Dư thừa công suất công nghiệp: điểm nóng mới của G20
Dư thừa công suất công nghiệp là tình trạng năng lực sản xuất của một ngành vượt xa nhu cầu thị trường trong thời gian dài, buộc doanh nghiệp phải đẩy mạnh xuất khẩu với giá thấp, từ đó tạo sức ép lên các nhà sản xuất ở những thị trường nhập khẩu và làm dấy lên tranh chấp thương mại quốc tế. Tại Hội nghị Bộ trưởng Thương mại G20 ở Milwaukee, Mỹ, diễn ra trong hai ngày 30-9 và 1-10, các nền kinh tế lớn thừa nhận đây là vấn đề mang tính cơ cấu cần xử lý nhưng vẫn không thể thống nhất lộ trình hành động chung. Việc G20 dư thừa công suất trở thành chủ đề gây chia rẽ, trong khi hội nghị kết thúc mà không có đồng thuận cụ thể về cách ứng phó, cho thấy hệ thống hợp tác kinh tế đa phương đang lúng túng trước một cuộc khủng hoảng thương mại toàn cầu đang tích tụ.
Từ bài toán sản xuất đến xung đột mô hình phát triển
Các bộ trưởng thương mại G20 thống nhất rằng dư thừa công suất công nghiệp mang tính cơ cấu là vấn đề nghiêm trọng và các công cụ thương mại hiện hành chưa đủ để giải quyết. Nhưng sự đồng thuận dừng lại ở mức chẩn đoán; khi bước sang phần điều trị, mỗi nhóm nước lại bảo vệ mô hình phát triển của riêng mình. Washington lo ngại các ngành sản xuất được hỗ trợ sẽ tiếp tục mở rộng dù nhu cầu không theo kịp, rồi dùng xuất khẩu giá thấp gây sức ép lên nhà sản xuất nước nhập khẩu. Ngược lại, Trung Quốc nhấn mạnh lợi thế cạnh tranh của mình đến từ quy mô thị trường, năng lực sản xuất, đổi mới công nghệ và hiệu quả chuỗi cung ứng, đồng thời phản đối việc dùng khái niệm dư thừa công suất để biện minh cho bảo hộ thương mại. Một quốc gia có thể coi mở rộng sản xuất là chiến lược công nghiệp, trong khi đối tác xem đó là nguồn dư cung bóp nghẹt ngành của mình.
An ninh kinh tế đẩy G20 xa khỏi thương mại tự do
Trong nhiều thập niên, tự do hóa thương mại được xem là động lực tăng trưởng, khi các nước chuyên môn hóa sản xuất và tham gia chuỗi cung ứng xuyên biên giới. Nhưng sau đại dịch COVID-19, xung đột địa chính trị và đứt gãy chuỗi cung ứng, ưu tiên đã đổi: an ninh kinh tế và tự chủ sản xuất được đặt lên hàng đầu. Mỹ thúc đẩy chính sách khôi phục sản xuất trong nước, Liên minh châu Âu hỗ trợ các ngành công nghiệp chiến lược, Trung Quốc tiếp tục đẩy mạnh năng lực sản xuất công nghệ cao, còn Ấn Độ tăng tốc phát triển sản xuất nội địa và thu hút chuỗi cung ứng. Khi chính sách kinh tế G20 cùng hướng về bảo vệ việc làm và năng lực cạnh tranh dài hạn, bất kỳ đánh giá nào về dư thừa công suất đều dễ bị nhìn như đòn tấn công vào chiến lược công nghiệp quốc gia. Vì thế, tranh chấp thương mại quốc tế xoay quanh thép, ô tô, pin hay chất bán dẫn không chỉ là cãi nhau về giá, mà là va chạm trực tiếp của tham vọng phát triển.
Hệ lụy với doanh nghiệp, người tiêu dùng và hệ thống thương mại
Dư thừa công suất không phải câu chuyện trừu tượng trong phòng họp G20; nó là sức ép cụ thể lên nhà máy, việc làm và giá cả. Khi năng lực sản xuất vượt cầu, doanh nghiệp sẽ đẩy mạnh xuất khẩu, kéo giá xuống và đẩy nhà sản xuất tại thị trường nhập khẩu vào thế khó. Biện pháp phòng thủ như tăng thuế nhập khẩu có thể giảm sức ép cho nhà sản xuất trong nước, nhưng người mua và doanh nghiệp sử dụng hàng nhập khẩu lại phải chịu giá cao hơn. Nếu mỗi nước tự định nghĩa dư thừa công suất rồi tùy ý dựng rào cản, hệ thống thương mại dựa trên quy tắc chung sẽ bị bào mòn, tranh chấp thương mại quốc tế sẽ phình to thành điều tra, thuế quan và hạn chế thị trường. Ngược lại, một khuôn khổ thương mại có thể dự đoán được, dựa trên bằng chứng, mới giúp doanh nghiệp cạnh tranh công bằng và người tiêu dùng hưởng lợi từ lựa chọn đa dạng.
G20 bế tắc: cảnh báo về tương lai hợp tác đa phương
Kết quả hội nghị tại Milwaukee phơi bày thực tế khó chịu: các nền kinh tế lớn đều thấy hệ thống thương mại có vấn đề, nhưng không thống nhất được cách sửa. Bất đồng của G20 về dư thừa công suất không nằm ở việc có công nhận hiện tượng hay không, mà ở cách xác định nguyên nhân và biện pháp xử lý. Nếu thiếu một cơ chế đa phương đủ mạnh để dung hòa lợi ích, những khác biệt này sẽ tiếp tục được chuyển hóa thành thuế quan và điều tra thương mại, đẩy khủng hoảng thương mại toàn cầu vào vòng xoáy trả đũa. Ấn Độ đã kêu gọi khôi phục cơ chế giải quyết tranh chấp của WTO như một bước đi cần thiết. Điểm sáng hiếm hoi là G20 vẫn đạt được đồng thuận không sử dụng thương mại lương thực và nông sản như công cụ cưỡng ép kinh tế hay chính trị. Nhưng nếu khối không sớm tìm được tiếng nói chung về công suất, khoảng trống phối hợp sẽ là cơ hội cho chủ nghĩa bảo hộ lan rộng.
