Tầm nhìn dài hạn đặt nền móng cho một cấu trúc mới
Quy hoạch TP.HCM là định hướng tổ chức không gian, kết nối hạ tầng và phân bổ nguồn lực cho toàn thành phố, với khung thời kỳ 2025–2050 và tầm nhìn 100 năm. Đây không chỉ là bản vẽ cho những công trình tương lai: nó sẽ ảnh hưởng đến nơi làm việc, khả năng tiếp cận dịch vụ và cách người dân di chuyển giữa các khu vực.
Ngày 30/10, HĐND TP.HCM khóa XI thông qua quy hoạch tổng thể tại kỳ họp thứ sáu, cùng các nghị quyết về cơ chế, chính sách, ngân sách, đầu tư công và dự án hạ tầng. Đây là quy hoạch tổng thể đầu tiên sau sáp nhập, bao phủ 6.772,59 km² và 168 đơn vị hành chính. Quy mô địa giới mới khiến việc hoạch định chung trở nên cần thiết; nếu thiếu một khung thống nhất, các quyết định về đất đai và hạ tầng có nguy cơ đi theo những hướng rời rạc.
Cùng với nghị quyết quy hoạch, kỳ họp thông qua tổng cộng 47 nghị quyết, trong đó có 17 nghị quyết cụ thể hóa Luật Phát triển đô thị về kinh tế, trái phiếu, thu hút nhân tài và ngân sách đầu tư. Tuy nhiên, thông qua nghị quyết mới là điểm khởi đầu. Thành phố phải biến tham vọng dài hạn thành thứ tự ưu tiên và trách nhiệm thực hiện cụ thể.
Đa cực chỉ có ý nghĩa khi các cực được kết nối
Định hướng siêu đô thị đa cực thay cho mô hình dồn phần lớn chức năng vào một lõi trung tâm. Theo nội dung được công bố, mạng lưới đô thị sẽ có năm hệ liên kết chiến lược và mười vùng quản trị phát triển; mục tiêu rộng hơn là xây dựng đô thị toàn cầu, thông minh, hiện đại, có vai trò về tài chính, khoa học – công nghệ và đổi mới sáng tạo.
Các ví dụ được nêu cho thấy sự phân vai dự kiến: lõi Sài Gòn – Chợ Lớn – Thủ Thiêm dành cho quản trị, tài chính và kinh tế tri thức; phía Đông hướng tới công nghệ cao, nghiên cứu và giáo dục; phía Bắc gắn công nghiệp với logistics; phía Nam phát triển cảng biển, thương mại và năng lượng; phía Tây kết hợp đô thị với giáo dục, y tế. Đây là cấu trúc có lý lẽ: việc làm và dịch vụ có thể đến gần nơi cư trú hơn, thay vì buộc mọi nhu cầu dồn vào trung tâm lịch sử.
Nhưng đa cực không tự động làm giảm ùn tắc hay phân bổ cơ hội công bằng. Những lợi ích đó phụ thuộc vào kết nối thực tế giữa các khu vực. Tài liệu nêu đường sắt đô thị, giao thông công cộng khối lượng lớn và phát triển đô thị định hướng giao thông (TOD) như phương thức liên kết; nếu hạ tầng đi sau phát triển đô thị, các cực mới có thể trở thành những điểm phát triển biệt lập.
Chất lượng sống là thước đo gần nhất với người dân
Tầm vóc của quy hoạch chỉ có giá trị khi người dân cảm nhận được qua dịch vụ tốt hơn và thời gian đi lại hợp lý hơn. Dự báo dân số của thành phố, tính cả dân số thường trú, người tạm trú trên sáu tháng và dân số quy đổi, là khoảng 18 triệu vào năm 2030, 25 triệu vào năm 2045 và hơn 27 triệu vào năm 2050. Những con số này làm rõ sức ép lên nhà ở, giao thông, trường học và bệnh viện, chứ không chỉ là chỉ báo về quy mô.
Quy hoạch đặt con người và chất lượng sống làm trọng tâm, với định hướng mở rộng bệnh viện cửa ngõ, cụm y tế chuyên sâu và y tế dự phòng. Mục tiêu đến năm 2045 là 45 giường bệnh và 35 bác sĩ trên 10.000 dân. Nếu được triển khai đồng đều, đây có thể là thay đổi thiết thực cho người sống xa lõi trung tâm. Tài liệu cũng nêu yêu cầu xem tái định cư là khâu then chốt, bảo đảm quyền và lợi ích chính đáng của người dân.
Không gian phát triển dự kiến mở rộng theo ba chiều: mặt đất, không gian ngầm và trên cao, nhằm sử dụng đất hiệu quả hơn. Hướng đi này có tiềm năng, nhưng cần gắn với an toàn, khả năng tiếp cận và bảo vệ không gian xanh, sông nước. Với những hộ bị tác động bởi dự án, chất lượng quy hoạch còn được đo bằng mức độ minh bạch và sự bảo đảm sinh kế sau di dời.
Điều chưa rõ: phân khu, thứ tự ưu tiên và tiến độ
Cần phân biệt định hướng được công bố với kế hoạch triển khai đã chốt. Tài liệu nêu tên các cực, chức năng dự kiến và những loại hạ tầng kết nối, nhưng chưa cung cấp đủ chi tiết để xác định ranh giới phân khu, dự án cụ thể, thứ tự đầu tư hay mốc hoàn thành cho từng hạng mục. Vì vậy, không nên xem các mô tả về cấu trúc đa cực như cam kết rằng mọi khu vực sẽ sớm có những công trình tương ứng.
Theo yêu cầu được nêu tại kỳ họp, quy hoạch cần tiếp thu ý kiến của các bộ, ngành Trung ương và được Chủ tịch UBND Thành phố phê duyệt trước khi cụ thể hóa thành chương trình, kế hoạch và lộ trình phù hợp từng giai đoạn. Các sở, ngành cùng chính quyền 168 phường, xã, đặc khu được đề nghị rà soát nhiệm vụ để quyết định về đất đai, đầu tư, hạ tầng và phát triển đô thị phù hợp với quy hoạch. Điều đó có nghĩa lộ trình vẫn cần được làm rõ sau bước thông qua.
Điểm quyết định sẽ là năng lực thực thi: ưu tiên công trình kết nối, bố trí vốn theo khả năng triển khai, công khai trách nhiệm và theo dõi kết quả thực tế. Một tầm nhìn 100 năm không thể được đánh giá bằng độ lớn của khẩu hiệu, mà bằng việc các giai đoạn trước mắt có hoàn thành đúng mục tiêu và bảo vệ quyền lợi người dân hay không.
