Thông điệp then chốt: Lạm thu và dạy thêm trái phép sẽ không còn “vùng an toàn”
Lạm thu nhà trường và dạy thêm trái phép là tình trạng cơ sở giáo dục thu các khoản ngoài quy định hoặc tổ chức học thêm không quy định, khiến phụ huynh buộc phải chi trả và học sinh chịu áp lực, làm sai lệch mục tiêu giáo dục công bằng, minh bạch và lành mạnh. Trọng tâm chính sách mới là chuyển từ nhắc nhở chung sang buộc người đứng đầu chịu trách nhiệm cụ thể. Thủ tướng đã ban hành Chỉ thị số 31/CT-TTg ngày 5/8/2026 về nhiệm vụ trọng tâm năm học 2026–2027, trong đó yêu cầu các địa phương công khai, minh bạch khoản thu theo quy định, công khai số điện thoại tiếp nhận phản ánh về lạm thu và dạy thêm, học thêm trái quy định; đồng thời xử lý nghiêm người đứng đầu cơ sở giáo dục và cơ quan quản lý trực tiếp nếu để xảy ra lạm thu, ép buộc hoặc gợi ý học thêm gây áp lực cho học sinh và cha mẹ. Đây là bước chuyển từ “khuyến cáo” sang “cam kết trách nhiệm” có chế tài.
Vì sao Chính phủ phải ra tay mạnh lúc này?
Các chỉ đạo siết chặt lạm thu nhà trường và dạy thêm trái phép không xuất hiện trong khoảng trống, mà gắn với Nghị quyết số 71-NQ/TW về đột phá phát triển giáo dục và đào tạo. Dù toàn ngành đã có nhiều nỗ lực hoàn thiện thể chế, đổi mới quản lý, nâng cao chất lượng và đẩy mạnh chuyển đổi số, thực tế vẫn còn thiếu trường, thiếu lớp, thiếu cơ sở vật chất, thiết bị dạy học, đặc biệt ở nơi tăng dân số nhanh; thừa, thiếu giáo viên cục bộ, bạo lực học đường phức tạp và kỳ thi tốt nghiệp THPT ở một số địa phương chưa nghiêm túc, ảnh hưởng tiêu cực tới toàn ngành. Đáng chú ý, nội dung tăng cường kiểm tra, tiếp nhận phản ánh về lạm thu, tổ chức dạy thêm không đúng quy định và xử lý nghiêm vi phạm được đặt trong Kế hoạch triển khai kết luận của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm về chuẩn bị năm học mới và thực hiện Nghị quyết 71. Điều đó cho thấy xử lý lạm thu và học thêm không quy định đã được nâng lên thành ưu tiên ở tầm hoạch định chiến lược, không còn là vấn đề “nội bộ ngành”.
Trách nhiệm người đứng đầu: “điểm tựa pháp lý” mới cho phụ huynh
Điểm thay đổi quan trọng nhất là cơ chế buộc người đứng đầu phải trả giá khi để xảy ra lạm thu nhà trường hoặc học thêm không quy định. Chỉ thị nêu rõ: phải xử lý nghiêm người đứng đầu cơ sở giáo dục và cơ quan quản lý trực tiếp nếu để xảy ra lạm thu, ép buộc hoặc gợi ý học thêm trái quy định, gây áp lực với học sinh và cha mẹ. Quyết định 1472/QĐ-TTg nhấn mạnh, trường nào để xảy ra lạm thu, tổ chức dạy thêm, học thêm không đúng quy định thì hiệu trưởng và người đứng đầu cơ quan quản lý trực tiếp phải chịu trách nhiệm. Quan điểm này rất đáng ủng hộ: chỉ khi “đánh” đúng vào trách nhiệm cá nhân của người có quyền quyết định, mới chạm được tới gốc rễ của lạm thu và dạy thêm trái phép. Với phụ huynh, đây là “điểm tựa pháp lý” để không còn cảm giác đơn độc khi từ chối những khoản thu bất hợp lý hay các lớp học thêm bị gợi ý, ép buộc.
Minh bạch khoản thu và kênh phản ánh: quyền được biết, được nói của phụ huynh
Muốn xử lý vi phạm giáo dục thì phải có dữ liệu và phản ánh từ chính người đang bị ảnh hưởng. Thủ tướng yêu cầu các địa phương thực hiện công khai, minh bạch các khoản thu theo quy định và công khai số điện thoại tiếp nhận phản ánh về lạm thu, dạy thêm, học thêm trái quy định. Theo Kế hoạch triển khai kết luận của Tổng Bí thư Tô Lâm, UBND tỉnh phải chỉ đạo Sở GDĐT, UBND cấp xã và hiệu trưởng các trường mầm non, phổ thông công khai số điện thoại tiếp nhận phản ánh; tăng cường kiểm tra, tiếp nhận phản ánh về lạm thu, tổ chức dạy thêm không đúng quy định và xử lý nghiêm các trường hợp vi phạm. Nếu được thực hiện nghiêm túc, hệ thống công khai này sẽ chuyển quyền lực mềm sang tay phụ huynh: họ có quyền đối chiếu mọi khoản thu với quy định, quyền gửi phản ánh tới đúng nơi có trách nhiệm, và quyền yêu cầu trả lời, xử lý. Minh bạch không chỉ để “cho biết”, mà là công cụ phòng ngừa và răn đe lạm thu nhà trường ngay từ đầu năm học.
Từ chấn chỉnh dạy thêm biến tướng đến giảm áp lực thi cử: phụ huynh nên làm gì?
Kết luận của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm yêu cầu chấn chỉnh các hiện tượng tiêu cực trong dạy thêm, học thêm và bệnh thành tích. Trên cơ sở đó, Thủ tướng chỉ đạo ngành giáo dục phải có giải pháp cụ thể để khắc phục bệnh thành tích, không chạy theo tỉ lệ lên lớp, tỉ lệ tốt nghiệp, bảo đảm đánh giá thực chất năng lực người học. Song song, Bộ GDĐT được giao rà soát, cắt giảm các kỳ thi, cuộc thi không cần thiết để giảm áp lực cho học sinh, giáo viên và cha mẹ học sinh. Chuyển đổi số cũng được yêu cầu triển khai theo nguyên tắc mỗi dữ liệu chỉ nhập một lần, dùng nhiều lần, để giảm gánh nặng hành chính cho giáo viên và tăng thời gian dạy học, phát triển chuyên môn.{ "quote": "Thực tế, muốn chấn chỉnh dạy thêm trái phép thì phải cắt đứt động lực “chạy điểm, chạy thành tích”; giảm thi cử hình thức là bước đi đúng hướng." } Phụ huynh trong bối cảnh này không nên tiếp tay cho học thêm không quy định chỉ vì lo con “thiệt thòi”, mà nên: kiên quyết từ chối các khoản thu, lớp học thêm trái quy định; sử dụng kênh phản ánh khi thấy dấu hiệu ép buộc; đồng thời theo dõi lịch kiểm tra, thi cử của con để phân biệt đâu là yêu cầu chính thức, đâu là “cuộc thi” gây áp lực không cần thiết.
