Năm tuyến trong kế hoạch, ba tuyến dự kiến khởi công tháng 12
Kế hoạch metro TP.HCM là chương trình phát triển các tuyến đường sắt đô thị nhằm kết nối trung tâm thành phố với những khu vực vệ tinh, đầu mối giao thông và các đô thị lân cận. Thành phố đặt mục tiêu khởi công năm tuyến vào cuối năm 2026, nhưng lịch dự kiến trong tháng 12 tập trung vào ba đoạn cụ thể: tuyến số 1 từ Thành phố mới Bình Dương đến Suối Tiên, tuyến số 2 từ Thủ Dầu Một đến TP.HCM và tuyến số 6 từ Tân Sơn Nhất đến Phú Hữu.
Danh mục năm tuyến còn gồm đoạn metro số 2 từ Tham Lương kéo dài tới khu đô thị Tây Bắc và tuyến Thủ Thiêm – Long Thành. Tuyến Thủ Thiêm – Long Thành dự kiến được phê duyệt trong tháng 11; các tuyến còn lại dự kiến được phê duyệt chậm nhất trong tháng 12. Vì vậy, mục tiêu khởi công năm tuyến cuối năm không đồng nghĩa cả năm tuyến đều có cùng thời điểm thi công: ba dự án được nêu rõ cho tháng 12, còn tiến độ từng dự án cần được theo dõi qua các bước phê duyệt tiếp theo.
Đây là giai đoạn thành phố tăng tốc đầu tư mạng lưới đường sắt đô thị, hướng tới hoàn thành 255 km vào năm 2030 và hơn 500 km vào năm 2035. Quy mô mục tiêu cho thấy khởi công chỉ là bước đầu; giá trị của kế hoạch sẽ phụ thuộc vào khả năng triển khai đồng bộ, nhất là tại các điểm kết nối giữa những tuyến mới với mạng lưới hiện hữu.
Ba hướng kết nối đáng chú ý
Tuyến số 1 đoạn Thành phố mới Bình Dương – Suối Tiên được quy hoạch như mắt xích nối khu vực Bình Dương với ga Bến xe Suối Tiên, nơi liên thông với tuyến Bến Thành – Suối Tiên hiện hữu. Tuyến dài khoảng 32,8 km, theo kế hoạch được mô tả có 24 nhà ga, gồm 11 ga trên cao và 13 ga ngầm. Nếu các kết nối vận hành thuận tiện, người đi từ khu vực Bình Dương có thêm lựa chọn tiếp cận mạng lưới metro thay vì phụ thuộc hoàn toàn vào đường bộ.
Metro Thủ Dầu Một là tuyến số 2 đoạn TP Thủ Dầu Một – TP.HCM, kết nối ga S5/C0 với ga Tao Đàn. Hành trình dài khoảng 33,2 km, đi qua 16 phường; hồ sơ môi trường nêu 17,7 km trên cao và 15,5 km đi ngầm, còn phương án thiết kế bố trí 24 nhà ga. Tuyến được nghiên cứu để tăng kết nối vận tải công cộng giữa Thủ Dầu Một, Thuận An và trung tâm, đồng thời giảm áp lực trên Quốc lộ 13 và các trục đường hiện hữu.
Tuyến số 6 giai đoạn 1, thường được gọi là metro Tân Sơn Nhất – Phú Hữu, dài khoảng 22,9 km, gồm 18,7 km đi ngầm và 4,2 km trên cao. Trong khi kế hoạch tổng thể còn nêu tuyến số 2 kéo dài về khu đô thị Tây Bắc và tuyến Thủ Thiêm – Long Thành, ba hướng được dự kiến khởi công trong tháng 12 có ý nghĩa rõ nhất với hành khách: nối Bình Dương, nối Thủ Dầu Một với trung tâm và kết nối sân bay với khu vực phía đông thành phố.
Metro Thủ Dầu Một: nhiều ga trung chuyển, nhưng giải phóng mặt bằng là phép thử
Điểm mạnh của tuyến Thủ Dầu Một – TP.HCM không chỉ nằm ở 24 nhà ga, mà còn ở khả năng trung chuyển. Tuyến bắt đầu tại ga S5/C0, kết nối với tuyến số 1 đoạn Thành phố mới Bình Dương – Suối Tiên, và kết thúc tại Tao Đàn, kết nối với tuyến Bến Thành – Tham Lương. Phương án còn nghiên cứu kết nối với các tuyến đường sắt đô thị khác tại một số nhà ga. Nếu các điểm nối này được thiết kế thuận tiện, hành khách có thể chuyển tuyến thay vì phải đi sâu vào trung tâm bằng phương tiện cá nhân.
Tuy nhiên, quy mô công trình cũng kéo theo tác động lớn đến người dân dọc hướng tuyến. Diện tích đất dự kiến bị ảnh hưởng khoảng 85,8 ha, liên quan đến 2.652 trường hợp; dự án bồi thường, hỗ trợ và tái định cư được nêu ở mức hơn 36.586 tỷ đồng. Công tác xác định ranh giới, kiểm kê, bồi thường và bố trí nơi ở mới vì thế không phải phần việc bên lề: đây là điều kiện quyết định tiến độ có thể đi từ kế hoạch khởi công sang thi công thực tế.
Tuyến dự kiến khởi công tháng 12/2026 và hoàn thành năm 2030. Với người đi lại, lợi ích sẽ được đo bằng thời gian tiết kiệm, khả năng chuyển tuyến và mức độ giảm tải cho các trục đường hiện hữu, chứ không chỉ bằng số ga trên bản vẽ. Thành phố cần công khai tiến độ giải phóng mặt bằng và bảo đảm tái định cư đúng quy định để mục tiêu kết nối không trở thành gánh nặng kéo dài cho các hộ bị ảnh hưởng.[1449823]
Khởi công là mốc mở đầu, không phải thước đo thành công
Năm tuyến dự kiến khởi công cuối năm 2026 cho thấy metro TP.HCM đang chuyển từ định hướng dài hạn sang giai đoạn chuẩn bị dự án cụ thể. Nhưng lịch khởi công chỉ có ý nghĩa khi đi cùng tiến độ phê duyệt, mặt bằng sạch, kết nối đồng bộ và phương án phục vụ hành khách rõ ràng. Với tuyến Thủ Dầu Một, khả năng nối nhiều tuyến là lợi thế lớn; với các đoạn từ Bình Dương và Tân Sơn Nhất, hiệu quả sẽ phụ thuộc vào việc các đầu mối trung chuyển được tổ chức thuận tiện.
Kết luận, ba hướng dự kiến khởi công trong tháng 12 là Bình Dương – Suối Tiên, Thủ Dầu Một – TP.HCM và Tân Sơn Nhất – Phú Hữu; hai tuyến còn lại trong kế hoạch năm tuyến gồm đoạn Tham Lương – khu đô thị Tây Bắc và Thủ Thiêm – Long Thành. Đây là bước mở rộng đáng kể, nhưng thành phố chỉ biến được mục tiêu thành lợi ích thiết thực nếu tiến độ xây dựng, bồi thường và kết nối giữa các tuyến cùng được bảo đảm.
