Quốc lộ 1 mở rộng: bước ngoặt cho ách tắc giao thông TP.HCM
Quốc lộ 1 mở rộng từ đường Kinh Dương Vương đến ranh Tây Ninh, với chiều dài khoảng 9,62km, mặt cắt ngang 60m, quy mô 10-12 làn xe, là dự án hạ tầng giao thông thành phố được kỳ vọng phá vỡ tình trạng ách tắc giao thông TP.HCM tại khu vực cửa ngõ phía Tây và tăng mạnh kết nối liên vùng giữa đô thị trung tâm, Tây Ninh và Đồng bằng sông Cửu Long. UBND TP.HCM đã phê duyệt dự án thành phần 3 nâng cấp, mở rộng Quốc lộ 1 theo phương thức PPP, hợp đồng BOT. Điểm đầu tại nút giao Kinh Dương Vương, điểm cuối tại ranh Tây Ninh, tuyến đi qua Tân Tạo, An Lạc, Bình Đông, Tân Nhựt và Bình Chánh. Quy mô gồm phần tuyến chính 8 làn xe, riêng đoạn từ cao tốc Bến Lức – Long Thành đến ranh Tây Ninh 6 làn, cộng với 4 làn đường song hành. Đây không chỉ là dự án giao thông, mà là phép thử cho năng lực tổ chức không gian đô thị phía Tây thành phố.
Tăng năng lực lưu thông: mở rộng đường chưa đủ nếu nút giao còn yếu
Nếu nhìn thuần túy kỹ thuật, việc Quốc lộ 1 mở rộng 10-12 làn là cú hích trực diện vào điểm nghẽn lưu thông lâu năm của cửa ngõ TP.HCM. Trong quy mô chi tiết, dự án bổ sung thêm một đơn nguyên cầu Bình Điền 6 làn xe bên phải cầu hiện hữu, xây dựng 5 nút giao khác mức tại Kinh Dương Vương, Tân Kiên, Bình Thuận, Đoàn Nguyễn Tuấn và cao tốc Bến Lức – Long Thành, cùng 6 cầu đi bộ mới và kéo dài 2 hầm đi bộ ở nút Bình Thuận. Thành phố đặt mục tiêu nâng cao năng lực thông hành Quốc lộ 1, kết nối đồng bộ với hệ thống cao tốc, đường vành đai và các trục chính nội đô. "Việc mở rộng Quốc lộ 1 được kỳ vọng tăng đáng kể năng lực lưu thông, giảm ùn tắc và nâng khả năng kết nối thành phố với Tây Ninh, Đồng bằng sông Cửu Long". Tuy vậy, nếu tổ chức nút giao không đủ khoa học, dòng xe đông hơn trên mặt cắt rộng 60m sẽ chỉ dồn ứ mạnh hơn tại các điểm giao cắt.
Bồi thường đất cửa ngõ: nút thắt thực sự của tiến độ
Thách thức khó nhất của Quốc lộ 1 mở rộng không nằm ở thiết kế làn xe mà ở bài toán bồi thường đất cửa ngõ và giải phóng mặt bằng. Dọc tuyến, UBND các phường, xã Tân Tạo, An Lạc, Bình Đông, Tân Nhựt và Bình Chánh được giao phối hợp với Ban Quản lý dự án đầu tư xây dựng các công trình giao thông đẩy nhanh tiến độ các dự án thành phần 1 và 2 để kịp bàn giao mặt bằng cho nhà đầu tư. Thực tế, các dự án hạ tầng giao thông thành phố gần đây cho thấy mặt bằng luôn là điểm chậm nhất. Với tuyến đường sắt Bến Thành – Cần Giờ qua Nhà Bè, giá bồi thường đất ở tại một số vị trí được đề xuất tới hơn 61 triệu đồng/m2, kèm mục tiêu hoàn thành thu hồi đất và tái định cư trong quý 4/2026. Con số này phản ánh áp lực chi phí và kỳ vọng của người dân. Nếu cơ chế bồi thường cho Quốc lộ 1 không đủ minh bạch, hợp lý, tiến độ mở rộng cửa ngõ rất dễ bị kéo lùi nhiều năm.
Kết nối Vành đai 4, CT.34, đường sắt đô thị: biến Quốc lộ 1 thành trục chiến lược
Điểm mạnh nhất của dự án này là nó không đứng một mình. TP.HCM xác định nâng cấp Quốc lộ 1 để tăng cường kết nối liên vùng và đồng bộ với mạng lưới cao tốc, đường vành đai cùng các trục giao thông chính. Vành đai 4 đang được triển khai với nhiều dự án thành phần, chiều dài gần 160km, tổng mức đầu tư hơn 120.000 tỷ đồng, được kỳ vọng trở thành trục giao thông chiến lược mới kết nối khu công nghiệp, đô thị, cảng biển và logistics vùng. Ở hướng Tây Nam và vùng biên, Tây Ninh thúc đẩy tuyến Tân An – Bình Hiệp và mở rộng Quốc lộ 62, hình thành thêm hành lang giao thông mới tăng kết nối với TP.HCM và Vành đai 4. Song song, các dự án cao tốc như CT.34 tại Cần Thơ tiếp tục được đẩy nhanh tiến độ, cùng với tuyến đường sắt đô thị Bến Thành – Cần Giờ đang chuẩn bị mặt bằng. Nếu các mắt xích này hoàn thành đúng nhịp, Quốc lộ 1 sẽ chuyển vai từ "đường quốc lộ quá tải" thành "trục xương sống" của toàn mạng lưới.
Khai thác quỹ đất dọc tuyến: chìa khóa chi trả BOT và phát triển đô thị
Dự án Quốc lộ 1 mở rộng được thực hiện theo hợp đồng BOT, tổng mức đầu tư 6.674 tỷ đồng, thời gian thu phí hoàn vốn 22 năm 11 tháng. Nếu chỉ dựa vào lưu lượng xe, rủi ro tài chính cho nhà đầu tư là không nhỏ, trong khi xã hội cũng khó chấp nhận mức phí cao kéo dài. Vì vậy, định hướng khai thác quỹ đất dọc tuyến là chìa khóa cân bằng bài toán lợi ích. Sở Xây dựng được giao chịu trách nhiệm về báo cáo nghiên cứu khả thi, đồng thời phối hợp các sở ngành nghiên cứu quy hoạch hạ tầng giao thông và kỹ thuật tại các khu đất dọc tuyến, nhằm khai thác hiệu quả quỹ đất và phát huy hiệu quả đầu tư. Nếu quy hoạch tốt, dải đất hai bên Quốc lộ 1 có thể trở thành hành lang đô thị, thương mại, dịch vụ tương tự các trục ven sông Sài Gòn đang được thúc đẩy với tổng vốn hàng nghìn tỷ và mặt cắt 32m, 6 làn xe. Ngược lại, nếu chỉ mở đường mà không quy hoạch, thành phố sẽ bỏ lỡ nguồn lực lớn để tái đầu tư hạ tầng.
