Tư thế ngủ sai trên ô tô: vấn đề không còn nhỏ nhặt
Tư thế ngủ sai khi ngủ trên ô tô, đặc biệt là khi đầu và cổ bị gập, lệch hoặc xoay quá mức trong thời gian dài, có thể gây tổn thương thành các động mạch vùng cổ, dẫn đến lóc tách động mạch cảnh và làm giảm hoặc tắc dòng máu lên não, từ đó kích hoạt đột quỵ thiếu máu não cấp ở cả người trẻ lẫn người lớn tuổi. Đây không phải là lời cảnh báo mang tính lý thuyết. Trung tâm Đột quỵ của một bệnh viện tuyến cuối vừa tiếp nhận nam bệnh nhân 40 tuổi bị đột quỵ thiếu máu não cấp sau một chặng di chuyển dài bằng ô tô, trong đó anh ngủ với đầu và cổ ở tư thế lệch, gập suốt hành trình. Khi chúng ta coi việc ngủ vẹo cổ trên xe là chuyện bình thường, chúng ta đang xem nhẹ một nguy cơ có thể phá hủy sức khỏe thần kinh chỉ sau vài giờ bất cẩn.
Lóc tách động mạch: cơ chế nguy hiểm đằng sau một giấc ngủ lệch cổ
Điều làm cho tư thế ngủ sai trở nên nguy hiểm là lóc tách động mạch, đặc biệt là động mạch cảnh. Theo TS.BS Phùng Đình Thọ, lóc tách động mạch xảy ra khi cấu trúc thành mạch bị tổn thương, máu đi vào trong thành mạch và hình thành khối máu tụ. Khối máu tụ này có thể làm hẹp hoặc tắc lòng động mạch, khiến lượng máu lên não giảm rõ rệt, hoặc tạo huyết khối bong ra, trôi theo dòng máu và gây tắc các động mạch trong não, dẫn đến đột quỵ thiếu máu não. Đáng chú ý, lóc tách động mạch vùng cổ, gồm động mạch cảnh và động mạch đốt sống, là một nguyên nhân quan trọng gây đột quỵ ở người trẻ, có thể chiếm tới khoảng 25% các trường hợp đột quỵ thiếu máu não ở người dưới 50 tuổi. Khi đầu cổ bị gập lệch lâu, thành mạch bị kéo căng, xoắn vặn, nguy cơ tổn thương tăng lên, nhất là ở người có sẵn yếu tố dễ tổn thương mạch máu.
Ai dễ bị ảnh hưởng và những dấu hiệu cảnh báo sớm
Nhiều người trẻ chủ quan, cho rằng đột quỵ là bệnh của tuổi già. Trường hợp bệnh nhân 40 tuổi bị đột quỵ thiếu máu não cấp sau khi ngủ lệch cổ trên ô tô là lời nhắc thẳng thắn rằng điều đó không đúng. Ở người trẻ, các tác động cơ học bất thường lên vùng cổ – như chấn thương, vận động cổ quá mức hoặc duy trì tư thế cổ bất thường trong thời gian dài – đều có thể liên quan tới lóc tách động mạch. Những dấu hiệu không nên bỏ qua gồm đau đầu hoặc đau vùng cổ mới xuất hiện, khác với các cơn đau trước; hội chứng Horner với sụp mi nhẹ và co đồng tử cùng bên tổn thương; ù tai theo nhịp mạch như tiếng đập hoặc tiếng “vù” trong tai; và các dấu hiệu đột quỵ như méo miệng, yếu hoặc tê một bên cơ thể, nói khó, rối loạn thị giác, triệu chứng thần kinh xuất hiện đột ngột. Nếu những triệu chứng này xuất hiện sau một chặng di chuyển dài, nhất là khi đã ngủ vẹo cổ trên ô tô, đó là lý do để nhập viện cấp cứu ngay.
Phòng ngừa đột quỵ khi ngủ trên ô tô: thay đổi nhỏ, khác biệt lớn
Thông điệp quan trọng ở đây không phải là cấm ngủ trên ô tô, mà là phải thay đổi cách ngủ. Khi di chuyển đường dài, cần hạn chế tối đa việc duy trì đầu và cổ ở tư thế gập, xoay hoặc lệch quá mức trong thời gian kéo dài, và tránh các động tác bẻ, giật, xoay cổ mạnh trước, trong hoặc sau hành trình. Hãy chủ động dùng gối kê cổ phù hợp để giữ cổ ở tư thế trung tính, thắt dây an toàn đúng cách, chỉnh ghế để đầu không nghiêng quá về một bên. Nên chia hành trình dài thành nhiều đoạn, nghỉ ngắn, đứng dậy và nhẹ nhàng xoay khớp để tránh tình trạng bất động kéo dài. Quan điểm “ngồi đâu ngủ đó” cần được thay bằng ý thức bảo vệ mạch máu cổ: không đánh đổi sự tiện cho một giấc ngủ ngắn lấy nguy cơ đột quỵ thiếu máu não lâu dài.
Nhận biết sớm và hành động nhanh: chìa khóa để giảm tổn thương não
Phòng ngừa đột quỵ là ưu tiên, nhưng nhận biết sớm và xử trí nhanh khi tai biến xảy ra cũng quan trọng không kém. Nếu sau một chặng đi xe dài, nhất là có ngủ với tư thế ngủ sai, bạn hoặc người đi cùng xuất hiện đau đầu, đau cổ mới, kèm các biểu hiện thần kinh như méo miệng, nói khó, yếu hoặc tê tay chân, rối loạn thị giác, chóng mặt, choáng váng, hãy coi đó là tình huống cấp cứu. Người bệnh cần được đưa tới cơ sở y tế có khả năng cấp cứu đột quỵ để được thăm khám, chẩn đoán hình ảnh và điều trị kịp thời, vì nhận biết sớm và đến bệnh viện đúng lúc có ý nghĩa quan trọng trong việc hạn chế tổn thương não và các biến chứng lâu dài. Đừng chờ xem tình trạng “tự đỡ”: mỗi phút trôi qua với mạch máu não bị tắc là thêm tế bào thần kinh bị mất. Một giấc ngủ tưởng như vô hại trên ô tô chỉ trở nên an toàn khi chúng ta chủ động bảo vệ cổ và sẵn sàng hành động nếu có dấu hiệu bất thường.
