Thành phố Quảng Ninh: bước chuyển từ tỉnh công nghiệp than sang cực tăng trưởng quốc gia
Việc Quảng Ninh trở thành thành phố trực thuộc đánh dấu bước chuyển từ một tỉnh công nghiệp truyền thống sang một không gian đô thị biển – biên giới – di sản, được tổ chức lại để trở thành cực tăng trưởng kinh tế mới của miền Bắc, với mô hình phát triển dựa trên các cực đô thị, công nghiệp, cảng biển, logistics, du lịch và kinh tế cửa khẩu. Điểm đáng nói là danh xưng “thành phố Quảng Ninh” không chỉ là câu chuyện tên gọi, mà là sự khẳng định tham vọng trở thành cực tăng trưởng quốc gia, có sức lan tỏa vùng và khả năng cạnh tranh quốc tế. Thành phố định hướng phát triển tích hợp đô thị – biển – biên giới – di sản thành một hệ sinh thái hoàn chỉnh, đồng thời phấn đấu trở thành trung tâm kinh tế biển, du lịch, công nghiệp văn hóa, công nghệ cao, kinh tế di sản và kinh tế đô thị của cả nước. Tốc độ tăng trưởng GRDP bình quân nhiều năm quanh ngưỡng 12% cho thấy đây không chỉ là tầm nhìn mà đã có nền tảng thực tế để bứt phá.
Bốn không gian động lực: Hạ Long, Quảng Yên, Vân Đồn, Móng Cái được liên kết trên một trục phát triển
Cốt lõi trong cách Quảng Ninh thành phố trực thuộc tổ chức tăng trưởng là chuyển từ mô hình mỗi địa phương phát triển riêng lẻ sang cấu trúc bốn không gian động lực có liên kết chặt chẽ: Hạ Long, Quảng Yên, Vân Đồn, Móng Cái. Hệ thống cao tốc Hải Phòng – Hạ Long – Vân Đồn – Móng Cái cùng sân bay quốc tế, cảng biển và cửa khẩu quốc tế tạo nên trục giao thông đa phương thức xuyên suốt, cho phép các cực này bổ trợ nhau thay vì cạnh tranh nguồn lực. Vai trò được phân công khá rõ: Hạ Long giữ vị trí trung tâm du lịch, dịch vụ và đô thị; Quảng Yên là cực công nghiệp, cảng biển và logistics; Vân Đồn mở rộng kinh tế biển, dịch vụ, các ngành kinh tế mới; Móng Cái là cửa ngõ thương mại biên giới và giao thương quốc tế. Cách phân vai này giúp công nghiệp gắn với cảng biển – logistics, du lịch gắn với dịch vụ và kinh tế di sản, còn kinh tế biển gắn với yêu cầu bảo tồn hệ sinh thái. Nếu được triển khai nhất quán, đây sẽ là bốn động lực tăng trưởng kinh tế tạo nên một cực tăng trưởng miền Bắc mới.
Hạ tầng chiến lược và cải cách thể chế: hai động lực nền cho thu hút đầu tư Quảng Ninh
Quảng Ninh không thể trở thành cực tăng trưởng miền Bắc nếu chỉ dựa vào vị trí địa lý; điểm khác biệt là cách thành phố coi hạ tầng chiến lược và thể chế đặc thù như hai động lực nền để kéo đầu tư. Hệ thống giao thông đồng bộ với cao tốc, cảng biển, sân bay, cửa khẩu quốc tế đã được đầu tư mạnh trong nhiều năm, tạo nền tảng cho việc tổ chức không gian kinh tế quanh các cực động lực. Theo định hướng, động lực hạ tầng chiến lược sẽ tiếp tục tập trung vào đường sắt cao tốc, cảng biển, sân bay, hạ tầng số, năng lượng, logistics. Ở chiều thể chế, thành phố đặt mục tiêu đi tiên phong đề xuất và thực thi cơ chế đặc thù về đất đai, tài chính, đầu tư khoa học công nghệ, kinh tế biển, kinh tế biên giới, kinh tế đô thị để mở rộng dư địa tăng trưởng và tạo đột phá. Một nhận định đáng chú ý là: “Động lực hạ tầng chiến lược tập trung vào hạ tầng đường sắt cao tốc, cảng biển, sân bay, hạ tầng số, năng lượng, logistics”. Nếu cải cách thể chế đi cùng hạ tầng, đầu tư Quảng Ninh sẽ có cơ hội dịch chuyển từ quy mô “lớn” sang “chất lượng cao”.
Tăng trưởng phải đo bằng chất lượng sống: người dân có được gì từ danh xưng thành phố?
Thành phố có thể nói nhiều về tăng trưởng GRDP hay thu ngân sách, nhưng người dân sẽ quan tâm đến việc cuộc sống của họ thay đổi ra sao. Chính lãnh đạo địa phương cũng thừa nhận, danh xưng thành phố chỉ có ý nghĩa khi “cuộc sống, điều kiện sống của người dân phải tốt hơn… tạo sinh kế, nâng cao thu nhập và chất lượng cuộc sống”. Việc mở rộng không gian phát triển không chỉ nhằm đạt chỉ tiêu tăng trưởng hay thu hút đầu tư, mà gắn trực tiếp với việc làm, hạ tầng và chất lượng sống. Thành phố đặt mục tiêu đến năm 2030, trên 99% dân số đô thị được cung cấp nước sạch, chất thải rắn sinh hoạt đô thị được thu gom, xử lý trên 99%, nước thải tại các khu đô thị tập trung được thu gom và xử lý 100%. Đồng thời tỷ lệ đô thị hóa vượt 75%, hơn 99% dân số đô thị dùng nước sạch, tất cả khu công nghiệp có hệ thống xử lý nước thải đạt chuẩn xả thải. Với người dân, hiệu quả của động lực tăng trưởng kinh tế sẽ được đo bằng khả năng tiếp cận việc làm, y tế, giáo dục, văn hóa, dịch vụ thiết yếu và môi trường sống sạch.
Từ mô hình "3 cực – 4 chuyển đổi – 5 động lực" đến tham vọng cực tăng trưởng quốc gia
Quảng Ninh không chỉ đổi tên gọi; thành phố đang xây dựng một mô hình tăng trưởng mới đến năm 2030, tầm nhìn 2050, dựa trên cấu trúc “3 cực – 4 chuyển đổi – 5 động lực”. Ba cực động lực gồm Vân Đồn (kinh tế biển và dịch vụ cao cấp), Móng Cái (thương mại biên giới, kinh tế cửa khẩu), Quảng Yên (công nghiệp và logistics) được tổ chức thành tam giác sản xuất – dịch vụ – thương mại quốc tế, giúp Quảng Ninh tăng trưởng đa động lực, không phụ thuộc đơn ngành. Bốn chuyển đổi nền tảng bao gồm chuyển dịch cơ cấu ngành, chuyển đổi khoa học – công nghệ, chuyển đổi không gian phát triển và chuyển đổi thể chế – quản trị địa phương. Năm 2026, thành phố đặt mục tiêu tăng trưởng trên 13% và phấn đấu thu ngân sách nhà nước vượt mốc 100.000 tỷ đồng. Xa hơn, giai đoạn 2030–2050, Quảng Ninh hướng đến đô thị hiện đại, thông minh, xanh, bền vững, là cực tăng trưởng quốc gia, trung tâm kinh tế biển, du lịch, logistics, công nghiệp công nghệ cao và đổi mới sáng tạo. Nếu giữ được nhịp tăng trưởng GRDP bình quân khoảng 12% và đưa kinh tế số lên khoảng 30% GRDP, tham vọng trở thành cực tăng trưởng miền Bắc và lan tỏa ra cả nước không còn là tuyên bố chính trị mà là bài toán kinh tế có lời giải.
