậy, điều cần theo dõi không chỉ là lễ khởi công, mà còn là khả năng biến các mốc thủ tục thành công trình thực tế.
Các hành lang kết nối đáng chú ý
Ba hướng kết nối nổi bật trong danh sách là Bình Dương – Suối Tiên, Thủ Dầu Một – trung tâm TP.HCM và Tân Sơn Nhất – Phú Hữu. Tuyến số 1 nối khu vực thành phố mới Bình Dương với Suối Tiên, nơi có thể liên thông với tuyến metro hiện hữu. Tuyến metro Thủ Dầu Một được mô tả là nối từ ga Tao Đàn đến thành phố này; hướng đi ấy đưa kết nối đường sắt đô thị vượt khỏi ranh giới khu vực trung tâm. Trong khi đó, tuyến số 3 từ sân bay Tân Sơn Nhất đến Phú Hữu mở ra một hành lang giữa sân bay và khu vực có kết nối với đường sắt Thủ Thiêm – Long Thành. Đây là những hướng đi có ý nghĩa thực dụng: chúng có thể giúp người đi làm, đi học và hành khách sân bay có thêm lựa chọn bằng vận tải công cộng.
Hai tuyến còn lại bổ sung hướng mở rộng về phía tây bắc và kết nối liên vùng. Đoạn Tham Lương kéo dài tới khu đô thị Tây Bắc đưa một nhánh metro về khu vực có không gian phát triển; tuyến Thủ Thiêm – Long Thành được dự kiến phê duyệt trong tháng 11 và có mức đầu tư khoảng 134.000 tỷ đồng, lớn nhất trong nhóm được nêu. Cách sắp xếp các tuyến cho thấy tham vọng tạo mạng lưới thay vì những đoạn đường sắt tách rời. Giá trị của tham vọng đó sẽ phụ thuộc vào việc các điểm giao nhau và đầu mối được tổ chức thành kết nối thuận tiện cho hành khách.
Mốc khởi công chỉ là bước đầu
Thành phố đặt mục tiêu hoàn thành 255 km metro vào năm 2030 và hơn 500 km vào năm 2035. Những con số này cho thấy vì sao kế hoạch khởi công dồn vào cuối năm 2026 được xem là giai đoạn tăng tốc: nếu mạng lưới không được triển khai đều đặn, các mục tiêu chiều dài sẽ khó đạt. Tuy nhiên, mở rộng nhanh cũng làm cho việc phối hợp quy hoạch và triển khai hạ tầng trở thành yêu cầu quan trọng. Các tuyến phải được tính trong một mạng lưới có thể kết nối, thay vì chỉ hoàn thành từng công trình riêng lẻ. Với hành khách, khác biệt nằm ở chỗ có thể chuyển tuyến và tiếp cận điểm đến thuận tiện hay không, chứ không chỉ ở tổng số kilômét đường ray.
Do đó, kế hoạch 5 tuyến metro cần được đánh giá bằng cả tiến độ phê duyệt, khởi công lẫn khả năng hình thành kết nối hữu ích. Các hành lang đến Bình Dương, Thủ Dầu Một, Tây Bắc, Tân Sơn Nhất, Phú Hữu và Long Thành cho thấy mạng lưới tương lai hướng ra ngoài khu vực trung tâm. Nếu các mốc cuối năm 2026 được thực hiện và quy hoạch giữa các tuyến ăn khớp, metro có thể mở rộng lựa chọn nơi ở và cách đi lại cho người dân. Nếu không, những tuyến mới sẽ khó phát huy hết giá trị liên kết mà kế hoạch đang đặt ra.
