Giảm thi là định hướng, không phải lệnh bỏ kỳ thi
Tuyển sinh lớp 10 là quá trình phân bổ chỗ học cho học sinh sau khi hoàn thành trung học cơ sở, thông qua xét học bạ, thi tuyển hoặc kết hợp các phương thức theo điều kiện của địa phương. Bộ Giáo dục và Đào tạo vừa công bố dự thảo Thông tư về tiếp nhận học sinh đầu cấp, trong đó chuyển trọng tâm từ tuyển chọn bằng kỳ thi sang bảo đảm chỗ học phù hợp. Với lớp 10, Bộ vẫn giữ các phương thức hiện hành nhưng định hướng giảm tổ chức thi khi chưa thực sự cần thiết. Đây là một tín hiệu đáng chú ý, nhưng chưa đồng nghĩa kỳ thi sẽ bị xóa bỏ đồng loạt. Điểm đáng giá của đề xuất nằm ở việc xem thi cử là công cụ cần dùng đúng nơi, đúng mức, thay vì mặc định mọi học sinh đều phải bước vào một kỳ thi cạnh tranh.
Theo ông Thái Văn Tài, Cục trưởng Cục Giáo dục phổ thông, tỷ lệ học sinh hoàn thành lớp 9 tiếp tục vào lớp 10 đã tăng từ 75% lên hơn 80%; một số tỉnh đạt 95%, thậm chí 97%. Khi mục tiêu phổ cập giáo dục trung học phổ thông được thúc đẩy và số học sinh cần dự thi giảm, việc tổ chức kỳ thi đại trà ở mọi địa bàn có thể không còn hợp lý. Thay đổi này cũng có ý nghĩa thực tế với học sinh: giảm số môn và áp lực thi tuyển có thể hạn chế việc kỳ thi trở thành rào cản cơ hội học tập. Tuy vậy, giảm thi chỉ có ý nghĩa nếu địa phương chuẩn bị đủ trường lớp, giáo viên và phương án phân bổ chỗ học.
Xét học bạ là một lựa chọn, không phải phương án duy nhất
Dự thảo cho phép địa phương lựa chọn một trong ba cách: xét tuyển dựa trên học bạ, kết hợp thi tuyển với xét học bạ, hoặc tổ chức thi tuyển. Vì thế, xét tuyển lớp 10 bằng kết quả học tập ở cấp trung học cơ sở có thể thay thế kỳ thi tại những nơi đủ điều kiện tiếp nhận học sinh, nhưng không tự động áp dụng ở mọi tỉnh, thành hay mọi trường. Đây là phân biệt quan trọng để phụ huynh tránh hiểu thông tin về “giảm thi” thành thông báo chắc chắn về hình thức tuyển sinh của năm học tới. Dự thảo đặt trách nhiệm lên địa phương: phải dự báo số học sinh, nhu cầu học tập, năng lực tiếp nhận của trường và điều kiện bảo đảm chất lượng trước khi chọn phương thức.
Sở GD-ĐT sẽ quyết định cách tiếp nhận học sinh lớp 10 cho từng trường hoặc nhóm trường, căn cứ quy mô học sinh, nhu cầu học tập, khả năng tiếp nhận, mạng lưới trường lớp và điều kiện thực tế trên địa bàn. Cách làm này hợp lý hơn một quy định cứng áp dụng đồng loạt, bởi áp lực chỗ học giữa các địa phương không giống nhau. Nơi có đủ chỗ có thể ưu tiên xét học bạ; nơi nhu cầu vượt khả năng tiếp nhận vẫn có thể cần thi hoặc phối hợp nhiều phương thức. Điều phụ huynh cần theo dõi không chỉ là chủ trương của Bộ, mà còn là kế hoạch chính thức do Sở GD-ĐT công bố cho trường con em mình đăng ký.
Nếu vẫn thi, môn thi lớp 10 dự kiến còn Toán và Ngữ văn
Với địa phương tiếp tục tổ chức thi vào lớp 10, dự thảo đề xuất hai môn thi bắt buộc là Toán và Ngữ văn, thay vì ba môn như quy định hiện hành được nguồn tin đề cập. Thời gian làm bài Ngữ văn là 120 phút; môn Toán kéo dài 90 hoặc 120 phút. Nội dung thi không vượt quá yêu cầu cần đạt của chương trình trung học cơ sở. Đây mới là đề xuất trong dự thảo, chưa phải lịch thi hay cấu trúc đề đã được áp dụng thống nhất. Nếu được thông qua, giảm một môn có thể giúp học sinh tập trung ôn tập và giảm nguồn lực tổ chức, đồng thời hạn chế việc kỳ thi định hướng quá mức việc học theo môn.
Đề xuất hai môn cũng phản ánh lựa chọn chính sách: không dùng kỳ thi để thu hẹp cơ hội học tập khi số lượng học sinh cần cạnh tranh chỗ học có xu hướng giảm. Tuy nhiên, thi ít môn hơn không tự giải quyết được tình trạng thiếu trường lớp hoặc chênh lệch chất lượng giữa các khu vực. Với trường THPT chuyên, dự thảo vẫn yêu cầu thí sinh thi các môn chung và thêm một môn chuyên; mỗi môn chuyên có đề riêng để chọn học sinh có năng khiếu. Vì vậy, phụ huynh cần phân biệt quy tắc dự kiến cho tuyển sinh phổ thông với yêu cầu riêng của trường chuyên.
Điều phụ huynh cần chờ trước khi lập kế hoạch
Ở thời điểm dự thảo được công bố, thông tin về giảm thi và hai môn Toán, Ngữ văn vẫn là định hướng đang được đề xuất, không phải quyết định cuối cùng cho mọi địa phương. Bước tiếp theo là hoàn thiện quy định; sau đó, Sở GD-ĐT căn cứ điều kiện tại chỗ để công bố phương thức tuyển sinh lớp 10 cho từng trường hoặc nhóm trường. Do đó, gia đình chưa nên bỏ kế hoạch ôn tập chỉ vì nghe rằng địa phương có thể xét học bạ. Cách chuẩn bị thận trọng là theo dõi thông báo chính thức, đồng thời duy trì nền tảng các môn học cho đến khi phương thức và thời gian tuyển sinh được xác nhận.
Hướng đi giảm thi là hợp lý nếu đi cùng khả năng bảo đảm chỗ học và tiêu chí xét tuyển minh bạch. Thi tuyển không nên là phản xạ mặc định, nhưng xét học bạ cũng cần được tổ chức công bằng, có quy tắc rõ ràng và phù hợp năng lực tiếp nhận của trường. Kết luận quan trọng nhất lúc này: Bộ đang mở rộng dư địa để địa phương chọn cách tuyển sinh nhẹ áp lực hơn; còn học sinh có thi hay không sẽ phụ thuộc vào quyết định cụ thể tại nơi mình đăng ký.
