Làn sóng vàng rời Mỹ: Không chỉ là câu chuyện logistics
Làn sóng vàng rời Mỹ là xu hướng nhiều ngân hàng trung ương chủ động rút hoặc tái phân bổ dự trữ vàng khỏi các kho lưu trữ tại New York và Bắc Mỹ, nhằm giảm phụ thuộc vào hạ tầng tài chính tập trung, ứng phó rủi ro địa chính trị tài chính và bảo đảm khả năng tiếp cận tài sản chiến lược trong khủng hoảng. Điểm mấu chốt của hiện tượng này: đó là một lá phiếu tín nhiệm giảm dành cho hệ thống tài chính xoay quanh Mỹ, chứ không chỉ là vài chuyến tàu chở vàng. Từ lâu, kho vàng của Fed New York nằm sâu 25m dưới phố Liberty ở Manhattan được xem là biểu tượng an toàn, lưu giữ gần 7.000 tấn vàng của nhiều quốc gia và tổ chức quốc tế. Thế nhưng chính những quốc gia đồng minh thân cận đang là người đi đầu trong việc đưa vàng rời khỏi đây, cho thấy tư duy về an ninh tài sản quốc gia đã thay đổi cơ bản.
Pháp, Hà Lan, Ấn Độ: Ba động thái cho thấy sự “hồi hương” có tính hệ thống
Nếu phải chọn chìa khóa để hiểu xu hướng vàng rời Mỹ, hãy bắt đầu từ những động thái cụ thể của các ngân hàng trung ương. Từ tháng 7/2025 đến tháng 1/2026, Ngân hàng Trung ương Pháp thực hiện 26 giao dịch, bán 129 tấn vàng không đạt chuẩn đang lưu giữ tại New York và mua lại lượng tương đương tại châu Âu, sau đó toàn bộ số vàng mới được giữ ở Paris. Việc này được giải thích là để chuẩn hóa chất lượng dự trữ vàng và tối ưu hóa lợi ích tài chính, nhưng về bản chất còn là quyết định đưa tài sản chiến lược lại gần tầm tay. Ngày 2/9, Ngân hàng Trung ương Hà Lan thông báo đã chuyển khoảng 86 tấn vàng từ New York và Ottawa sang London trong giai đoạn tháng 3–8 cùng năm. Tỷ trọng vàng lưu giữ tại New York từ 31,3% giảm về 18,5%, trong khi London tăng từ 18,1% lên 32,1%. Song song, Ngân hàng Dự trữ Ấn Độ đẩy mạnh hồi hương sau năm 2022, nâng tỷ lệ vàng lưu giữ trong nước từ 38% tháng 3/2023 lên 77% tháng 3/2026, còn vàng ở nước ngoài giảm từ 55% xuống 22%. Cả ba quyết định tạo thành một bức tranh: các đồng minh và đối tác lớn không còn muốn để phần lớn dự trữ vàng mắc kẹt trong lòng đất Manhattan.
Địa chính trị tài chính và nỗi lo tiếp cận tài sản trong khủng hoảng
Giải thích xu hướng này bằng lý do kỹ thuật là cách nhìn quá hiền lành. Đằng sau nó là địa chính trị tài chính ngày càng căng thẳng. Kho vàng Fort Knox ở Kentucky và các kho của Mỹ từng là biểu tượng an toàn, nhưng nhiều chính phủ bắt đầu lo ngại về việc lưu giữ tài sản chiến lược tại một quốc gia có chính sách khó đoán, nhất là khi khủng hoảng hoặc trừng phạt có thể làm việc tiếp cận tài sản trở nên phức tạp. Theo phân tích của một chuyên gia tại Oxford Economics, nguy cơ tài sản bị tịch thu là “cực kỳ thấp”, song rủi ro thực sự nằm ở khả năng tạm thời không rút hoặc sử dụng được vàng gửi ở nước ngoài nếu xuất hiện các lệnh trừng phạt, vướng mắc pháp lý hoặc biến động địa chính trị nghiêm trọng. Khi vàng ngày càng được coi trọng như tài sản trú ẩn an toàn sau khủng hoảng tài chính 2008 và các cú sốc tiếp nối, việc để lượng lớn dự trữ vàng phụ thuộc vào thiện chí và thủ tục của một hệ thống chính trị xa xôi trở nên kém hấp dẫn. Các ngân hàng trung ương vì thế chuyển trọng tâm từ câu hỏi “ở đâu an toàn nhất” sang “ở đâu dễ dùng nhất khi mọi thứ tồi tệ đi”.
Chiến lược mới: vàng phải vừa an toàn, vừa linh hoạt
Một sự thật khó phủ nhận: an toàn tài sản thời hậu khủng hoảng không còn là chuyện khóa cửa cẩn thận, mà là khả năng mở cửa nhanh đúng lúc cần. Hà Lan công khai nói việc tái phân bổ vàng nhằm “tăng cường khả năng phục hồi và sẵn sàng”, bằng cách đưa vàng đến London – trung tâm giao dịch vàng vật chất lớn nhất thế giới – để dễ sử dụng trong khủng hoảng. Pháp cũng tái cấu trúc dự trữ vàng theo hướng kiểm soát chất lượng và vị trí lưu giữ. Đồng thời, khảo sát của Hội đồng Vàng Thế giới cho thấy trong bốn năm gần đây, các ngân hàng trung ương mua thêm trung bình khoảng 1.000 tấn vàng mỗi năm, gấp đôi mức bình quân 500 tấn của thập kỷ trước. Đây là chiến lược kép: vừa tăng lượng dự trữ vàng, vừa đa dạng hóa nơi cất giữ để bảo đảm có thể nhanh chóng dùng nguồn dự trữ khi khủng hoảng. Trong bối cảnh niềm tin với hệ thống tài chính dựa trên Mỹ bị bào mòn bởi xung đột, trừng phạt và các quyết định chính sách bất thường, vàng không chỉ cần được bảo vệ, mà còn phải luôn trong tầm với.
Kết luận: Khi vàng rời Mỹ, trật tự tài chính cũng dịch chuyển
Làn sóng vàng rời Mỹ là biểu hiện dễ thấy của một xu hướng âm ỉ: các quốc gia muốn giành lại chủ động trong quản lý tài sản chiến lược, thay vì phó thác cho một trung tâm tài chính dù lâu đời đến mấy. Việc Pháp rút toàn bộ vàng khỏi New York, Hà Lan giảm mạnh tỷ lệ vàng lưu giữ tại Bắc Mỹ và Ấn Độ liên tục đưa vàng từ nước ngoài về nước cho thấy sự hoài nghi đối với một trật tự tài chính quá Mỹ‑trung tâm. Không nên hiểu đây là bước khởi đầu của việc “cắt đứt” với Mỹ, nhưng rõ ràng là tín hiệu các nước muốn xây dựng mạng lưới dự trữ vàng phân tán hơn, gắn với nhu cầu sử dụng trong khủng hoảng chứ không chỉ với hình ảnh an toàn tượng trưng. Khi vàng di chuyển khỏi các hầm ngầm dưới Manhattan, điều đang dịch chuyển cùng nó là điểm cân bằng quyền lực trong địa chính trị tài chính – và đó mới là câu chuyện đáng theo dõi trong những năm tới.
