Dự án 16.000 tỷ đồng: Bước ngoặt cho cửa ngõ phía Tây
Dự án quốc lộ 1 mở rộng đoạn từ đường Kinh Dương Vương đến ranh tỉnh Tây Ninh (nay là đường Lê Khả Phiêu) là một hạng mục thành phần trong siêu dự án hạ tầng cửa ngõ phía Tây TP.HCM, nhằm nâng cấp trục giao thông huyết mạch cả về quy mô làn xe lẫn các nút giao, cầu và hạ tầng phụ trợ để tăng năng lực thông hành và giảm ùn tắc bền vững.
Điểm quan trọng nhất: TP.HCM đã quyết định không “vá víu” nhỏ lẻ mà theo đuổi một gói đầu tư hạ tầng cửa ngõ phía Tây với tổng mức hơn 16.000 tỷ đồng, trong đó dự án thành phần 3 theo hợp đồng BOT chiếm 6.674 tỷ đồng. Đây là bước cụ thể hóa nghị quyết của HĐND thành phố về mở rộng, nâng cấp quốc lộ 1 đoạn Kinh Dương Vương – Lê Khả Phiêu để giải quyết dứt điểm tình trạng kẹt xe kinh niên ở lối ra – vào khu Tây. Nói cách khác, TP.HCM đang chọn cách “mổ lớn” thay vì tiếp tục chấp nhận những nút thắt giao thông kéo dài nhiều năm. "Dự án thực hiện theo hợp đồng BOT với tổng mức đầu tư 6.674 tỷ đồng".
Quốc lộ 1 mở rộng lên 10-12 làn xe: Không chỉ thêm mặt đường
Trọng tâm kỹ thuật của dự án là mở rộng mặt cắt ngang lên 60m với quy mô 10-12 làn xe, trong đó phần đường chính 6-8 làn, tốc độ thiết kế 80km/h, kết hợp đường song hành 4 làn tốc độ 60km/h. Điều này đưa đoạn quốc lộ 1 này tiệm cận chuẩn cao tốc đô thị, khác hẳn hình ảnh quốc lộ chật hẹp hiện nay. Vấn đề không chỉ là rộng hơn, mà là tổ chức lại dòng xe: xe quá cảnh ưu tiên trên tuyến chính, lưu thông địa phương đi đường song hành, giảm xung đột tại mặt đường.
Dọc 9,62km tuyến, dự án sẽ hình thành 5 nút giao khác mức tại Kinh Dương Vương, Tân Kiên, Bình Thuận, Đoàn Nguyễn Tuấn và cao tốc Bến Lức – Long Thành. Đây là yếu tố sẽ quyết định khả năng giải quyết tắc nghẽn, vì các giao cắt đồng mức hiện là “điểm chết” gây ùn ứ giờ cao điểm. Việc bổ sung cầu vượt bộ hành và nối dài hầm chui tại nút Bình Thuận cũng cho thấy thay đổi tư duy: an toàn cho người đi bộ được tính ngay từ đầu, không phải xử lý sau khi tai nạn xảy ra.
Cầu Bình Điền mới và thu phí BOT: Người dân được gì, mất gì?
Cầu Bình Điền từ lâu là nút thắt trên trục quốc lộ 1 do mặt cắt hạn chế và dòng xe tải, container dày đặc. Dự án bổ sung một đơn nguyên cầu Bình Điền mới quy mô 6 làn xe ở phía phải cầu hiện hữu, biến khu vực này thành một cụm cầu với bề rộng thông hành lớn hơn, giảm nguy cơ “thắt cổ chai”. Kèm theo đó là 6 cầu vượt bộ hành được xây mới, giữ nguyên 2 cầu hiện hữu, tạo mạng lưới băng qua quốc lộ an toàn hơn cho cư dân hai bên tuyến.
Đổi lại, người sử dụng đường sẽ phải trả phí trong thời gian hoàn vốn 22 năm 11 tháng, trên tổng thời hạn hợp đồng 25 năm 5 tháng. Đây là đánh đổi không dễ chấp nhận nếu chất lượng phục vụ, tiến độ và minh bạch tài chính không tương xứng. Điểm tích cực là dự án áp dụng thu phí không dừng ETC công nghệ RFID không barie, kết hợp quản lý giao thông thông minh ITS, và cho phép người dân nội bộ sử dụng tuyến song hành miễn phí. "Tuyến song hành được ưu tiên miễn phí cho dân sinh nội bộ và áp dụng cơ chế hậu kiểm để ngăn chặn các phương tiện né trạm".
Tiến độ, giải phóng mặt bằng và bài toán kết nối liên vùng
Theo quyết định phê duyệt, TP.HCM đặt mục tiêu hoàn tất lựa chọn nhà đầu tư trong quý III/2026, khởi công dịp 2/9/2026 và hoàn thành vào năm 2029. Đây là khung thời gian tham vọng, bởi khâu giải phóng mặt bằng luôn là “tử huyệt” của các dự án giao thông. Thành phố đã giao các phường, xã Tân Tạo, An Lạc, Bình Đông, Tân Nhựt và Bình Chánh phối hợp đẩy nhanh các dự án thành phần 1 và 2 để kịp bàn giao mặt bằng cho nhà đầu tư. Nếu mắt xích này chậm, mọi tính toán về phí, lưu lượng và hiệu quả đầu tư đều bị xô lệch.
Về mặt chiến lược, việc TP.HCM đồng thời lập hội đồng thẩm định 4 dự án BOT khoảng 58.000 tỷ đồng để nâng cấp, mở rộng các cửa ngõ huyết mạch, gồm quốc lộ 1, 22, 13 và trục Bắc – Nam, cho thấy đây không phải là động thái đơn lẻ. Mục tiêu là kết nối đồng bộ với cao tốc, đường vành đai và các trục chính của thành phố, qua đó tăng khả năng thông hành của quốc lộ 1 và thúc đẩy phát triển kinh tế – xã hội cho cả TP.HCM và các địa phương vùng lân cận.
Cửa ngõ bớt tắc nghẽn hay lại thêm “điểm nóng” BOT?
Mục tiêu của dự án rất rõ: nâng cao năng lực thông hành của quốc lộ 1, kết nối tốt hơn với mạng lưới cao tốc, đường vành đai và giảm ùn tắc, tai nạn tại cửa ngõ TP.HCM. Với quy mô TP.HCM 10-12 làn xe trên trục quốc lộ, cộng với 5 nút giao khác mức và cầu Bình Điền mới, khả năng giải quyết tắc nghẽn là có cơ sở. Nhưng thành công không tự động đến chỉ vì thêm làn xe; nó phụ thuộc vào cách tổ chức giao thông, kiểm soát xe quá khổ quá tải, và xử lý dứt điểm tình trạng xây dựng tự phát bám theo mặt đường.
Nếu thi công đúng tiến độ, minh bạch thu phí, quản lý tốt môi trường và khai thác hiệu quả quỹ đất dọc tuyến như thành phố giao cho các sở ngành nghiên cứu, quốc lộ 1 mở rộng có thể trở thành hình mẫu cho cách làm mới với hạ tầng đô thị. Ngược lại, nếu chậm tiến độ, mặt bằng ì ạch và trạm thu phí đặt thiếu thuyết phục, tuyến đường rộng 10-12 làn xe sẽ khó tránh khỏi nguy cơ biến thành một “điểm nóng” BOT mới. Lựa chọn hiện nay của TP.HCM là dám đi một bước lớn; bước đó sẽ thành cú hích hay vấp ngã phụ thuộc vào từng quyết định nhỏ trong ba năm tới.
