Năm tuyến, một tham vọng kết nối rộng hơn
Metro TP.HCM là mạng lưới đường sắt đô thị được quy hoạch để vận chuyển hành khách trong thành phố và kết nối các đô thị, đầu mối giao thông trong vùng. TP.HCM dự kiến bắt đầu xây dựng năm tuyến metro trước cuối năm 2026, gồm tuyến Thành phố mới Bình Dương–Suối Tiên, tuyến Tao Đàn–Thủ Dầu Một, đoạn Tham Lương–khu đô thị Tây Bắc, tuyến Thủ Thiêm–Long Thành và tuyến Tân Sơn Nhất–Phú Hữu.
Danh sách này cho thấy hướng mở rộng metro không còn bó hẹp trong việc đưa khách vào trung tâm: các tuyến được kỳ vọng nối những khu vực đô thị mới với nhau và với các đầu mối giao thông chiến lược. Thành phố đang bước vào giai đoạn đầu tư đường sắt đô thị mạnh nhất, với mục tiêu hoàn thành 255 km vào năm 2030 và hơn 500 km vào năm 2035. Đây là tham vọng lớn, nhưng mốc dự kiến khởi công không đồng nghĩa cả năm tuyến đã được phê duyệt hay chắc chắn thi công cùng lúc.
Theo kế hoạch được nêu, tuyến Thủ Thiêm–Long Thành có mức đầu tư lớn nhất, khoảng 134.000 tỷ đồng, dự kiến được phê duyệt trong tháng 11; các tuyến còn lại dự kiến được phê duyệt chậm nhất vào tháng 12. Cần phân biệt rõ lịch phê duyệt, khởi công và thời gian thi công của từng dự án: chúng không phải một tiến độ chung có thể áp dụng cho toàn mạng lưới.
Metro Bình Dương là mắt xích liên vùng, không phải thước đo cả mạng lưới
Trong nhóm dự án được nhắc tới, tuyến metro số 1 Thành phố mới Bình Dương–Suối Tiên nổi bật vì đưa mạng lưới vượt khỏi ranh giới nội đô. Ban Quản lý Đường sắt đô thị TP.HCM vừa công bố báo cáo đánh giá tác động môi trường của dự án; báo cáo nêu tổng mức đầu tư 88.875 tỷ đồng và thời gian thi công dự kiến khoảng 60 tháng. Đây là thông tin của riêng tuyến này, không phải ngân sách hay thời hạn cho cả năm tuyến.
Theo phương án quy hoạch, tuyến dài 32,8 km, có 19 nhà ga trên cao và kết thúc tại ga S17, cách ga Bến xe Suối Tiên của tuyến Bến Thành–Suối Tiên khoảng 1,9 km. Vì vậy, giá trị của metro Bình Dương nằm không chỉ ở việc tạo thêm một hành lang đi lại, mà còn ở khả năng nối tiếp với tuyến hiện hữu và các dự án đường sắt khác trong khu vực. Mức độ thuận tiện thực tế sẽ phụ thuộc vào chất lượng trung chuyển, kết nối xe buýt và cách tổ chức các ga.
Người đi làm từ khu vực Bình Dương có thể có thêm lựa chọn thay cho hành trình hoàn toàn dựa vào đường bộ; đồng thời, kết nối công cộng tốt hơn có thể khiến nơi ở xa trung tâm trở nên khả thi hơn. Nhưng lợi ích ấy không tự xuất hiện ngay khi công trường mở cửa: quãng đường đến ga, tần suất tàu và sự ăn khớp giữa các tuyến mới quyết định trải nghiệm hằng ngày.
Con số 830.000 lượt khách là dự báo riêng của tuyến số 1
Điểm dễ gây hiểu nhầm nhất là dự báo nhu cầu: báo cáo môi trường ước tính tuyến metro số 1 phục vụ khoảng 175.300 lượt khách mỗi ngày đêm vào năm 2030, tăng lên 357.386 vào năm 2040 và 830.191 vào năm 2050. Con số thường được làm tròn thành 830.000 lượt mỗi ngày là dự báo cho riêng tuyến Thành phố mới Bình Dương–Suối Tiên ở mốc 2050, không phải tổng lượng khách của năm tuyến hay toàn mạng lưới metro TP.HCM.
Dự báo tăng mạnh cho thấy kỳ vọng tuyến sẽ phục vụ một hành lang đô thị đang phát triển, nhưng cũng đặt ra yêu cầu phải mở rộng năng lực theo nhu cầu thực tế. Hai ga đầu tuyến S0B và S0A chưa được đề xuất đầu tư trong giai đoạn đầu; báo cáo cho biết chúng có thể được triển khai sau khi nhu cầu đi lại tăng. Đây là ví dụ cụ thể cho thấy ngay trong một dự án, phạm vi đầu tư cũng có thể chia giai đoạn.
Kế hoạch của tuyến này từng nêu dự kiến phê duyệt vào tháng 11/2026, khởi công tháng 12/2026 và hoàn thành trong năm 2030; trong khi báo cáo đánh giá tác động môi trường mới nêu thời gian thi công khoảng 60 tháng. Hai thông tin phản ánh các mốc và tài liệu khác nhau, nên cần theo dõi quyết định đầu tư chính thức trước khi xem chúng là lịch trình cuối cùng.
Thành công phụ thuộc vào thi công và kết nối, không chỉ số tuyến
Năm dự án có thể tạo bước ngoặt cho mở rộng metro nếu tiến độ phê duyệt chuyển thành các công trình có thể vận hành và liên thông. Tuy nhiên, mục tiêu 255 km vào năm 2030 và hơn 500 km vào năm 2035 là chỉ tiêu phát triển mạng lưới, còn 60 tháng và dự báo 830.191 lượt mỗi ngày là số liệu riêng của tuyến Bình Dương–Suối Tiên. Gộp chúng thành một tiến độ hoặc một dự báo chung sẽ khiến quy mô và mức độ chắc chắn của kế hoạch bị hiểu sai.
Điều người dân cần là một mạng lưới có thể dùng liền mạch: ga dễ tiếp cận, trung chuyển hợp lý và lịch chạy phù hợp với nhu cầu. Kế hoạch khởi công năm tuyến cho thấy TP.HCM muốn dùng đường sắt đô thị để nối các khu vực xa trung tâm và các đầu mối giao thông, thay vì chỉ bổ sung phương tiện trong lõi đô thị. Nhưng chỉ khi những mắt xích ấy được triển khai đồng bộ, các tuyến mới mới có thể thay đổi lựa chọn đi lại và nơi ở.
Tóm lại, kế hoạch khởi công năm tuyến trước cuối năm 2026 đáng chú ý vì đặt metro TP.HCM vào quy mô liên vùng. Tuyến metro số 1 Thành phố mới Bình Dương–Suối Tiên là một mắt xích quan trọng với thời gian thi công dự kiến 60 tháng và dự báo tối đa khoảng 830.000 lượt khách mỗi ngày vào năm 2050. Nhưng đó là dữ liệu của một dự án, không phải lời bảo đảm cho toàn mạng lưới; thước đo cuối cùng vẫn là tiến độ thực tế và khả năng kết nối hữu ích với hành khách.
